رابطة خضر(ع) با اهل بيت(ع)

بسياري از روايات و احاديث دلالت دارنـد كه حضـرت خضـر(ع) رابطة بسيار خـوبي با اهل بيت پيامبر(ص) داشته؛ بلكه طبق فرمايـش امام رضا(ع) هر روز نزد معصومان(ع) مي‌رفته و عرض سلام مي‌كرده است.

حضرت فرمود: «و انّه لياءتينا فيسلـم فنسمع صـوته و لا نري شخصه».

سلام خضر نبی به پیامبر(ص) و علی(ع)

روزي علي(ع) همراه پیامبر(ص) از راه مدینه عبور مي‌کردند؛ ناگاه مردي بلند قامت و چهارشانه ... جلو آمد و بر پیامبر(ص) سلام کرد و احترام شایاني نمود. سپس رو به علي(ع) کرد و گفت:

سلام و رحمت و برکات خداوند بر تو اي خلیفة چهارم، آنگاه به رسول خدا(ص) رو کرد و گفت: آیا این گونه نیست که گفتم؟ رسول خدا(ص) فرمود: «آري چنین است.» آن شخص ناشناس از آنجا رفت.

علي(ع) از پیامبر(ص) پرسید: «این چه لقبي بود که این مرد ناشناس به من داد و شما هم آن را تصدیق کرديد، آیا من خلیفة چهارم هستم؟» پیامبر(ص) فرمود: «حمد و سپاس خدا را،

همان‌گونه که او گفت تو خلیفة چهارم هستي؛ زیرا اوّلین خلیفه، آدم(ع) است. و دومین خلیفه داوود(ع) است و سومین خلیفه هارون، برادر موسي(ع) است که خلیفة موسي شد و خداوند در (آیة 3 سورة توبه) مي‌فرماید: «و این اعلامي است از طرف خدا و رسولش بر عموم مردم در روز حجّ اکبر (عید قربان) که خداوند و پیامبرش از مشرکان بيزار است.» اي علي! ابلاغ کنندة برائت از مشرکان از جانب خدا و رسولش تو هستي و تو وصّي و وزیر من مي‌باشي و دین مرا ادا مي‌کني. ... پس تو چهارمین خلیفه مي‌باشي؛ چنان‌که آن شخص با این عنوان بر تو سلام کرد. آیا مي‌داني او چه کسي بود؟ او برادرت خضر(ع) بود.»

نورانيّت دل

خضر نبی(ع) در محضر امام حسن مجتبي(ع) حاضر شد و سؤالاتي را با وي در ميان نهاد و از جمله پرسيد: چرا آدمي گاهي مطالبي را كه مي‌داند، به ياد نمي‌آورد؟

امام(ع) پاسخ فرمودند: «قلب بشر بر حق استوار است و با حق عجين گشته و روي حق حجاب نهاده شده است، پس اگر بر محمّد و آل محمّد سلام و درود كامل بفرستد، قلب او نورانيّت خاصّي پيدا مي‌كند و آنچه كه از ياد برده، دوباره به خاطرش مي‌آيد. اگر صلوات بر محمّد و آلش نفرستد يا آنكه صلوات ناقص بفرستد، آن حجاب همچنان بر روي حق برقرار خواهد بود و در اين صورت است كه انسان آنچه را كه به ياد دارد نيز فراموش مي‌كند.»1

تسلیت به اهل بیت(ع)

ایشان پـس از رحلت پيامبر خـدا(ص) به در خانة اهل بيت(ع) آمده و به آنان تسليت مصيبت رسول خدا(ص) را گفت و همچنین ایشان پـس از شهادت مولي الموحّدين، اميرالمؤمنين(ع) با شتاب در حالـي كه لا اله الّا الله مي‌گفت، خـود را به در خانة علي(ع) رسانده و مي‌گفت:

«خداي تو را رحمت كند، اي اباالحسن تـو اوّلين فردي بـودي كه به اسلام گرويدي و از نظر ايمان خالص‌ترين آنها و از همه يقينت به خدا شديدتر و بيشتر از همه، از خـدا ترس داشتـي ... علـي تـو همانند كـوهي بـودي كه هرگز بادها و طـوفان‌ها او را از جاي تكان ندهد.»

ابـن عبّاس گويد: همگان سكوت كردند تا سخنانـش تمام شد، سپـس خـود گريه كرد و ياران رسول خدا را به گريه انداخت. سپـس به دنبالـش گشتند؛ ولـي او را نيافتنـد.

حضرت خضر( ع) پـس از شهادت امام حسـن(ع) در گـوشه‌اي از «مسجـدالحـرام» در مصيبت آن حضــرت اشعاري سـوزناك مي‌خـواند. ابـن عبّاس گـويد: روزي كه امام حسيـن(ع) به شهادت رسيد، صـدايـي از گـوشة خانه به گـوشمان رسيـد كه مي‌گفت:

اصبروا آل الرّسول،

قتل الفرخ النحول،

نـزل الروح الامين،

بـبـكـاء و عـويل؛

صبر كنيد اي آل رسـول الله!

فرزندي كه خدا به پيامبر(ص) هديه كرد, كشته شد.

جبرئيل اميـن نازل شد؛

در حالـي كه گريه و زاري مي‌كرد.

علاقة شديد خضر به علي(ع)

بدون شك حضرت خضر از جمله كساني بـود كه جايگاه معصومان، بالأخص علي(ع) را خوب درك كرده بود. بديـن جهت پـس از رحلت رسول الله(ص), ايـن علاقه به خاندان پيامبر(ص) مستحكـم‌تر شد و در تمام قضايايي كه براي علـي(ع) در مـدينه رخ داد تا رفتـن به سـوي عراق و جنگ با ناكثين و قاسطين و مارقيـن, در كنار مولاي متّقيان و ماية دل‌خوشي علي(ع) و آرامـش خاطر آن حضرت بـود. اصبغ بـن نباته گويد: اميرمـؤمنان در حال نماز بـود كه مردي به طرف آن حضرت آمـد؛ در حالـي كه بر تـن او دو برد سبز رنگ بـود و دو گيسـوي بافته شدة مشكي و محاسن سفيد داشت.

هنگامـي كه حضرت سلام داد, خـود را بر روي امام(ع) انداخته و بر سر مبارك علـي(ع) بـوسه زد.

سپـس دست حضرت را گرفته, بيرون رفتند. به سـرعت دنبال آنها رفتيم, از حضرت دربارة او پـرسيـديـم, ايشان فرمود: «اين برادرم خضر است ...»

همچنيـن اصبغ نقل مي‌كند: بار ديگر در حالي كه ميثم تمّار در كنار همان ستـوني كه حضرت نماز مي‌خواند, ايستاده و نماز مي‌گزارد, به ميثم گفت: اي كسي كه در كنار ستون نماز مي‌گزاري! به صاحب خانه سلام مرا برسان و به او بگـو كه مـن از او شروع كردم؛ امّا او را در حال استراحت ديدم.

در خبر ديگري آمده است: روزي علي(ع) و خضر با هـم ديدار كردند. علي(ع) فرمود:

«جملة حكمت‌آميزي بگوي.» خضر گفت: چه زيباست تـواضع ثـروتمنـدان بـراي فقـرا, بـراي رضـاي خـدا. علي(ع) فـرمود:

«و بهتـر از آن تكبّر كردن فقـرا بـر ثـروتمنـدان که نشانة اعتماد و تـوكّل به خـداست», خضر گفت: ايـن سخـن را بايـد با آب طلا نـوشت.

امام زين العابدين(ع) و حضرت خضر(ع)

ابراهيم بـن ادهم گويد:

همـراه قافله در صحـرا و بيابان بـودم. پس بـراي قضاي حاجت از قافله فاصله گرفتـم. ناگهان چشمم به كودكي افتاد كه در حال راه رفتـن بـود.

پيـش خودم گفتـم:

سبحان الله! در صحراي بي‌آب و علف, ايـن كودك چه مي‌كند. نزديك شده, بر او سلام گفتم. پاسخ مرا داد, پـرسيـدم: به كجـا مي‌روي؟ او گفت: «به سـوي خـانة پـروردگارم.»

گفتم: عزيزم, تو كـودك هستي. نه حجّ واجبي بر تـو هست و نه مستحبّي.

او گفت: «اي پيرمرد آيا نـديدي كه چقدر كودكانـي كه از مـن كـوچك‌تر بودند و از دنيا رفتند؟»

گفتم: توشه و مركبت كجاست؟

گفت: «تـوشه‌ام تقـواي من و مـركب مـن دو پايم و هدفم مـولايـم است.»

گفتم: غذايي همراهت نمي‌بينـم؟!

او پاسخ داد: «اي شيخ آيا پسنديده است كه كسي تو را دعوت كند, آنگاه غذا از خانه برداري؟!

گفتم: نه.

پس گفت: «آن كـس كه مرا به خانه‌اش دعوت كـرده, اوست كه سيرم كند و سيرابـم گـردانـد.»

گفتم: بيا و همراه مـن سـوار شـو تا مشاعر را درك كني ـ يعني به حج برسـي.

گفت: «از ما تلاش در راه رفتـن و از او ما را رساندن, آيا فرمايـش خدا را نشنيدي كه مي‌گـويد:

«و كسانـي كه در راه ما تلاش كـردنـد, راه‌هايمـان را به آنها نشـان مي‌دهيـم و به تحقيق كه خداوند با نيكوكاران است.»

ابراهیم ابن ادهم گويد: گرماگرم صحبت بـوديـم كه جواني خـوش‌سيما، در حالـي كه پيراهـن سفيدي بر تـن داشت, از راه رسيد. دست به گردن آن پسـر انـداخت و به او سلام كـرد. مـن به طـرف آن جـوان رفتـم و عرضه داشتـم: به حقّ آن كسـي كه خلق تـو را نيكـو گردانيـد, اين پسر كيست؟

گفت: آيا او را نمـي‌شناسـي؟ ايـن علـيّ بن الحسيـن، فرزند عليّ بـن ابي‌طالب است. بلافاصله آن جوان را رها کردم و به طرف آن پسر رفتم و گفتـم: به پدرانت تـو را سوگند مي‌دهم! بگو اين جوان كيست؟

او گفت: «ايـن برادرم خضر است و هر روز نزد ما مي‌آيد و بر ما سلام مي‌كند.»

به حضرت عرض کردم: به حقّ پدرانت قسمت مي‌دهـم كه به مـن خبر دهي, چگونه بدون تـوشه ايـن دشت و بيابان را به پشت سر مي‌گذاري؟

ایشان پاسخ داد: «آري با توشه ايـن راه را طي مي‌كنـم و امّا توشة راهم چهار چيز است: تمام دنيا در نظر و زيـر سلطة خـدا مي‌بـاشـد و تمـامـي خلق, بندگان خدا و كنيزان و خانـوادة او هستند و تمام رزق و روزي را به دست او مي‌بينـم, همچنيـن فقط قضـا و مشيّت الهي را در تمام زميـن قـابل نفـوذ مي‌دانـم.»

گفتـم: عجب تـوشه‌اي داري و تـو اي زين العابدين! با ايـن تـوشه از گذرگاه‌هاي آخرت عبور مي‌كني، چه رسد به گذرگاه‌هاي دنيا!

خضر نبی و امام زمان(ع)

امام صادق(ع) آورده‌اند که:

«... امّا آن بندة صالح خدا، خضر، خداوند عمر او را نه به دليل رسالتش طولاني گردانید و نه به دليل کتابي که بدو نازل کند و نه به دليل اینکه به وسیلة او و شریعت او، شریعت پیامبران پیش از او را نسخ کند و نه به دليل امامتي که بندگانش بدو اقتدا نمایند و نه به دليل طاعتي که خدا بر او واجب ساخته بود؛ بلکه خداي جهان‌آفرین، بدان دلیل که اراده فرموده بود، عمر گرامي قائم(عج) را در دوران غیبت او بسیار طولاني سازد و مي‌دانست که بندگانش بر طول عمر او ایراد و اشکال خواهند نمود، به همین جهت عمر این بندة صالح خویش، خضر را طولاني ساخت که بدان استدلال شود و عمر قائم(عج) بدان تشبیه گردد.»

بدون تردید او زنده است و هم اکنون بیش از شش‌هزار سال از عمر شریفش مي‌گذرد. زندگي حضرت خضر و رفتنش به بحر ظلمات و خوردنش از آب حیات، خود داستان مفصّلي است که در کتب تاریخي و حدیثي به تفصیل از آن بحث شده است.

شرکت حضرت خضر در مراسم عید غدیر در سرزمین غدیر خم و در مراسم سوگواري رسول اکرم(ص) به هنگام رحلت آن حضرت و در سوگ حضرت علي(ع) به هنگام شهادت آن حضرت در کتاب‌هاي حدیثي مشروحاً آمده است.

امام رضا(ع) مي‌فرماید:

«حضرت خضر(ع) از آب حیات خورد، او زنده است و تا دمیده شدن صور از دنیا نمي‌رود، او پیش ما مي‌آید و بر ما سلام مي‌کند، ما صدایش را مي‌شنویم و خودش را نمي‌بینیم، او در مراسم حج شرکت مي‌کند و همة مناسک را انجام مي‌دهد، در روز عرفه در سرزمین عرفات مي‌ایستد و براي دعاي مؤمنان آمین مي‌گوید. خداوند به وسیلة او در زمان غیبت، از قائم ما رفع غربت مي‌کند و به وسیلة او وحشتش را تبدیل به انس مي‌کند.»

از این حدیث استفاده مي‌شودکه حضرت خضر(ع) جزو سي نفري است که همواره در محضر حضرت بقیّة الله(عج) هستند و رتق و فتق امور به فرمان آن حضرت در دست آنهاست.

نقش حضرت در زمان غيبت

همان گونه كه ملاحظه شد، حضرت خضر(ع) در ايّام حضور معصومان نقـش بسيار مهمّي را ايفا مي‌كرد؛ گرچه بيشتر كارها و برنامه‌هايش را احدي، جز آنها نمي‌داند كه به برخـي از آنها قبلاً اشاره شد؛ امّا در زمـان غيبت بقيّة الله الاعظم(عج) بـدون شك، كارهاي زيادي را انجام مي‌دهد كه ما از آن بي‌اطّلاع هستيم؛ امّا كاري كه طبق فرمايش امام رضا(ع) انجام مي‌دهد آن است كه: آن سلامي كه به ساير معصومان داشته, بدون شك همان را نسبت به امام

زمان(ع) ادامه مي‌دهد؛ چنان‌که امام رضا(ع) فرمـود: «و انه ليأتينا فيسلـم علينا؛ نزد ما مـي‌آيد و به ما سلام مي‌كند.»

و آن كارهايي كه ساير معصومان در زمان حضور، از جمله امام صادق(ع) به عهدة خضر واگذار مي‌كردند, يقيناً در زمان غيبت امام زمان(ع) به او واگذار خـواهـد شـد. از قبيل, رسيدن به فرياد درمانـدگان در بيابان‌ها و گم شدگان و غيـر آن و از همه مهم‌تـر آن است كه خـداونـد به وسيلة خضـر, امام زمان(عج) را در ايّام غيبت از تنهايـي بيرون آورده, مونـس آن حضرت خواهد بود.

امام رضا(ع) مي‌فرمايد: «و سيـونـس الله به وحشه قائمنا فـي غيبته و يصل به وحدته؛ و در آينده خـداونـد به وسيلة او وحشت قائم ما را در ايّام غيبتـش به انـس مبـدّل خواهد كرد و يار آن حضـرت در تنهايـي خـواهـد بـود.»

ملاقات خضر نبی(ع) با حضرت علی(ع) به روایت خود آن حضرت

لحظه‌اي که برای غسل دادن رسول خدا(ص) آماده مي‌شدم، همین که بدن پاک و پاکیزة آن حضرت را بر سکو نهادم، صدایی از گوشة اتاق به گوشم رسید که گفت: «علی! محمّد را غسل مده، بدن پاک و مطهّر او احتیاج به غسل و شست‌وشو ندارد.» از سخن او در دلم گمانی پیدا شد؛ (امّا به زودی بر طرف شد و به خود آمدم و) گفتم: «وای بر تو، تو که هستی؟! پیامبر خدا(ص) ما را به غسل و شست‌وشوی خود فرمان داده است و تو از آن نهی مي‌کنی؟!» در همین حال آواز دیگری با صدایی بلندتر شنیده شد که گفت: علی! او را بشوی و غسل ده، بانگ نخستین از شیطان بود. او به سبب رشک و حسدی که بر محمّد(ص) دارد، خوش ندارد که وی با غسل و طهارت پای بر بساط پروردگار خویش بگذارد. گفتم:‌ «اي صاحب صدا! از اینکه او را به من معرفی کردی، خدا به تو پاداش نیک دهد؛ امّا تو کیستی؟» گفت: من خضر نبی هستم که برای تشییع جنازة پیغمبر خاتم(ص) آمده‌ام.