ماجراهايي از دوستي اهل بيت(ع)

اهل بيت پيامبر(ص)، صراط مستقيم هدايت و پايه‌هاي سعادت مسلمانان به شمار مي‌روند. در عظمت آنان همين بس که خداي تعالي در قرآنش از ايشان ياد کرده و بر آنان سلام مي‌فرستد. براي آگاهي بيشتر با اين موضوع، به يک مناظرة تاريخي مي‌نگريم׃

روزي امام رضا(ع) در مجلس مأمون بود و گروهي از دانشمندان عراق و خراسان نيز حضور داشتند. مأمون رو به دانشمندان مجلس کرد و از آنان پرسيد׃

مراد خداوند از برگزيدگان در آية «ثُمَّ أَوْرَثْنَا الْكِتَابَ الَّذِينَ اصْطَفَيْنَا مِنْ عِبَادِنَا؛ سپس اين را به بندگان خود که آنان را برگزيده بوديم، به ميراث داديم.»، کيانند؟

دانشمندان حاضر گفتند׃ مقصود خداي تعالي، همة امّت اسلام است.

آنگاه مأمون، اين پرسش را از امام رضا(ع) پرسيد. حضرت فرمود׃

من، گفتة اينان را نمي‌گويم. منظور خداوند در اين آيه، (عترت پاک) است و سپس آن را توضيح داد.

آنگاه در آن مجلس دربارة اهل بيت پيامبر(ص) سخن به ميان آمد و امام با بيان آياتي از قرآن، در اين باره به گونه‌اي گسترده بحث کرد.

حضرت ضمن سخنان خود، آية «إِنَّ اللهَ وَ مَلائِكَتَهُ يُصَلُّونَ عَلَي النَّبِي ‏...» را تلاوت کرد و در توضيح آن فرمود׃

گروهي خدمت پيامبر شرفياب شدند و عرض کردند׃ يا رسول الله! سلام بر شما را دانستيم، صلوات بر شما چگونه است؟

فرمود׃ «بگوييد اللّهمّ صلّ علي محمّد و اله کما صلّيت علي ابراهيم و علي آل ابراهيم، انّک حميد مجيد.»

آنگاه امام رضا(ع) از حاضران پرسيد׃

«آيا ميان شما و مردم در چگونگي اين صلوات اختلافي هست؟ گفتند׃ نه. مأمون نيز گفت׃ اين صلوات از چيزهايي است که هيچ اختلافي در آن نيست و اجماع امّت بر آن است.

سپس مأمون از امام رضا(ع) پرسيد: آيا در قرآن راجع به «پيامبر»، چيزي روشن‌تر از آنچه فرموديد، وجود دارد؟

امام فرمود׃ «آري، به من بگوييد خداوند از کلمة «يس» که در قرآن شريف آورده، چه کسي را قصد نموده است؟»

دانشمندان گفتند׃ مقصود از اين آيه، حضرت محمّد است و هيچ کس در آن شکّي ندارد.

امام فرمود׃ «خداوند در اين آيه به محمّد و خاندانش، فضيلتي بخشيده که هيچ کس به ژرفاي آن فضيلت دست نمي‌يابد؛ مگر کسي که بيانديشد.»

سپس در تفسير آيه فرمود׃

«خداي تعالي بر کسي سلام نکرده؛ مگر بر پيامبران و فرمود׃ سلام بر نوح، سلام بر ابراهيم، سلام بر موسي و هارون و نفرموده׃

سلام بر خاندان نوح، سلام بر خاندان ابراهيم، سلام بر خاندان موسي و هارون، ولي فرموده است׃ «سلام علي آل يس»، يعني سلام بر خاندان محمّد.»

بدين ترتيب، امام رضا(ع) با استدلال به اين آيه، نشان داد که

اهل بيت پيامبر(ص)، از چه مقام والايي در پيشگاه خداوند برخوردارند.

اهل بيت پيامبر کيانند

بر اساس آية 23 سورة شورا، مسلمانان وظيفه يافتند تا اهل بيت پيامبر را دوست بدارند. از اين‌رو، براي شناختن اين خاندان، به جست‌وجو پرداختند.

سعيد بن جبير از ابن عبّاس روايت کرده׃

هنگامي که آية «قل لا اسئلکم....» فرود آمد، اصحاب پرسيدند׃ يا رسول الله! اينها،کيانند که خداوند ما را به دوستي آنان فرمان داده است؟

فرمود׃

«علي و فاطمه و فرزندان آن دو.»

احمد بن حنبل نيز در کتاب «فضائل الصحابه»، از سعيد بن جبير، از عامره روايت کرده است׃ هنگامي که آية «قل لا اسئلکم...» فرود آمد، مردم گفتند׃ يا رسول الله! نزديکان تو که دوستي و محبّت آنان بر ما واجب است، کيانند؟

رسول خدا سه بار فرمود׃ «علي و فاطمه و دو پسر آنها.»

جابر بن عبدالله انصاري نيز گفته است׃ روزي مردي عرب به حضور پيامبر رسيد و گفت׃ اي محمّد! اسلام را بر من عرضه کن.

فرمود׃ «شهادت بده که معبودي جز خداي يگانه نيست و محمّد، بنده و رسول اوست.»

مرد عرب گفت׃ آيا پاداشي در ازاي آن از من مي‌خواهي؟

فرمود׃ «نه، مگر دوستي نزديکانم.»

عرب پرسيد׃ نزديکان تو،يا نزديکان من؟

فرمود׃ «بستگان من.»

عرب گفت׃ دستت را دراز کن تا با تو بيعت کنم. لعنت خدا بر کسي که تو و نزديکانت را دوست ندارد!

پيامبرفرمود׃ آمين!

فايدة دوستي اهل بيت

قرآن کريم، مزد رسالت پيامبر را دوستي اهل بيت دانسته و از مسلمانان خواسته که به شکرانة ايمان تنها اهل بيت را دوست بدارند. خداوند به پيامبرش فرمان مي‌دهد که بگو׃ «هيچ پاداشي ازشما براي رسالتم نمي خواهم، جز دوستي نزديکانم».

به راستي، اين دوستي چه سودي دارد که پيامبر اکرم(ص) آن را مزد نبوّتش مي‌داند؟ قرآن، خود در آيه‌اي ديگر به اين پرسش پاسخ مي‌دهد و سود دوستي اهل بيت پيامبر(ص) را متوجّه خود مسلمانان مي‌داند.خداوند به پيامبرش دستور مي‌دهد که بگو׃ «هر اجر و پاداشي از شما خواسته‌ام، براي خود شماست، اجر من تنها بر خداست».

بنابراين،چون دوستي اهل بيت راهي به سوي خداست، ارزشمند است و نبايد به آن، تنها از ديدگاه احساسي و عاطفي نگريست. اين دوستي، سرچشمة اعمال صالح و راه صحيح هدايت است. پيامبر گرامي با معرفي اسوه‌هاي آرماني و سفارش به دوستي و نمونه‌برداري از آنان، راهکار عملي هدايت مردمان را بنيان نهاده است.براي نمونه، به اين حديث بنگريد׃

در روايتي است که׃

رسول اکرم(ص) در بيماري نزديک به رحلت خود فرمود׃

«اي مردم! نزديک است که به زودي به ديدار خدا بشتابم و گفتاري دارم که راه عذر همة شما بسته مي‌شود׃ آگاه باشيد که من کتاب خدا و اهل بيت خود را در ميان شما به امانت مي‌نهم.»

سپس دست اميرالمؤمنين را گرفت و برافراشت و فرمود׃ «اين علي با قرآن و قرآن با علي است، از يکديگر جدا نشوند تا در کنار حوض کوثر بر من وارد گردند. پس از آنان بپرسيد آنچه را که در آنها باقي گذارده‌ام».

شرايط محبّت به اهل بيت پيامبر(ص)

1. نخستين شرط محبّت، شناخت و آگاهي است. آدمي نمي‌تواند چيزي يا کسي را که نمي‌شناسد، دوست بدارد؛

2. شرط دوم وجود رابطة روحي ميان محبّ و محبوب است که ناشي از همانندي آنها با يکديگر است.

پيامبر اکرم(ص) مي‌فرمايد׃ «جان آدميان همانند سربازان هم قطارند و چون همديگر را بشناسند، به يکديگر الفت مي‌يابند و چون نشناسند، جدا مي‌مانند».

دوستي پيامبر و اهل بيت با اين دو شرط پذيرفته است. روايات بسياري از پيامبر(ص) دربارة مقام امام علي(ع) و اهل بيت(ع) رسيده است. اين روايات، بر شناخت و آگاهي انسان مي‌افزايد و باعث فزوني محبّت به آنان مي‌شود.

از سويي ديگر، دوست داشتن اهل بيت کافي نيست. از اين رو، بايد يک همانندي ميان آنان و دوستدارانشان وجود داشته باشد. اين همانندي، سبب دوستي است، هر چند آدمي خود از اين همگوني آگاه نباشد. بنابراين، وقتي انسان شيفتة کسي مي‌شود، مي‌کوشد تا همانند او شود و ويژگي‌هاي محبوب را در خود پديد آورد.

آنان که سر تا پا به گناه آلوده‌اند و از دوستي خدا و رسول و اميرمؤمنان سخن مي‌گويند، از منطق اسلام بسيار دورند. خداي رحمان در قرآن، محبّت را پيروي از پيامبرش معرفي کرده و مي‌فرمايد׃

«بگو اگر خدا را دوست داريد، از من پيروي کنيد تا خدا دوستتان بدارد و گناهانتان را بر شما ببخشايد».

نيز، امام صادق(ع) به يارانش فرمود׃ «کسي که گناه مي‌کند، خدا را دوست ندارد». سپس اين شعر معروف را خواند׃ «خدا را

نافرماني مي‌کني و مي‌گويي من خدا را دوست دارم ؟ به جان خودت سوگند! اين کاري شگفت است. اگر محبّت تو صادقانه بود، از فرمانش اطاعت مي‌کردي؛ زيرا کسي که ديگري را دوست دارد، از او پيروي مي‌کند».

تعريف محبّت

محبّت، ميل دروني آدمي است به چيزي که آن را نيکو مي‌پندارد و بر دو گونه است׃

1. يکي «محبّت غريزي» ،که مشترک بين انسان و ديگر جانداران است و به عقل و انديشه نياز ندارد؛

2. دوم «محبّت اختياري» که ويژة انسان است و بر پاية عقل و فکر و انديشه استوار است.

محبّت

اسلام، آيين محبّت و رحمت است. پيامبر اکرم(ص)، جلوة رحمت الهي است. خداي سبحان در قرآن به مسلمانان دستور داده که به خويشان پيامبر(ص) محبّت بورزند و آنان را دوست بدارند. اکنون بايد ببينيم محبّت يعني چه و خويشان پيامبر(ص) چه کساني‌اند و فايدة اين دوستي چيست؟

پرسش از محبّت اهل بيت در قيامت

دوستي اهل بيت پيامبر(ص)، دستور خداوند کريم است. اين دستور آن‌قدر مهم است که مسلمانان در روز قيامت، دربارة آن بازخواست مي‌شوند. در اين باره، به روايتي از پيامبر اکرم(ص) مي‌نگريم׃

امام رضا(ع) از پدران بزرگوارش از اميرمؤمنان از پيامبر(ص) روايت کرده که فرمود׃ «نخستين چيزي که در قيامت از بنده پرسيده مي‌شود، دوستي ما اهل بيت است».

حنّان بن سدير گويد׃ خدمت امام صادق بوديم که غذا آوردند.خوردم؛ امّا تا آن زمان، غذايي آنچنان دلپذير نخورده بودم.

امام پرسيد׃ «سدير غذاي ما چگونه بود؟»

عرض کردم׃ پدر و مادرم فدايت اي فرزند رسول خدا! چنين غذايي تاکنون نخورده بودم و خيال نمي‌کنم پس از اين هم نصيبم گردد. در اين موقع، اشک در چشمانم حلقه زد و شروع به گريه کردم.

امام(ع) فرمود׃ «چرا گريه مي‌کني؟»

عرض کردم׃ ياد آيه‌اي از قرآن افتادم. پرسيد׃ «کدام آيه؟»

گفتم׃ آية «ثمّ لتسئلن يومئذ عن نعيم؛ سپس در آن روز از نعمت‌ها پرسش مي‌شود.»

ترسيدم که خداوند از همين غذا، از من بازخواست کند.

امام چنان خنديد که دندان‌هايش آشکار شد. آنگاه فرمود׃

«سدير! هرگز از غذاي خوب و لباس نرم و بوي خوش از شما

باز خواست نخواهند کرد. اينها براي ما آفريده شده است و ما مأموريم با استفاده از اين نعمت‌ها، فرمانبر خدا باشيم.»

عرض کردم׃ پدر و مادرم فدايت! پس نعيم چيست؟

فرمود׃ «خداوند روز قيامت از محبّت اميرمؤمنان و خاندانش بازخواست خواهد کرد که چگونه سپاس نعمتي را که بر شما ارزاني داشتم، به جا آورديد.»

روزي امام صادق(ع) به ابوحنيفه فرمود׃ «به من خبر رسيده که تو «نعيم» را در اين آيه به معناي غذاي گوارا و آب خنک در تابستان تفسير کرده‌اي؟»

ابوحنيفه گفت׃ آري، درست است.

امام فرمود׃ «اگر کسي تو را دعوت کند و غذاي گوارا و آب خنک به تو بخوراند و سپس براي آن منّت نهد، تو درباره‌اش چه خواهي گفت؟»

ابوحنيفه پاسخ داد׃ او را بخيل معرفي مي‌کنم.

حضرت فرمود׃ «آيا خدا را نيز بخيل مي‌داني؟» ابوحنيفه عاجز ماند و گفت׃ پس معناي «نعيم» چيست؟

امام صادق(ع) فرمود׃ «نعيم، محبّت و دوستي ما خاندان است.»

ابراهيم بن کاتب نيز گويد׃

روزي خدمت امام رضا(ع) بوديم که يکي از فقيهان گفت׃ مقصود از «نعيم» در آية شريفة «لتسئلن يومئذ عن النعيم»، آب سرد است.

امام رضا(ع) فرمود׃

«آيه را اين‌گونه تفسير مي‌کنيد؟ و هر کس به گونه‌اي آن را معنا مي‌کند. برخي مي‌گويند׃ آب سرد است، برخي مي‌گويند׃ منظور از آن خواب است. گروهي نيز مي‌گويند׃ غذاي خوش طعم و لذيذ است. پدرم از پدرش امام صادق(ع) نقل فرمود که׃

وقتي تفسير شما دربارة معناي «نعيم» به آن حضرت رسيد، خشمگين شد و فرمود׃

خدا هرگز از بنده‌اش دربارة چيزهايي که به آنان بخشيده، پرسش نخواهد کرد و براي چنين چيزي منّت نمي‌گذارد. اين کار از مخلوق هم ناشايست است که مثلاً براي آنکه به کسي غذايي داده يا آب سردي نوشانده، منّت بگذارد. چگونه مي‌توان به خداي عزّوجلّ چيزي را نسبت داد که حتّي براي مردم شايسته نيست؛ ولي مقصود از نعيم، دوستي و ولايت ما خاندان است که خداوند پس از توحيد و نبوّت، از آن پرسش خواهد کرد؛ زيرا اگر بنده به لوازم ولايت و محبّت وفا کرد، به نعيم جاودانة بهشت، دست مي‌يابد.»

خداوند دوست دارد در مكان‌هايي او را ياد كنند

ابوهاشم جعفري، يكي از ياران برجستة امام هادي(ع) مي‌گويد: روزي امام(ع) بيمار شدند و از من و محمّد بن حمزه از ديگر ياران حضرت خواستند كه نزد ايشان برويم. محمّد بن حمزه پيش از من نزد امام(ع) رفته بود و پس از بازگشت از منزل امام(ع)، به من گفت: حضرت مي‌خواهند كسي را به كربلا بفرستيم تا در حرم امام حسين(ع) براي شفاي ايشان دعا كند. به محمّد بن حمزه گفتم: چرا به امام(ع) جواب مثبت ندادي؟ من خود به كربلا مي‌روم و براي شفاي حضرت دعا مي‌كنم. پس از آن وقتي به خانةامام هادي(ع) رفتم و خدمت ايشان رسيـدم، در پـاسـخ به خواستة حضرت گفتم: فدايتان شوم! خودم به كربلا مي‌روم و در آنجا براي شمـا دعـا مـي‌كنـم. پـس از آن از محضـر امـام هـادي(ع) مرخص شدم. در راه، عليّ بن بـلال يكي از ياران امام(ع) را ديدم و دستور امام را به اطّلاع او رساندم. عليّ بن بلال با تعجّب پرسيد: امام هادي(ع) به كربلا چه كار دارند؟ ايشان خود امام هستند و عظمت دارند و عظمت ايشان كمتر از كربلا نيست و ...