منجي با فرم پاندا

حاتم جديدي

انيميشن پانداي کونگ فوکار به تقابل ميان نيروهاي خير وشر مي‌پردازد و از گزاره‌هاي آخرالزّماني و منجي‌گرايي استفاده مي‌نمايد. تقابل ميان خير و شرّ را در قالب تقابل دو نيروي يين و يانگ يا انرژي مثبت و منفي نشان مي‌دهد که دو شخصيّت پاندا و پلنگ (تاي لانگ) بيانگر آن مي‌باشند.

اين داستان به ظرافت‌هاي خاصّي که در داستان و انيميشن خود دارد، ذهن مخاطب را با گزاره‌هاي منجي‌گرايي، هزاره‌گرايي، تقابل خير وشرّ و ... در مکتب كنفوسيوسي چنين آشنا مي‌نمايد و در نهايت برخي از مفاهيم مشترک با مهدويّت در اسلام را مورد تحريف قرار مي‌دهد.

در اين مقاله سعي داريم به پرسش هاي زير پاسخ گوييم.

۱. آيا فضاي انيميشن براي کودکان، به دور از مفاهيم فلسفي و کلامي مي‌باشد؟

۲. آيا انيميشن‌هايي چون پانداي کونگ فوکار، در جهت ايجاد فضاي آخرالزّماني تلاش مي‌نمايند؟

۳. آيا مفاهيم آخرالزّماني و منجي‌گرايي که در اين انيميشين ارائه مي‌گردد، با مباني اعتقادي شيعه در مهدويّت سازگار است؟

۴. آيا کارتوني که براي کودکان ساخته مي‌شود، تنها يک داستان سرگرم کننده است، يا داراي ابعاد پيچيده‌تري مي‌باشد؟

اين پژوهش داراي ابعاد زير مي‌باشد.

الف) خلاصة داستان پانداي کونگ فو کار؛

ب) مفاهيم و نکات داستان

الف) خلاصة داستان پانداي کونگ فو کار

بعد از کشف اسرار هماهنگي و تعادل و اسرار کونگ‌فو توسط استاد ادوي (لاک پشت)، نزديک به هزار سال است که «معبد چي» و مردم شهر منتظر انتخاب شدن و ظهور جنگ‌جوي اژدها هستند تا تقدير زندگي را کامل کند و آنها را به آرامش برساند. يکي از شاگردان معبد چي (تاي لانگ) پس از آموزش‌هاي فراوان کونگ فو، نامزد جنگ‌جوي اژدها مي‌گردد؛ امّا استاد ادوي، قلب او را تاريک مي‌بيند و او را انتخاب نمي‌کند. تاي لانگ براي تصاحب طومار اژدها که به فرد قدرت جنگ جوي اژدها را مي‌دهد، دست به شرارت مي‌زند؛ امّا استاد ادوي با او مقابله مي‌کند و او به زندان مي‌افتد.

پس از تاي لانگ، ۵ نفر براي رسيدن به مقام جنگ جوي اژدها، آموزش مي‌بينند تا يکي از آنها انتخاب گردد. زماني که تاي لانگ، پس از بيست سال، احتمال فرارش از زندان مطرح مي‌گردد، مسابقة انتخاب جنگ‌جوي اژدها از ميان گروه پنج (ببر، ميمون، لک لک، مار و مانتيس) آغاز مي‌گردد؛ امّا با حادثه‌اي غير منتطره، پاندا که يک شاگرد آشپز بوده است، به وسط ميدان مي‌افتد و توسط استاد ادوي به عنوان جنگ‌جوي اژدها انتخاب مي‌گردد. استاد چيفو و گروه ۵ با انتخاب پاندا مخالف هستند. با فرار کردن تاي لانگ از زندان، گروه ۵ براي مقابله با او مي‌روند و استاد ادوي هدايت معبد را به استاد چيفو (راکن) مي‌سپارد و مي‌ميرد.

استاد چيفو به آموزش پاندا مي‌پردازد. گروه ۵ از تاي لانگ شکست مي‌خورند و تاي لانگ به شهر مي‌رسد و استاد چيفو را شکست مي‌دهد؛ امّا در نهايت پاندا در مقابل تاي لانگ مي‌ايستد. به خاطر ويژگي‌هاي خاصّ جسمي‌اش، بر او غلبه مي‌نمايد و تاي لانگ را شکست مي‌دهد وآرامش را به شهر و معبد باز مي‌گرداند.

ب) مفاهيم و نکات داستان

در اينجا به طور خلاصه به نکاتي كه در داستان انيميشن وجود دارد، اشاره مي‌نماييم تا خوانندة محترم با آنها آشنا گردد و براي تحقيق بيشتر هر يک از اين نکات را به طور تخصّصي مورد بررسي قرار دهد.

۱. تيتراژ ابتدايي فيلم

قرار گرفتن رزمي کار بر روي ماه. اين قسمت شبيه به قرار داشتن جوکو در بازي پاسور مي‌باشد که از روي ماه به سمت زمين نگاه مي‌کند. در فيلم نيز، فرد رزمي کار پس از نشستن بر روي ماه با قلاّب ماهي‌گيري به سمت زمين قرار مي‌گيرد. نکته‌اي که مي‌توان از اين شباهت برداشت نمود، هدف مشترك بازي پاسور و هدف کارتون و فيلم مي‌باشد.

رسالت اصلي بازي‌هايي همچون پاسور و امثال آن، سرگرم نمودن انسان‌ها مي‌باشد. سرگرم نمودن، به معناي مشغول شدن به امور لغو و بيهوده که فايده‌اي جز اتلاف وقت و غافل شدن از مسير حرکت بندگي ندارد. بازي‌هايي همچون پاسور و امثال آن و رسالت اصلي آنها، ايجاد غفلت و بي‌توجّهي نسبت به خداوند و مسير بندگي او مي‌باشد. شيطان براي ايجاد غفلت ميان بندگان خداوند، روش‌ها و ابزارهاي مختلفي را توليد نموده است که بازي‌ها و مسابقات و

ورزش‌ها و فيلم‌ها و ... از انواع آن مي‌باشند. رسالت اصلي سينماي هاليوودي که باعث آگاهي و بيداري انسان‌ها نمي‌شود نيز در راستاي غفلت‌زايي و دوري ياد خدا مي‌باشد.

نماد فرد رزمي کار بر روي ماه نيز يادآور ماهيّت غفلت‌زايي اين کارتون‌ها و فيلم‌ها است که اگر فرد متوجّه آن نباشد، در غفلت و سرگرمي غرق مي‌گردد.

۲. انتخاب پاندا به عنوان قهرمان داستان

نکته‌اي که قابل توجّه مي‌باشد اين است که در اين ميان تمام حيوانات داراي قابليّت‌هاي مختلف هستند؛ امّا چرا پاندا انتخاب شده است؟ پاندا حيوان ملّي و نماد ملّي کشور چين مي‌باشد. پاندا نماد سرزمين چين و فرهنگ و تمدّن چين مي‌باشد. پيامي که اين انتخاب به مخاطب انتقال مي‌دهد، اين نکته است که جنگ‌جوي اژدها، کسي که باعث آرامش درّة جهاني مي‌شود کسي که در مقابل هجوم ـ جبهة شرّ و مشکلات مي‌ايستد و مقابله مي‌کند، منجي درّة تمدّن جهاني پاندا يا همان کشور چين مي‌باشد. در اين انيميشن، چين با استفاده از سمبل کشور خود، يعني پاندا، خود را منجي مشکلات جامعة جهاني معرفي نموده است.

طرّاحي اندام پاندا، چاقي، بي‌قوارگي، بي‌دست و پايي، تنبلي و رخوت، آرامش

در طرّاحي و شخصيّت‌پردازي پاندا، تلاش شده است تا او را اوج تنبلي، سستي و چاقي نشان دهند. استفاده از اين پردازش داراي دو بعد مي‌باشد، اوّل اينکه او را مظهر نرمي، آرامش و تغييرپذيري نشان دهند که سمبل انرژي يين و نيروي چي مي‌باشد؛ دوم اينکه ويژگي‌هاي جنگ‌جوي اژدها را بر خلاف انتظار معرفي مي‌نمايد.

مکاتب شرقي، جهان را آميخته‌اي از تقابل و تبديل دو انرژي يين و يانگ يا انرژي مثبت و انرژي منفي مي‌دانند، انرژي يين مظهر آرامش، نرمي، انعطاف‌پذيري بوده و انرژي يانگ مظهر سختي، شدّت و قدرت مي‌باشد. طرّاحي شخصيّت و اندام پاندا، او را سمبل انرژي يين، يعني نرمي، آرامش و انعطاف‌پذيري قرار داده است.

۴. علاقة پاندا به کونگ‌فو در خواب و بيداري

پاندا در خواب و بيداري به دنبال فراگيري و به کار بردن کونگ فو مي‌باشد. او در اتاقش عروسک‌هاي قهرمانان کونگ فو را جمع نموده و در و ديوار اتاقش از عکس‌هاي مختلف کونگ‌فوكاران پر شده است. اين علاقة پاندا به کونگ فو، تبليغ ورزش‌هاي رزمي چين و جذب جوانان دنيا به اين سبک رزمي مي‌باشد. اين سياست را در طول ۵۰ سال گذشته با ورود ورزش‌هاي رزمي به سينما، از طرف فيلم‌سازان مختلف شاهد هستيم. موج فيلم هاي رزمي بروس لي، جکي جان، جت لي و ... همگي در راستاي جهاني‌سازي ورزش‌هاي رزمي چين مي‌باشد. اين علاقة پاندا نيز به مخاطب کودکِ خود انتقال داده شده و کودکان جهان از کودکي شيفتة ورزش کونگ‌ فو مي‌گردند و نسبت به ورزش‌هاي ملّي و سنّتي خود بيگانه مي‌شوند.

5. پنج قهرمان رزمي کار ( ببر، ميمون، لک لک، مار، مانتيس)

براي انتخاب جنگ‌جوي اژدها، ۵ نفر در معبد چي در حال آموزش مي‌باشند. اين ۵ حيوان نمايندة چهار دسته از موجودات مي‌باشند، ببر و ميمون نماينده دستة پستانداران، لک لک نمايندة دستة پرندگان، مار نمايندة خزندگان و مانتيس نمايندة دستة حشرات مي‌باشند. در واقع تمامي موجودات در انتخاب جنگ‌جوي اژدها، نماينده دارند و تلاش مي‌کنند تا انتخاب گردند. درگير شدن تمامي دسته‌هاي موجودات، اعمّ از پستانداران، پرندگان، خزندگان و حشرات در مسئلة انتخاب جنگ‌جوي اژدها، نشانگر اهمّيت اين موضوع و همه‌گير بودن آن مي‌باشد. در واقع مسئلة جنگ‌جوي اژدها يا منجي شهر زمين، مربوط به تمام موجودات مي‌باشد و در سرنوشت تمام موجودات تأثيرگذار مي‌باشد، به همين دليل تمامي دسته‌هاي جانوري در انتخاب آن شرکت دارند. اين مطلب بيانگر اين نکته است که مسئلة منجي تنها مختصّ به انسان‌ها نمي‌باشد؛ بلکه ديگر موجودات نيز با آن در ارتباط مي‌باشند.1

در واقع منجي در جايگاه حجّت خداوند بر روي زمين و براي موجودات در حفظ زمين و حفظ حيات و بقاء بر روي زمين نقش دارد، به همين دليل ديگر موجودات نيز نسبت به آن مسئوليّت دارند. هر چند داستان پانداي کونگ فوکار بر مباني شيعه ساخته نشده، امّا

به برخي از آنها اشاره شده است.

مي‌توان اين اشاره را به طور تصادفي دانست يا اين که ميان مباني تفکّر شيعي در مهدويّت با تفکّر کنفوسيوسي در چين مشترکاتي وجود داشته باشد. همچنين اين احتمال وجود دارد که از مباني تفکّر شيعه به نام خود استفاده نموده باشند.

۶. شهروندان شهر تنها سه حيوان هستند : اردک، خرگوش و خوک

استفاده از اين سه حيوان به عنوان شهروندان شهر، داراي نماد مي‌باشد. اردک در فرهنگ اسلامي و عرفان اسلامي، نماد حرص و آز مي‌باشد که به خاطر حرصي که در جست‌وجوي ميان گل و لاي براي پيدا کردن کرم مي‌زند، سمبل صفت حرص شده است. خرگوش نيز به دليل قدرت تکثير زياد و جوندگي‌اش، سمبل شهوت نيروي جنسي و شهوت شکم مي‌باشد.

خوک به دليل نجاست خواري جزو حرام گوشتان مي‌باشد و ويژگي اي که دارد، فاقد غيرت و تعصّب نسبت به جفت خود مي‌باشد. خوک تنها حيواني است که اگر خوک ديگري با جفتش نزديکي نمايد، واکنشي نشان نمي‌دهد. به همين دليل مصرف گوشت خوک باعث بي‌غيرتي و بي‌تفاوتي نسبت به ناموس مي‌گردد و به همين دليل در اسلام حرام شده است. استفاده از اين حيوانات در داستان پاندا، سمبل بي‌تفاوتي، مصرف‌گرايي، سطحي‌نگري، لذّت‌طلبي جامعة انساني مي‌باشد و اين جامعه از تفکّر و تعمّق در موضوعات و امور عالم فاصله گرفته است.

اين جامعه سمبل جامعة ليبرال دمکراسي است که اصالت را بر اباحي‌گري و لذّت‌طلبي مي‌داند و نسبت به حوادث و مشکلات و مسئوليّت‌هاي آفرينشي، بي‌تفاوت است. شايد سازندگان پانداي کونگ فوکار، مباني اسلامي را نسبت به شخصيّت‌پردازي حيوانات ندانسته باشند؛ امّا براي نشان دادن فرهنگ اباحه‌گري، بي‌تفاوتي، سطحي‌نگري، فانتري منشي، لذّت‌طلبي و مصرف‌گرايي، بهترين حيواناتي که مي‌توانستند انتخاب نمايند، خوک و خرگوش و اردک مي‌باشد.

۷. شخصيّت استاد ادوي (لاک پشت)

استاد ادوي کسي است که براي اوّلين بار اسرار تمرکز و هماهنگي در جهان را کشف نموده و بر اساس آن فنون کونگ فو را ابداع كرده است. شخصيّت ادوي، شخصيّتي پيامبرگونه است. او مکتب خاصّي را ابداع نموده و از الهام برخوردار است. او بيشتر در حال مراقبه و تفکّر بوده و نقش هدايت‌کنندگي دارد. اوست که جنگ‌جوي اژدها را معرفي مي‌نمايد، هزار سال است که منتظر آمدن جنگ‌جوي اژدهاست، برخي مطالب را پيش‌گويي مي‌نمايد و ... اين شخصيّت‌پردازي او را داراي ابعاد پيامبري معرفي مي‌نمايد.

در واقع ادوي پيامبري است که منجي را پيش‌بيني مي‌کند و ويژگي‌هاي او را بيان مي‌کند و در نهايت، منجي اصلي (جنگ جوي اژدها) را معرفي مي‌نمايد.

استاد ادوي در ابتداي داستان، پس از يک مراقبه، آمدن تاي لانگ (نيروي شر) را پيش‌بيني مي‌کند و مي‌گويد: به من الهام شده است که تاي لانگ باز مي‌گردد. اين نوع الهام شبيه پيش‌گويي‌هايي است که توسط پيامبران گذشته پيرامون ظهور و خروج دجال در آخرالزّمان بيان شده است.2

استاد ادوي در داستان، نقش هدايت کنندة اصلي و پيرو مرشد را ايفا مي‌نمايد و انتخاب لاک پشت براي اين شخصيّت به خاطر نزديک بودن عملکرد طبيعي آن با اين شخصيّت‌پردازي مي‌باشد.

۸. شخصيّت تاي لانگ، نماد نيروي شر

تاي لانگ نماد سختي، شدّت، قدرت و خشونت سمبل نيروي يانگ

مي‌باشد. تاي لانگ يك بچّة سر راهي بوده که جلوي معبد چي گذاشته مي‌شود و استاد چيفو آن را بزرگ مي‌کند و به او آموزش مي‌دهد. هنگامي که براي انتخاب جنگ‌جوي اژدها شدن آماده مي‌شود، استاد ادوي قلب او را تاريک مي‌بيند و موافقت نمي‌کند. نکات قابل توجّه در اين داستان اين است که جنگ‌جوي اژدها بايد داراي قلبي روشن باشد. قلب تاريک يا قلب روشن، ضمير روشن يا دل سياه، از گزاره‌هاي معرفتي و اخلاقي اسلامي مي‌باشد. مباحثي که در اخلاق و عرفان دربارة قساوت قلب يا نورانيّت قلب مطرح مي‌گردد، مؤيّد اين نکته مي‌باشد و جالب اينکه در اين داستان، شرط انتخاب شدن براي منجي، نورانيّت قلب است.

نکتة ديگر اينکه تاي لانگ يک بچّة سر راهي است که اصل و نسب درستي ندارد، چه کسي او را جلوي در معبد مي‌گذارد؟ تاي لانگ چگونه متولّد شده است؟ آيا گذاشتن او در جلوي معبد، هدفمند بوده است؟ آيا استاد چيفو دچار غفلت نشد که يک بچّة سر راهي را که معلوم نيست، فطرتش پاک است يا ناپاک، به معبد آورد و تعليم داد؟

آيا اين يکي از روش‌هاي شيطان نيست که افراد تاريک دل را به روش‌هاي مختلف وارد جبهة حق مي‌کند تا در مسير جبهة حق مشکل ايجاد کنند؟ آيا جبهة شرّ براي مقابله با جبهة خير به لباس‌هاي مختلف در نمي‌آيد تا بتواند در آن نفوذ نمايد؟ جريان نفوذ جبهة باطل در جبهة حق، همواره در طول تاريخ بوده است و جبهة حق همواره از اين قسمت آسيب‌هاي جدّي خورده است.