وقتي آمدي ايران مي‌فهمي!

ناگفته‌هايي ‌از ‌مرحوم حاج شيخ احمد کافي(ره)

مصاحبه با حجّت الاسلام محسن كافي

صداي دل‌نواز و نواي جان‌فزاي آن عالم واعظ، شرح اشتياق و درد هجرانش براي آسمانيان و زمينيان آشنا و جان‌گداز بود. اين نواي دل‌نشين هنوز هم در خشت خشت «مهديّة تهران» طنين‌افکن است.

نام و ياد مرحوم کافي که روزها و شب‌هاي زيادي را با حزن غريب و يمن قريبش به سر برديم، هنوز در دل و ديدة همة عاشقان

اهل بيت(ع) و خاصّ محبّان امام عصر(عج) جاري و ساري است.

به پاس قدرداني از آن موعظه‌هاي حماسي در دوران خفقان ستم‌شاهي، گفت‌وگوي خبرنگار خبرگزاري «حوزه» با حجّت‌الاسلام محسن کافي، فرزند آن عزيز سفر کرده در ذيل مي‌آيد.

 با تشکّر از اينکه وقت خود را در اختيار خبرگزاري حوزه قرار داديد، لطفاً خودتان را معرفي کنيد.

با سلام متقابل و تشکّر از خبرگزاري حوزه، اين‌جانب محسن کافي فرزند دوم مرحوم کافي و فرزند اوّل روحاني ايشان هستم. در سال 1342 ه‍ .ش. متولّد شده‌ام و حدود هشت ماه قبل از وفات پدرم، در «حوزة علميّة مشهد» طلبه شدم و تا سال 1365 ه‍ .ش. در آنجا ادامه تحصيل دادم و بعد از آن وارد «حوزه علميّة قم» شدم.

 دربارة خاندان بزرگوارتان بيشتر توضيح دهيد.

پدرم مرحوم کافي متولّد 1315 ه‍ .ش. مي‌باشد و در خانواده‌اي که از قشر متوسط جامعه بودند، ديده به جهان گشودند؛ پدر ايشان فرهنگي غير روحاني بودند و پدربزرگ ايشان، مرحوم آيت الله ميرزا احمد کافي مي‌باشد که از علماي برجستة «يزد» بودند و بر اثر کرامتي که از امام رضا(ع) مي‌بينند، ساکن «مشهد» مي‌شوند.

 يعني مرحوم کافي اصالتاً يزدي هستند؟

جدّ اعلاي ايشان يزدي‌اند؛ امّا خود مرحوم کافي متولّد مشهد هستند.

 فرموديد مرحوم ميرزا احمد کافي بر اثر کرامتي که از امام رضا(ع) ديدند، ساکن مشهد شدند. جريان چه بود؟

مرحوم ميرزا احمدکافي از بزرگان و علماي آن عصر يزد بودند؛ مردم آن زمان، کارواني تشکيل مي‌دهند تا به مشهد بروند و از ايشان هم تقاضا مي‌شود که کاروان را همراهي کنند. اتّفاقاً ايشان چشم درد شديدي هم داشتند و با اصرار مردم به سمت مشهد حرکت مي‌کنند و با ورودشان به مشهد، نابينا مي‌شوند و اين مسئله ايشان را خيلي منقلب و ناراحت مي‌کند و به زحمت به حرم امام(ع) مشرّف مي‌شوند و با حالت انقلاب و انکسار قلب مي‌گويند: همه نابينا مي‌آيند و بينا مي‌روند؛ امّا من چرا بينا آمدم و نابينا مي‌روم؟ سر بر ديوار حرم مي‌گذارد و در بين خواب و بيداري، شخصي مي‌گويد: ميرزا احمد دستت را باز کن! ايشان دستشان را باز کردند و بسته‌اي ميان دست ايشان گذاشته شد و به ايشان امر شد: محتويات اين بسته را به چشمانت بمال! و بعد از انجام اين دستورالعمل، بينايي ايشان به کرامت ثامن الائمّه‌(ع) بازگردانده مي‌شود و پس از آن، ديگر به يزد بر نمي‌گردد و تا آخر عمر در کنار مضجع امام رئوف زندگي مي‌کنند. به برکت اين کرامت رضوي، چشم ايشان تا آخر عمر دچار ضعف نگرديد و حتّي از عينک هم استفاده نکردند و بزرگاني مانند آيت الله مروايد از ايشان استفاده‌ها بردند.

 مرحوم کافي چگونه وارد حوزه شدند و در کجا تحصيل کردند؟

در مشهد نزد مرحوم ميرزا احمد کافي که استاد خيلي از بزرگان مشهد بودند، درس مي‌خواند و در سنّ دوازده سالگي وارد حوزة مشهد مي‌شوند و بالأخره در سنّ هجده سالگي به عتبات هجرت مي‌کند و در «نجف»، توفيق شاگردي آيت الله سيّد اسدالله مدني شهيد محراب، آيت الله راستي کاشاني و... را پيدا مي‌کند. پنج سال در نجف مي‌مانند و در سنّ بيست و سه سالگي به «ايران» برمي‌گردند. به دليل مشکلاتي که پدر ايشان در کسب و کار داشتند، با اجازة مراجع وقت نجف و آيت‌الله خوئي، به ايران برمي‌گردند و با بيت آيت الله

شاهرودي وصلت مي‌کنند و ساکن «قم» مي‌شوند. دو الي سه سال در قم بودند و در اين ايّام به شاگردي ميرزا ابوالفضل تبريزي و ديگر بزرگان قم مي‌پردازند و سطوح عاليه را نيز در آنجا تدريس مي‌کردند.

 بي‌شک، «مهديّة تهران» از باقيات الصّالحات ايشان است. اين مرکز فرهنگي و ديني چگونه شکل گرفت؟

ايشان به علّت قريحة خوبي که در منبر داشتند، براي مجالسي به «تهران» دعوت مي‌شوند و به آنجا مي‌روند؛ اوايل در منزل استيجاري که در تهران داشتند، دعاي ندبه و منبر وعظي داير مي‌کنند كه با استقبال زياد مردم روبه‌رو مي‌شود و کم‌کم جمعيّت زياد، موجب اذيّت همسايگان مي‌شود؛ بنابراين به فکر ايجاد پايگاهي براي اين کار مي‌افتند. منزلي در تهران تهيّه کرده بودند و براي حلّ مشکل، تصميم به فروش منزل مي‌گيرند تا زمين مهديّه را خريداري کنند. بازاريان تهران که متوجّه مسئله مي‌شوند، مانع مي‌شوند و با کمک ايشان زمين مهديّه خريداري مي‌شود و کم‌کم توسعه يافت و در سال 1357 ه‍ .ش. مساحت مهديّه به پنج‌هزار متر مربع رسيد.

 مرحوم کافي در عرصة تبليغ چگونه حضور داشت؟

ايشان يک مبلّغ کم‌نظير بود. به لحاظ عشقي که به منبر و تبليغ داشتند، به يک منبر و دو منبر و ... اکتفا نمي‌کردند و تا آنجا که وقت اجازه مي‌داد، منبر مي‌رفتند. در ماه رمضان گاهي شش منبر داشتند و دربارة کثرت منبر و هنر ايشان در منبر، مطالب زيادي نقل شده است که مجال سخن نيست و همة اين امور از برکات و عنايات اهل بيت‌(ع) در حقّ ايشان است.

 ماجراي عنايت اميرالمؤمنين به مرحوم کافي چه بود؟

ماجراهاي زيادي از ايشان نقل شده است. در پنج سالي که در نجف بودند، رسم بود طلبه‌ها پنجشنبه‌ها پياده به «کربلا» مشرّف مي‌شدند و گروهي از اين طلّاب به سرپرستي آيت الله مدني راهي کربلاي معلّا مي‌شدند و ايشان از مرحوم کافي مي‌خواستند، در بين راه زمزمه‌اي داشته باشند؛ مشهور است در اواخري که ايشان در نجف بودند، نذر داشتند چهل شب چهارشنبه به «مسجد سهله» بروند و توسّلاتي هم به ساحت مقدّس امام زمان(عج) داشتند. يکي از دوستان ايشان هم که اين سيره را داشت، مي‌گويد: 

در چهارشنبة چهلم، مرحوم کافي با حالت خاصّي از مسجد بيرون مي‌آمد. از او سؤال کردم: آيا حاجتي گرفتي؟! ايشان در جواب فرمودند : وقتي آمدي «ايران» مي‌فهمي! ايران که آمدم، ديدم اين آقاي کافي آن کافي سابق نيست! البتّه ايشان براي کسي نقل نکرده است که خدمت حضرت رسيده است؛ امّا بزرگان حدس زده‌اند که حضرت عنايتي به ايشان داشته‌اند.

 از کثرت منبر مرحوم کافي خاطره و مطلبي بيان کنيد.

ايشان واقعاً کثير المنبر و در اين مسير خستگي‌ناپذير بودند. دو سال پيش آيت الله ناصري اصفهاني خاطره‌اي براي من نقل کردند و گفتند:

در نجف با مرحوم کافي دوست بودم و ديرتر از ايشان به ايران برگشتم. وقتي برگشتم، ديدم آقاي کافي در اوج شهرت و منبر است و زماني که وارد «اصفهان» شدم، آقاي کافي هم در اصفهان بودند. مردم «دولت آباد» به من گفتند: شما از دوستي خودتان استفاده کنيد و از ايشان درخواست کنيد منبري هم در اين ديار داشته باشند. من به اصفهان رفتم و از ايشان دعوت کردم و ايشان به من گفتند:  آخرين منبر من ساعت دو و نيم شب تمام مي‌شود. تا دولت آباد چقدر راه است؟ گفتم: حدود چهل دقيقه. گفتند: من ساعت سه و نيم نيمه شب مي‌آيم و منبر مي‌روم!

آيت الله ناصري مي‌فرمود:

من متعجّب و بهت زده گفتم: کسي آن موقع شب نمي‌آيد و بالأخره بنا شد، ايشان ساعت موعود به دولت آباد تشريف بياورند

و منبر بروند. من شب جمعه دلشوره داشتم که نکند کسي نيايد و آبروريزي شود؟! ساعت 11 شب به مسجد جامع رفتم و ديدم مسجد و خيابان جلوي آن پر است و در نهايت مرحوم کافي ساعت سه و نيم منبر رفت و تا اذان صبح ادامه دادند و سه شب اين منبر برگزار شد و بعد از منبر، سه ربعي، استراحت مي‌کردند  و بعد مي‌رفتند و خواب‌هاي ايشان بيش از دو الي سه ربع نبود؛ کافي تب و عشق منبر داشت، گويا مي‌دانست فرصت او کوتاه است و وظيفه‌اش هم منبر است.

 از ارتباط ايشان با انقلاب و امام راحل بگوييد.

ايشان انقلاب را درک نکردند؛ امّا اعتراضات ايشان به نظام ستم‌شاهي موجب اين شد که بارها به زندان بروند و حتّي سه سال به «ايلام» تبعيد شدند و با وساطت علما، اين مدّت به يک سال تبديل شد. ارتباط ايشان با امام، ارتباط مريد و مرادي بود. نامه‌هايي از نجف توسط امام براي ايشان فرستاده مي‌شد که اين نامه‌ها را به مرکز اسناد انقلاب داديم و در جلد 8 کتاب «ياران امام»، اسناد آن جمع‌آوري و چاپ شده است.

امام خيلي به مهديّه اعتقاد داشتند؛ اخبار شفاي مريض‌هاي زيادي که در مهديّه بهبود يافته بودند، به گوش مراجع رسيده بود. امام در يکي از نامه‌هايشان مي‌نويسند:

از شما مي‌خواهم که براي من در مهديّه دعا کنيد.

مرحوم کافي هم فوق العادّه به امام علاقه داشتند. زماني، بردن نام امام جرم بود. ايشان در مقابل پنجاه هزار نفر معيّت، نام امام را مي‌برد و ارادت عجيبي به امام و همة مراجع داشتند. بارها بعد از منبر، ايشان را دستگير کردند.

آيت الله مرعشي نجفي(ره) مي‌گفتند: خدمتي که مرحوم کافي به اسلام کرد، کمتر مرجعي بعد از غيبت کبرا کرده است. کافي دعاي ندبه را به همه شناساند. الآن مهديّه‌هاي «رشت»، «سيرجان»، «گرگان»، «کرمان»، تهران و ... همه از آثار باقي ماندة ايشان است.

 از احوالات شخصي ايشان بگوييد.

من حدود پانزده ساله بودم که ايشان از دنيا رفتند. کثرت کار ايشان در خارج خانه دليلي بود که کمتر پدر را ببينيم. هفت الي هشت ماه سال در سفرهاي خارج تهران بودند. بنابراين کمتر ديده مي‌شدند و تهران که بودند ايشان را کم مي‌ديدم. خانة ايشان را مي‌توان به يک زائرسرا تشبيه کرد؛ هر که به تهران مي‌آمد، درب منزل کافي به روي او باز بود. به ياد دارم، خدمت‌کاراني در منزل حضور داشتند که همواره در حال خدمت به مهمانان بودند.

 آيا وصيّت‌نامة ايشان در دسترس مي‌باشد؟

متأسّفانه از ايشان وصيّت مکتوبي نمانده است. وصيّ ايشان شهيد آيت الله مدني تبريزي بودند. قبل از انقلاب، پدر، منزلي در تهران براي ايشان اجاره کردند. مرحوم مدني مي‌فرمودند: مرحوم کافي دو سه ماه قبل از فوتشان وصيّت‌نامه را از من مي‌گيرد تا تغييراتي در آن اعمال کنند و پس بدهند و ديگر فرصتي نشد که برگرداند؛ امّا وصيّت شفاهي داشتند که روي منبر گفته بودند: اگر من وسط

هفته مُردم، جنازة مرا تا جمعه نگه داريد و کنار جنازة من دعاي ندبه خوانده شود و شهادت ايشان هم روز جمعه و نيمة شعبان بود؛ متأسّفانه نگذاشتند به وصيّت عمل شود و چون زمزمة انقلاب هم بود، ساواک مي‌ترسيد که تشييع جنازة کافي، انقلاب را در تهران به سرانجام برساند و اين اتّفاق نه در تهران، بلكه در مشهد افتاد. در شهري که هنوز شعار مرگ بر شاه شروع نشده بود، اين شعار شروع شد و ساواک جنازه را از مردم گرفت و سرانجام، مخفيانه ايشان را در «خواجه ربيع» دفن کرد؛ ساواک، لقب شيخ آشوبگر را به ايشان داده بود.

در رشت، مهديّة بزرگي است که از باقيات صالحات ايشان است و جمعيّت زيادي هم مي‌آيد؛ مردم براي دعاي ندبه نذر مي‌کنند. سال 86 ه‍ .ش. به مناسبتي در رشت بودم. ديدم تا نود نوبت گرفته‌اند و فقط هم، نوار مرحوم کافي مي‌گذارند و يک سخنران هم قبل از آن سخنراني مي‌کند. عمدة اثر ايشان نوار‌هايشان است که هنوز دست به دست مي‌گردد. بعضي از بزرگان مي‌فرمودند: ما نوار مرحوم کافي را مي‌گذاريم و با خانواده گوش مي‌کنيم و سخنان ايشان براي ما در حکم درس اخلاق است.

 از تصادف مشکوک والد گرامي بگوييد.

زمينة مسافرت ايشان به مشهد، فرمان امام بود. امام اطّلاعيه دادند به عنوان اعتراض به رژيم، کسي جشن نيمة شعبان نگيرد. قاعدتاً مهم‌ترين جشن هم در مهديّة تهران برگزار مي‌شد و مرحوم کافي در مصاحبه‌اي  رسماً اعلام کردند: امسال جشن نداريم. ساواک فشار زيادي آورد تا اين جشن برگزار شود. هنگامي كه با مخالفت ايشان مواجه مي‌شد، اعلام مي‌کرد: پس نبايد در تهران باشي و اعلام هم کني کجا مي‌روي! ايشان مشهد را به عنوان مقصد خود معرفي کردند و راهي آن شهر شدند. دو سه ماهي بود که رانندة جديدي براي ايشان آمده بود و رانندة سابق ايشان به دليل مشکلاتي که داشتند، در خدمت حاج آقا نبودند و بعدها معلوم شد که رانندة جديد در صانحة تصادف، بي‌تقصير نبوده و به نوعي عامل ساواک بوده است. نحوة تصادف به گونه‌اي بود که راننده اصلاً صدمه نديده بود. افرادي که در ماشين بودند، شنيدند که مرحوم والد خطاب به راننده مي‌گويند: جعفر! چرا چنين مي‌کني؟ بعدها هم در اعترافات ساواک آمد که تصادف مرحوم کافي، ساختگي و به دستور شاه بوده است؛ امّا خصوصيّات حادثه اصلاً معلوم نيست؛ چون بعد از صانحة تصادف، ديگران را به بيمارستان معمولي شهر بردند؛ امّا حاج آقا را به بيمارستان ارتش بودند و از همان لحظة اوّل هم اعلام کردند که حاج آقا کشته شده و احتمالاً در بيمارستان ارتش ايشان را از بين برده باشند.