به خدا قسم غربال می‌شوید!

اسماعیل شفیعی سروستانی

درك اين نكته سخت نيست. آنچه را كه در غفلت و به سادگي از دست داده‌ايم، به سادگي به دست نخواهيم آورد. ريشه‌كني درخت تنومند شدة ظلم كه در اقصاء نقاط آسمان و زمين ريشه دوانده، بي‌شك در گرو فراهم آمدن شرايط زير است:

1. بازگشت بخت فروخفتة محرومان و يتيمان آل محمّد(ص)؛

2. آمادگي و همراهي محروماني كه به خودآگاهي رسيده باشند؛

3. حضور و عمل منجّي موعود در وقت معلوم.

از كم خردي ماست كه موضوع غيبت امام مبين را به امام(ع) معطوف داشته و سهمي براي خود در اين واقعة سخت قائل نمي‌شويم. آنچه از فساد و تباهي در خشكي و دريا جاري شده، حاصل عمل خود انسان است كه حسب سنّت لايتغيّر خداوندي به منصة ظهور رسيده است. چنان‌كه فرمود:

«ظَهَرَ الْفَسادُ فِي الْبَرِّ وَ الْبَحْرِ بِما كَسَبَتْ أَيْدِي النَّاس‏...؛1

آشكار شدن اين همه فساد در خشكي و دريا، حاصل دست و عمل مردم است؛ ورنه از منشأ صدور خير، جز خير سر نمي‌زند.»

مولاي متقّيان، علي(ع)، پرده از راز سرگرداني امّت مسلمان برداشته و ظلم رفته بر امامان حق را منشأ اين سرگرداني و غيبت و لاجرم تبعات اين واقعه بيان مي‌كنند.

«كما تاهت بنوا اسرائيل على عهد موسى ...؛2

حيران و سرگردان شويد، آن سان كه بني‌اسرائيل در عهد موسي سرگردان شدند. به حق مي‌گويم: سرگرداني شما چندين برابر سرگرداني آنها خواهد بود و آن در اثر ستم‌هايي است كه بر فرزندان من روا خواهيد داشت.»

آنكه پدر و پشت و پناه خود را مي‌كشد، ناگزير سنگ تيپا خوردة هر رهگذر و طعمة هر گرگ آدمخواري خواهد شد.

در اين وجه از دريافت و درك و تجربة اضطرار تمام است كه اجابت كننده‌اي، پاسخگوي درخواست و تجربة اضطرار تمام مضطرّ خواهد شد.

بي‌شك، بزرگ‌ترين مضطرّ تاريخ، امامي است كه ناگزير، در پس پردة غيبت چونان طردشدگان مانده است. همو كه در انتظار فرا رسيدن وقت گشايش بخت فروخفتة محرومان و آمادگي و همراهي آنان براي بركندن درخت ستم لحظه‌شماري مي‌كند.

در روايت زيبايي امام رضا(ع) مي‌فرمايند:

«لَا يَكُونُ مَا تَمُدُّونَ إِلَيْهِ أَعْناقَكُمْ حَتَّى تُمَيَّزُوا؛

آنچه گردن‌هايتان را در انتظار آن دراز مي‌كنيد، واقع نخواهد شد؛ مگر بعد از آنكه آزمايش و امتحان شويد و از بوتة امتحان، جز افراد بسيار كم پيروزمندانه بيرون نمي‌آيند...».

واسپس اين آزمون و آمادگي و حسب سنّت ثابت خداوندگار هستي، بخت فروخفته طلوع مي‌كند و دوران خفّت و شكستگي به سر مي‌رسد. در اين وقت و بخت كه از آن به عنوان وقت معلوم ياد شده، امام مبين از پس پردة غيبت بيرون آمده و نجات بخش مظلومان و سركوب‌گر ظالمان خواهد شد.3

در روايت زيبايي، اَبان بن تغلب از امام صادق(ع) دربارة طلوع اين ستارة بخت مي‌فرمايند:

«يَأْتِي عَلَى النَّاسِ زَمَانٌ يُصِيبُهُمْ فِيهِ سَبْطَةٌ، يَأْرِزُ الْعِلْمُ فِيهَا كَمَا تَأْرِزُ الْحَيَّةُ فِي حِجْرَهَا. فَبَيْنَا هُمْ كَذَلِكَ اذ طَلع عَلَيْهِمْ نَجْمُهُم؛

براي مردم، روزگاري فرا مي‌رسد كه همگان در آن دچار تب و لرز مي‌گردند، علم و دانش در آن ايّام در هم پيچيده شود، آن سان كه مار در لانة خود، به دور خود مي‌پيچد. در آن هنگام، ستارة آنها طلوع مي‌كند.»

از امام صادق(ع) پرسيده شد: فَمَا السَّبطَةُ؟؛

سَّبطَة چيست؟

فَقَالَ: «الْفَتْرَة النُّعاس وَ الضَّعفِ: كُونُوا عَلَى مَا أَنْتُمْ عَلَيْهِ حَتَّى يُطْلِعَ اللَّهُ لَكُمْ نَجْمَكُم؛4

فرمودند: روزهاي فترت كه همگان در آن دچار ضعف و سستي مي‌گردند. در آن ايّام بر عقايد خود استوار باشيد تا خداوند ستارة شما را ظاهر گرداند.»

امام از اين دوران، به عنوان روزهاي فترت ياد مي‌كنند. فترت، در خود دو معني و مفهوم ضعف و سستي و زمان في مابين را دارد. گاه اين زمان مياني، به مدّت زمان بين ظهور دو پيامبر يا به تخت نشستن دو پادشاه اطلاق مي‌شود. به فاصله و وقفة ميان دو دوره نيز گفته شده است. دورة فترت براي بسياري از اقوام قبلي نيز رخ داده است.

آية «يا أَهْلَ الْكِتابِ قَدْ جاءَكُمْ رَسُولُنا يُبَيِّنُ لَكُمْ عَلى فَتْرَةٍ مِنَ الرُّسُلِ؛5

اي اهل كتاب! رسول ما، پس از فاصله و فترتي ميان پيامبران به سوي شما آمد؛ در حالي‌كه [حقايق] را براي شما بيان مي‌كند...».

به تبع دور شدن از بخت و دولت پيشين و تا طلوع ستارة بخت دولت فردا، نوعي سستي و ضعف در همة اركان فرهنگي و تمدّني اقوام حادث مي‌شود. جماعتي در حيرت و سرگرداني همة سلامت و ايمان خود را از دست مي‌دهند. جماعتي طعمة ديوان و ددان آدمخوار در كمين نشسته، مي‌شوند، شمار اندكي نيز در كشاكش حوادث و هواجس، پا برجا مانده و به دولت و بخت جديد مي‌پيوندند. اينان شايستگي و سزاواري تجربة دولت فردا را در خود جمع كرده‌اند.

براي زمان در رسيدن آن دولت منتظَر وقتي نمي‌توان معلوم كرد؛ چنان‌كه در عموم روايات شيعي از تعيين وقت خودداري شده و همگان را از اين عمل منع كرده‌اند. بي‌گمان حكمتي دراين ممانعت از تعيين وقت نهفته است؛ چنان‌كه امام جواد(ع)، حكمت اين خودداري حضرات معصومان(ع) از تعيين وقت را بيان داشته و مي‌فرمايند:

«اِنّها سَتَكونُ حَيرةً، لو عُيِّنَ لِهَذالامرِ وقت لَقَسَتِ القُلُوبُ...؛

حيرت و سرگرداني خواهد بود. [فترت] اگر براي اين امر وقتي تعيين شود، دل‌ها قساوت مي‌گيرد و تودة مردمان از اسلام برمي‌گردند؛ ولي گفته‌اند: چه زود است؟ چقدر نزديك است؟ تا دل مردم آرام بگيرد و فرج نزديك شود.»6

صبح اميد كه به معتكف پردة غيبت ـ گو برون آي كار شب تار آخر شد

در اين وضع، براي آدمي، حالتي مابين خوف و رجا حادث مي‌شود. خوف بازدارندگي و رجا اميدواري را چون دو بال به انسان متذكّر و منتظر هديه مي‌كند تا از فراز ابتلاء و امتحان بگذرد و تا تجربة دولت فردا، جان سالم به در برد.

راز نگون‌بختي و سقوط اقوام در سياهچال يأس و ابتذال به جايگاه

تذكّر و تفكّر ميان آنها و غفلتشان در اين‌باره برمي‌گردد. همة انبياء و اولياء، مردم را متذكّر شده و دعوت به تفكّر دربارة احوال خود و روزگار خود كرده‌اند.

آدمي در ابتلاء به هواجس و حوادث، مبتلاي فراموشي و نسيان مي‌شود و ذكر، او را از اين حالت خارج كرده و متذكّرش مي‌سازد.

ذكر به معناي ياد است در مقابل فراموشي. در اين حالت و هنگام دريافت ذكر و متذكّر نفس به حقيقت خود و به فطرت الهي خود بازگشت كرده و خود را از تباهي محفوظ مي‌دارد. ذكر، وقتي مؤثر مي‌افتد كه در دل و نفس، واقعه‌اي مقدّس و زيبا حاضر شود. پس فرمودند:

«وَ ذَكِّرْ فَإِنَّ الذِّكْرى‏ تَنْفَعُ الْمُؤْمِنين؛7

اندرز بده كه اندرز، مؤمنان را سودمند افتد.»

شهري بي‌دروازه نيست!

امام محمدباقر(ع) دربارة امتحان و غربال شدن مردم در دوران فترت مي‌فرمايند:

«وَ اللَّهِ لَتُمَيَّزُنَّ وَ اللَّهِ لَتُمَحَّصُنَّ وَ اللَّهِ لَتُغَرْبَلُنَّ كَمَا يُغَرْبَلُ الزُّؤَانُ مِنَ الْقَمْح؛8

به خدا سوگند! آزموده مي‌شويد؛ امتحان مي‌شويد؛ غربال مي‌شويد؛ آن سان كه گندم غربال مي‌شود و از شلتك جدا مي‌گردد.»

خداوند ديّار البشري را از ابتلاء و امتحان معاف نداشته است. اين از سنّت‌هاي خداوند متعال است. تنها در اين صورت است كه سعيد از شقيّ و صالح از طالح بازشناخته مي‌شود. پيامبران الهي نيز هماره در معرض بزرگ‌ترين امتحانات و ابتلائات بودند؛ حتّي آنان مراتب سخت‌تري از امتحان و ابتلاء را تجربه كرده‌اند. خداوند مؤمنان را از ابتلائات وحشتناك آخرتي و شقاوت امان داده؛ امّا از ابتلاء و امتحان معاف ندانسته است. در همين باره امام صادق(ع) مي‌فرمايند:

«الْمُؤْمِنُونَ يُبْتَلَوْنَ ثُمَّ يُمَيِّزُهُمُ اللَّهُ عِنْدَه...؛

مؤمنان به شدّت مبتلا مي‌شوند تا خداوند آنها را مورد آزمايش قرار دهد. خداوند آنها را از بلاها و تلخي‌هاي دنيا امان نداده است؛ بلكه آنها را از كوري و شقاوت آخرت امان داده است؛ چنان كه حسين‌بن علي(ع) ـ در روز عاشورا ـ كشته‌هاي خود را روي يكديگر قرار مي‌داد و مي‌گفت: كشته‌هاي ما، كشته‌هاي پيامبر و آل پيامبران است.»9

به استناد اين روايات، هرچه زمان بگذرد و به سال‌هاي قبل از ظهور نزديك‌تر شويم، وضع مؤمنان و شيعيان سخت و سخت‌تر مي‌شود تا در غربالگري عصر غيبت، مؤمنان و منتظران بازشناخته شوند.

اين چنين نيست كه دروازه‌اي را گشوده و رخصت دهند تا جماعتي گله‌وار هجوم بياورند، بر مسندها تكيه بزنند و گمان برند كه پذيرفتة درگاه حضرت محبوب شده‌اند.

لاجرم هركس بايد شرايط پذيرفته شدن را در خود فراهم آورد. اين سخن معقول و پذيرفتة هر صاحب خردي است. در اين دوران سخت، و آنگاه كه شدّت و سختي به منتهاي خودش مي‌رسد، صفوف، معلوم و تفكيك مي‌شود تا به آنجا كه هركس جاي خودش را در صفوف تشكيل شده شناخته و در آن قرار مي‌گيرد؛ بلكه آن را فاش و علني نيز مي‌سازد.

شدّت يافتن سختي‌ها و مصيبت‌هاي طاقت‌فرسا، به منزلة فرمان سكوت و انفعال در برابر عوامل آشكار و نهان ابليس و مستكبران و

متجاوزان نيست؛ به عكس، اين‌همه، خود حاصل سكوت و انفعال درازمدّت ساليان متمادي و قرون ماضي در برابر غاصبان و متجاوزان به حقّ آل محمّد(ص) و تنها گذاردن ايشان در برابر صفوف فشردة آل‌اميّه و آل‌عبّاس و بالأخره خاندان‌هاي زرسالار يهودي است. برآيند نهايي عمل جمعي مردم در سال‌هاي قبل از ظهور، ظهور عيني يافته و خود را مي‌نماياند. به عبارتي، از ماست كه بر ماست. با اين‌همه، اين آمادگي مستضعفان براي از خود بيرون شدن و مطالبة حقوق از دست رفته‌اشان است كه سبب جبران مافات و انهدام و انعدام آل‌اسرائيل و فرزند خواندگانش در سراسر جهان مي‌شود.

استراتژي اتّحادية ظالمان

تصوير ارائه شده دربارة وضعيّت و موقعيّت شيعيان و مؤمنان در عصر غيبت و به ويژه سال‌هاي قبل از ظهور كبري، بيانگر انباشته شدن زمين از ظلم ظالمان و عمل سازمان‌يافته و كين‌ورزانة آنان دربارة مظلومان است. در اين عصر، چنان‌كه مصاديق و نشانه‌هاي آن را پيرامون خود و در جهان اسلام مشاهده مي‌كنيم، استراتژي اتّحادية ظالمان؛ انهدام و انعدام نسل شيعيان مظلوم از صحنة گيتي است.

در همة آنچه تحت عنوان ائتلاف صليب، سلفي و صهيون نوشته و منتشر كرده‌ايم، آمده است كه سران اين ائتلاف، با آگاهي از نقش‌آفريني شيعيان در سرانجام تاريخ و همراهي آنان با موعود مقدّس، به اميد تغيير مسير تاريخ، همة سعي خود را مصروف تصرّف مناطق استراتژيك در جغرافياي حضور و عمل منجيّ موعود و انهدام و انعدام شيعيان همراهي كننده با ايشان كرده‌اند.

هيچ‌يك از اقوام و ملل، به جز شيعيان آل محمّد(ص)، دربارة تاريخ فردا و كيفيّت حضور در سال‌هاي قبل و بعد از ظهور، واجد سخن و طرح نيستند. دليل انتظار جدّي آنان و اعتراض همه جانبه دربارة عمل اتّحادية ظالمان در حوزة «فرهنگي و تمدّني الحادي صليبي و صهيوني» نيز به همين آگاهي آنان دربارة آيندة جهان و جهان آينده برمي‌گردد؛ چنان‌كه دليل اتّخاذ استراتژي انهدام و انعدام شيعيان نيز به اين آگاهي و طبع سيري‌ناپذيرشان براي تأسيس حكومت جهاني شيطاني، در جهاني عاري از مؤمنان شيعي برمي‌گردد.

طيّ هجمة دويست سالة استعمارگران، ابتدا جهان اسلام همة يكپارچگي خود را از دست داد و در گام بعدي، جملة حكماء، امراء و سلاطين از ميان سرسپردگان به صليب و صهيون برگزيده شدند؛ چنان‌كه امراي سلفي و پشتيبانان اهل فتوا در ميانشان، با رويكردي خصمانه دربارة مظلومان و محرومان، به اتّحادي ناميمون به صليب و صهيون رسيده و موفّق به ايجاد ائتلاف صليب و سلفي و صهيون شدند.

عموم سران اين كشورهاي به ظاهر اسلامي، تحت قيموميّت لژهاي مخفي ماسوني اداره مي‌شوند و امراء و حكّام برگزيده شده، در جمع اعضاي لژ‌هاي فراماسونري و شواليه‌هاي مالتا قابل شناسايي‌اند. در حركت بعدي و طيّ دو سه دهة اخير، سران مجامع مخفي صليبي و صهيوني، با سوگيري خاص و به قصد اجراي پروژة نظم نوين جهاني، گام بزرگي را به سوي آخرين مرحله از تأسيس حكومت جهاني بني‌اسرائيل برداشته‌اند. در اين گام، تحقّق استراتژي انهدام و انعدام شيعيان كه هم‌اكنون از طرف جريانات و گروه‌هاي سلفي و وهّابي در حال اجراست از جايگاه مهمّي برخوردار است.

امام كاظم(ع)، در توصيف شيعيان در اين موقعيّت و تكليف آنان در دورة فترت مي‌فرمايند:

«طُوبَى لِشِيعَتِنَا الْمُتَمَسِّكِينَ بِحَبْلِنَا فِي غَيْبَةِ قَائِمِنَا الثَّابِتِينَ عَلَى

مُوَالاتِنَا وَ الْبَرَاءَةِ مِنْ أَعْدَائِنَا...؛10

خوشا به حال شيعيان ما! آنان‌كه به ريسمان ما در غيبت قائم ما چنگ زنند و بر ولايت ما و بيزاري از دشمنان ما پابرجا باشند. آنان از مايند و ما از ايشان، آنان به راستي ما را امام خود پسنديده‌اند و ما نيز ايشان را شيعه خود پسنديده‌ايم. پس طوبي براي آنان كه چه سعادتمند و خوشبخت‌اند! به خدا سوگند! آنان در روز قيامت با ما و در مراتب ما خواهند بود.»

امام، شيعيان رامتذكّر حفظ دو صفت و مراعات دو رويكرد مي‌شوند؛ اوّل، چنگ انداختن در ريسمان ولايت اهل بيت(ع) و دوّم، تبرّي جستن و بيزاري از دشمنان اهل بيت(ع).

در شرايط امن و راحت، احراز اين دو صفت و رويكرد، ساده مي‌نمايد؛ امّا با ظاهر شدن نشانه‌هاي تندباد گزنده و كين‌ورزي دشمنان متّحد و ملتزم به قتل عامّ شيعيان و محرومان، چنان‌كه امروز در «عراق»، «سوريه»، «پاكستان» و «بحرين» حادث شده است، اتّخاذ اين استراتژي، سخت و گاه غيرممكن مي‌نمايد. تا شيعيان در خود، اين رويكرد را جمع و آن را بارز نسازند، حائز مقام مذكور در روايت، يعني از ايشان بودن و مقبول ايشان بودن نخواهند شد.

شرايط تاريخي سال‌هاي قبل از ظهور، چنان‌كه امروزه قابل شناسايي و تجربه است و پيش‌بيني حضرات معصومان(ع) نشان مي‌دهد كه وضعيّت هر روز نسبت به قبل شديدتر و سخت‌تر خواهد شد. در ميان بلاء و ابتلاء و امتحان، ناگزير هر طايفه، جاي خويش را در ميان صفوف شناخته و بدان ملحق مي‌شود و جالب‌تر آنكه، آن وضع را هم اظهار مي‌كند.

معني ظهور، غربالگري بزرگ

همة ما با شنيدن لفظ ظهور، متوجّه و متذكّر امر ظهور كبراي امام زمان(ع) مي‌شويم؛ امّا مي‌توان متوجّه و متذكّر اين معنا هم بود كه ظهور، به معني آشكار شدن و از پرده بيرون افتادن نهاني‌ها و اسرار است. اين آشكاري، در وجهي معطوف به ظهور و آشكار شدن امام مبين از پس پردة غيبت است؛ امّا از وجهي ديگر، معطوف به آشكار شدن نهان و پوشيدگي‌هاي مردم است. همة آنچه كه در پس پردة مصلحت‌سنجي، رياورزي و تظاهر و خيره‌سري حيله‌گرانه پنهان مانده است.

آشكار شدن اضطرار عمومي، آشكار شدن منتهي عليه طلب و تقاضاي محرومان، آشكار شدن يأس و نوميدي حاصل از تجربة حكومت‌هاي طغيانگر و بالأخره آشكار شدن نهان‌ها و آنچه كه مردم پوشيده داشته‌اند، در زمرة مفاهيمي است كه در وقت گفت‌وگو از ظهور بايد بدان توجّه داشت.

در اوج ابتلاء و سختي، آنگاه كه هيچ دستگير مطمئنّي براي گريز از بحران وجود ندارد، مافي‌الضّمير خلق روزگار به آشكاري مي‌رسد. همين امر، سبب مي‌شود تا كسي، برخلاف روزهاي امن و آسايش، منافقانه خود را مستور و پوشيده نساخته و آنچه را پنهان داشته است، آشكار كند. اين واقعه، باعث صف‌بندي و جدا شدن مردم از يكديگر مي‌شود. درست مثل آن هنگام كه غربالگري اتّفاق مي‌افتد. امام محمّدباقر(ع)، دربارة غربالگري حوادث سخت سال‌هاي قبل از ظهور مي‌فرمايند: «به خدا قسم! تمييز داده مي‌شويد و آزمايش خواهيد شد، به خدا قسم! غربال مي‌شويد؛ چنان‌كه دانة تلخ با غربال از گندم جدا مي‌شود».11 اين غربالگري، تعداد محدودي از صالحان و منتظران حقيقي را تفكيك ساخته و از جمع مدّعيان خارج مي‌سازد.

در اين موقعيّت، حوادث سخت، با بيرون افكندن و ظاهر ساختن ما في الضّمير، نقش غربال را ايفاء مي‌كنند. محمّدبن منصور و او از پدرش روايت كرده است كه گفت:

ما در خدمت امام جعفر صادق(ع) صحبت مي‌كرديم. ناگهان حضرت متوجّه ما گرديد و فرمود: «در مورد چه موضوعي صحبت مي‌كنيد؟ كجا؟ كي؟

نه، به خدا! آنچه كه شما ديدگان خود را بدان دوخته‌ايد، پديد نمي‌آيد، مگر بعد از نااميدي. نه به خدا! آنچه چشمان خود را به آن دوخته‌ايد، آشكار نمي‌گردد؛ مگر اينكه غربال شويد. نه به خدا! كسي كه شما چشم به او داريد، نمي‌آيد؛ مگر بعد از اينكه از هم امتياز داده شويد. نه به خدا! امري را كه شما به آن چشم دوخته‌ايد، به وقوع نمي‌پيوندد تا آن كسي كه شقّي است، معلوم شود و كسي كه سعادتمند است، شناخته شود.»12

اين تعداد اندك، جماعت صاف و سالمي هستند كه ديگر فتنه‌ها در آنها كارگر نمي‌افتد.

فتنه‌ها، به رغم همة زيان‌ها و آسيب‌هاي مالي و جاني، در شرايط سخت قبل از ظهور، وظيفة جداسازي مردم، غربال‌گري آنها و بازشناسي سعيد از شقيّ و صدّيق از دروغگو را برعهده دارند. فتنه، بيانگر سلسله‌اي از رخدادهاي سياسي ـ اجتماعي است كه جمع بزرگي از مردم را درگير ساخته و موجب ابتلاء و امتحان آنان مي‌شود.

حضرت اميرالمؤمنين(ع) ضمن بيان تمثيلي متذكّر مي‌شوند: «... شماها از يكديگر متمايز و جدا مي‌شويد تا اينكه نماند، مگر جمعيّتي كه ديگر هيچ فتنه‌اي به ايشان آسيب نرساند.»

اين واقعه، يكي از مصاديق بسيار روشن موضوع ظهور است. تا براي مردم ظهور و آشكاري حادث نشود، آنان استعداد ظهور كبراي امام عصر(ع) را پيدا نمي‌كنند. از اين روست كه عرض مي‌كنم، ما مردم مي‌بايست به ظهور خود بيانديشيم. اين ظهور مقدّم بر ظهور امام مبين است؛ در حالي‌كه هيچ آمادگي براي اين واقعة مهم و سرنوشت‌ساز در ما وجود ندارد.

به همان‌سان كه درد زايمان براي زادن فرزند طبيعي و ضروري است، خروج فرزند قسط و عدل از رحم غيبت و دوري نيز ضروري مي‌نمايد. به شرط، پايمردي در شدايد، چنگ انداختن به ريسمان ولايت حجّت حيّ خداوند و بالأخره اظهار بيزاري و تبرّي جستن نظري و عملي از دشمنان اهل بيت(ع).

والسّلام

سردبير

پي‌نوشت‌ها: