اتّفاق مذاهب در موضوع موعود

علی‌اکبر قرشی

اهل سنّت نیز مانند شیعه مي‌گویند: مهدی موعود(ع) فرزند نهم امام حسین و فرزند چهارم امام رضا و فرزند بلافصل امام حسن عسکری(ع) است و در سال 255 ه‍ . ق. در شهر سامرّاء از مادری به نام نرجس متولّد شده است و در آخرالزّمان ظهور کرده و حکومت جهانی واحدی تشکیل خواهد داد.

در این مقاله در ضمن دو گفتار دو مطلب اساسی به اثبات مي‌رسد: در گفتار اوّل اثبات مي‌شود: مهدی موعود که آمدنش به طور متواتر از رسول الله(ص) نقل شده، فرزند نهم امام حسین و فرزند چهارم امام رضا و فرزند بلافصل حضرت امام حسن عسکری(ع) است و یک شخص حقيقي و معلوم است.

در گفتار دوّم با بررسی اقوال تنی چند از بزرگان اهل سنّت که همة آنها ولادت امام زمان(ع) را نوشته و ولادت او را به طور قطع و یقین بیان داشته‌اند، معلوم مي‌شود که شهرت عدم ولادت آن حضرت و نسبت مجهول بودنش بی اساس بوده است.

چنان‌که گفته شد همة مطالب بدون استثناء از کتب برادران اهل سنّت جمع آوری شده و نگارنده از این کار دو نظر داشته است یکی اینکه: برادران اهل سنّت موقع مطالعة آن عذری نیاورند و نگویند که این مطالب در کتاب‌های ما نیست، دیگر آنکه مطالعه‌کنندگان شیعه مذهب را سبب تحکیم اعتقاد باشد و بدانند آنچه که آنها عقیده دارند، مورد تصدیق اهل سنّت نیز مي‌باشد. این مزیّت به نظر من سبب نزدیک شدن اهل سنّت و شیعه نسبت به یکدیگر خواهد گردید.

مهدی شخصی، نه مهدی نوعی

برادران اهل سنّت دربارة مهدی موعود مي‌گویند:

ما به مهدی نوعی عقیده داریم. به عبارت دیگر ما منکر موعود نیستیم. احادیثی که از رسول خدا(ص) دربارة او صادر شده، مورد قبول ماست ولی مي‌گوییم، او هنوز متولّد نشده و معلوم نیست چه کسی است؛ امّا در آینده متولّد مي‌شود و بعد از بزرگ شدن قیام مي‌کند و حکومت جهانی واحد تشکیل مي‌دهد. او از نسل فاطمه و از فرزندان حسین(ع) است.4

مثلاً شبراوی شافعی در «الاتحاف»5 مي‌گوید:

شیعه عقیده دارد مهدی موعود که احادیث صحیحه دربارة او وارد شده، همان پسر حسن عسکری خالص است و در آخرالزّمان ظهور خواهد کرد ولی صحیح آن است که او هنوز متولّد نشده و در آینده متولّد شده و بزرگ مي‌شود و او از اشراف آل البیت الکریم است.

ابن ابی الحدید در «شرح نهج البلاغة»6 ذیل خطبة 16 مي‌گوید:

اکثر محدّثین عقیده دارند مهدی موعود از نسل فاطمه(ع) است و اصحاب ما معتزله آن را انکار ندارند و در کتب خود به ذکر او تصریح کرده اند و شیوخ ما به او اعتراف کرده‌اند. فقط فرق آن است که او به عقیدة ما هنوز متولّد نشده و بعداً متولّد خواهد گردید.

ناگفته نماند که: اهل سنّت بر این گفتة خود دلیلی از احادیث یا آیات نیاورده‌اند. فقط شهرتی است که در میان ایشان به وجود آمده است و این از نتایج منزوی شدن اهل بیت(ع) و برگشتن خلافت اسلامی از آنهاست. وانگهی احادیث نقل شده در کتب اهل سنّت عیناً عقیده شعیه را مي‌رساند و در آن احادیث مي‌خوانیم که: مهدی موعود(ع) دوازدهمین امام از ائمة دوازده‌گانه و نهمین فرزند امام حسین(ع) و چهارمین فرزند امام رضا(ع) و فرزند بلافصل امام حسن عسکری(ع) است.

روایات اهل سنّت مي‌گویند که آن حضرت در سال 255 ه‍ . ق. در نيمة شعبان در شهر سامرّاء از مادری به نام نرجس به دنیا آمده است. بنابراین شیعه و اهل سنّت در مهدی موعود شکّی ندارند و هر دو عقیده به مهدی شخصی دارند. منتها، دوران‌های تاریک و انزوای اهل بیت(ع) و عصر حکومت سیاه بنی‌امیّه و بنی‌عباس مانع از آن شد که اهل سنّت چیزی را که در کتاب‌های خود نوشته و نقل کرده‌اند در میان خود شهرت بدهند و مانند شیعه منتظر آمدن مهدی شخصی(ع) باشند.

ما اینک بعضی از دلایلی را که دلالت بر مهدی شخصی دارند از کتب برادران اهل سنّت نقل کرده و دربارة آنها توضیح مي‌دهیم:

1. محمّد صالح حسینی ترمذی حنفی از سلمان فارسی نقل کرده

و مي‌گوید:

داخل محضر رسول خدا(ص) شدم ناگاه دیدم که حسین(ع) بر روی زانوی آن حضرت است. حضرت چشم‌ها و دهان حسین را مي‌بوسید و مي‌فرمود: «تو آقایی؛ فرزند آقایی. تو امامی؛ پسر امامی. تو حجّتی؛ فرزند حجّتی. تو پدر نه نفر حجّتی. [نه نفر حجّت] از صلب تو که نهم آنها قائم آنهاست.»

این حدیث شریف صریح است در اینکه مهدی موعود(ع) نهمین فرزند امام حسین(ع) است. بنابراين متولّد هم شده است. بر اساس این حدیث نمي‌شود گفت معلوم نیست مهدی چه کسی است و هنوز متولّد نشده است.

عبدالله بسمل نیز همین حدیث را عیناً نقل کرده است.8

2. ابوالمویّد موفّق خوارزمی حنفی (متوفای 568 ه‍ .ق) آن را با کمی تفاوت از سلیم بن قیس از سلمان محمّدی چنین نقل مي‌کند:

مهدی موعود(ع) در کلام رسول خدا(ص) به احسن وجه تعیین شده و آن نهمین فرزند امام حسین(ع) است.»9

3. حافظ شیخ سلیمان حنفی قندوزی حدیث فوق را در «ینابیع المودّة» باب 54 ص 168 و نیز در باب 56 ص 258 از کتاب «مودّة القربی» تألیف سیّد علی بن شهاب همدانی شافعی (متوفای 786 ه‍ . ق.) نقل کرده است و نیز در باب 77 ص 445 باز از مودّة القربی و در باب 94، ص 492 از خوارزمی به دو سند از سلمان فارسی و امام سجاد(ع) از پدرش امام حسین(ع) نقل کرده که دوّمی چنین است:

امام مي‌فرماید: «به محضر جدّم رسول الله(ص) داخل شدم مرا روی زانوی خویش نشانید و فرمود خداوند از صلب تو نه نفر امام اختیار کرده که نهم آنها قائم آنهاست و همه در فضیلت و مقام پیش خداوند یکسانند».

بنابراین مهدی(ع) یک مهدی معیّن و نهمین فرزند امام حسین(ع) است.

ناگفته نماند که کتاب «مودّة ذوی القربی» تألیف سیّد علی بن شهاب همدانی شافعی (متوفای 786 ه‍ . ق.) حاوی چهارده فصل است که شیخ سلیمان حنفی همة آن کتاب را در «ینابیع المودّة» آورده و آن را باب پنجاه و ششم این کتاب قرار داده است و در فصل دهم تحت عنوان «المودّة العاشرة فی عدد الائمه و انّ المهدی منهم» حدیث مبارک فوق را چنان‌که گفته شد ـ در ص 258 از سلیم بن قیس هلالی از سلمان فارسی از رسول الله(ص) نقل کرده است.

پس بنابر آنچه ما به دست آورده‌ایم، حدیث فوق در کتاب‌های «مقتل خوارزمی» در «ارجح المطالب» «مناقب مرتضوی»، «مودّة ذوی القربی» و «ینابیع المودّة» نقل شده است و دلالت بر مهدی شخصی دارد؛ یعنی مهدی موعود(ع) فرزند نهم امام حسین(ع) است.

4. حموئی جوینی شافعی از عبدالله بن عباس نقل کرده که گفت:

«شنیدم که حضرت مي‌فرمود: من، علی، حسن، حسین و نه نفر از فرزندان حسین همه پاک شده از طرف خدا و معصوم هستیم.» 10

و نیز همین حدیث را از اصبغ بن نباته از عبدالله بن عبّاس نقل کرده است 11 وهمچنین در «ینابیع المودّة»12 از کتاب «مودّة القربی» (مودّت دهم) واز «فرائدالسمطین»13 نقل شده است.

از این حدیث نیز روشن مي‌شود که مهدی موعود(ع) فرزند نهم امام حسین(ع) است و اگر بگویند چه مانعی دارد که فرزند امام حسین باشد ولی بعداً در آخرالزّمان متولّد شود؟! مي‌گوییم به قرینة روایات گذشته و روایات آینده، نه نفر پشت سر هم منظورند؛ یعنی امام دوازدهم فرزند نهم امام حسین(ع) است.

5. شبراوی شافعی مصری (متوفای 1172 ه‍ . ق.) در کتاب «الاتحاف بحب الاشراف»14 و ابن صباغ مالکی در «فصول المهمّة»15 نقل مي‌کنند که: دعبل بن علی خزاعی مي‌گوید: چون به محضر حضرت رضا(ع)

رسیدم و در ضمن قصیدة خود این دو شعر را خواندم که:

حضرت رضا(ع) با گریه سرش را بلند کرد و فرمود: «اي دعبل! در این دو شعر جبرئیل به زبان تو سخن گفته است آیا مي‌دانی آن امام کدام است که قیام مي‌کند؟» گفتم: نمي‌دانم، فقط شنیده‌ام که امامی از شما اهل بیت قیام کرده، زمین را پر از عدل خواهد کرد.

فرمود: «ای دعبل! امام بعد از من پسرم محمّد و بعد از او پسر او ست و بعد از او حسن و بعد از حسن پسرش حجّت قائم منتظر است. در غیبت مورد اطاعت خواهد بود و در وقت ظهورش اگر از عمر دنیا نماند، مگر یک روز، خدا آن روز را بلند خواهد کرد تا خروج نموده و زمین را پر از عدل و داد گرداند؛ همان‌طور که از ظلم پر شده باشد.»

شایان ذکر است که این حدیث را شیخ الاسلام حموئی در «فرائدالسّمطین» از ابوالصلت عبدالسّلام هروی 16 و حافظ قندوزی حنفی از «فوائد» حموئی شافعی 17 نقل کرده است.

6. شیخ الاسلام حموئی جوینی شافعی در «فرائد السّمطین»18 از حسین بن خالد نقل کرده که [امام] علی بن موسی الرضا(ع) فرمود: «کسی که ورع ندارد، دین ندارد و کسی که تقیّه ندارد، ایمان ندارد و «انّ اکرمکم عندالله اتقیکم؛ یعنی عمل کننده‌تر به تقیّه». گفته شد یابن رسول الله تا کی تقیّه کنیم؟ فرمود: «تا روز وقت معلوم و آن روز خروج قائم ماست. هر کسی تا قبل از خروج قائم تقیّه را ترک کند از مانیست».

گفته شد یابن رسول الله کدامیک از شما اهل بیت، قائم است؟ فرمود: «فرزند چهارم من، پسر خانم کنیزان. خداوند به وسیلة او زمین را از هر ظلم پاک و از هر ستم خالی مي‌گرداند. او همانست که مردم در ولایت وی شک کنند و او صاحب غیبت است و چون خروج کند زمین با نورش روشن مي‌گردد. او همانست که زمین برای وی پیچیده شود و برای وی سایه‌اي نباشد و او همان است که منادی دربارة وی از آسمان ندا مي‌کند. ندایی که خدا آن را به گوش همة اهل زمین مي‌رساند. منادی مي‌گوید: بدانید حجّت خدا در نزد کعبه ظهور کرده، تابع او شوید که حق در او و با اوست و آن است قول خدای عزّوجلّ که مي‌فرماید:

«ان نشا ننزل علیهم من السماء آیة فظلت اعناقهم لها خاضعین»19

این حدیث مانند حدیث سابق دلالت بر مهدی معیّن دارد.

حافظ قندوزی همین حدیث را از «فرائد السّمطین» نقل کرده است.20

7. ابن صباغ مالکی در «الفصول المهمّه»21 که آن را در معرفت ائمه نگاشته است، مي‌گوید:

ابن خشاب ابومحمّد عبدالله بن احمد بغدادی در کتاب خود که سندش را به امام رضا(ع) رسانده که آن حضرت فرمودند: خلف صالح (مهدی موعود) از فرزندان ابی محمّد حسن بن علی عسکری است و او صاحب الزّمان و قائم مهدی است.

8. شیخ الاسلام حموئی شافعی در «فراید السّمطین»22 و موفّق بن احمد خوارزمی حنفی در کتاب «مقتل الحسین(ع)»23 نقل مي‌کنند از ابی سلمی که شترچران رسول خدا(ص) بود.24 و مي‌گوید: از رسول خدا(ص) شنیدم که مي‌فرمود: در شب معراج از خدای جلیل خطاب آمد:

«آمن الرسول بما انزل الیه من ربه»25

گفتم: «والمومنون» خطاب رسید: راست گفتی، اي محمّد! کدام کس را در میان امّت خود گذاشتی؟ گفتم: بهترین آنها را خطاب رسید: علیّ بن ابی طالب را؟ گفتم: آری پروردگارا! خطاب رسید: یا محمّد! من توجّه کردم به زمین، توجّه کاملی و تو را از اهل زمین اختیار کردم. نامی از نام‌های خود را برای تو مشتق کردم. من یاد نمي‌شوم، مگر آنکه تو هم با من یاد شوی. منم محمود و تویی

محمّد.

بعد دفعة دوّم به زمین نظر کردم از آن «علی» را برگزیدم و نامی از نام‌های خود برای او مشتق کردم و منم اعلی و اوست علی یا محمّد! من تو را و علی، فاطمه و حسن، حسین و امامان از فرزندان حسین را از شبح نور آفریدم 26 و ولایت شما را بر اهل آسمان‌ها و زمین عرضه کردم. هر که قبول کرد در نزد من از مؤمنین است و هر که انکار نمود نزد من از کفّار است.‌اي محمّد! اگر بنده‌اي از بندگان من مرا عبادت کند تا از کار افتد و یا مانند مشک خشکی گردد. پس در حال انکار ولايت شما پیش من آید، او را نمي‌آمرزم تا اقرار به ولایت شما کند. ‌اي محمّد! آیا می‌خواهی اوصیای خود را ببینی؟ گفتم: آری بار خدایا! خطاب آمد: به طرف راست عرش خدا بنگر:

«من به طرف راست عرش خدا نگاه کردم ناگاه دیدم: علی، فاطمه، حسن، حسین، محمّد بن علی، باقر، جعفربن محمّد صادق، موسی بن جعفر کاظم، علی بن موسی الرّضا، محمّد بن علی جواد، علی بن محمّد هادی، حسن بن علی عسکری و مهدی در دریایی از نور ایستاده و نماز مي‌خوانند و مهدی در وسط آنها مانند ستارة درخشانی بود. خدا فرمود:‌اي محمّد ! اینها حجّت‌ها هستند، مهدی منتقم عترت توست. به عزّت و جلال خودم قسم او حجّتی است که ولایتش بر اولیای من واجب است و او انتقام گیرنده از دشمنان من است».

حافظ حنفی قندوزی، این حدیث شریف را در «ینابیع المودّة»27 از خوارزمی نقل کرده و مي‌گوید: حمویی نیز در فرائد آن را نقل کرده است و در ینابیع به جای «والمهدی» عبارت «و محمّد المهدی بن الحسن» آمده است. این حدیث گذشته از دلالت بر مهدی شخصی حاوی اسامی مبارک همة امامان صلوات الله علیهم اجمعین - است.

9. موفّق بن احمد خوارزمی در «مقتل الحسین»28 و شیخ الاسلام حمویی شافعی در فرائدالسّمطین 29 سعید بن بشیر از علیّ ابن ابی طالب(ع) نقل کرده‌اند که فرمود:

«من پیشتر از شما، وارد 30 حوض کوثر مي‌شوم تو یا علی ساقی کوثر هستی و حسن مدیر آنست، حسین فرمانده آن مي‌باشد، علی بن الحسین سابق بردیگران در رسیدن به آن، امام باقر مقسم آن، جعفر صادق سوق دهنده به آن، موسی بن جعفر شمارندة دوستان و دشمنان و زایل کنندة منافقان، علیّ بن موسی یار مؤمنان، محمّد بن علی جواد نازل کنندة اهل بهشت در درجاتشان و علیّ بن محمّد هادی، خطیب شیعه و تزویج کنندة حورالعین به آنهاست، حسن بن علی عسکری چراغ اهل بهشت است. مردم از روشنایی آن روشنایی مي‌گیرند و مهدی موعود شفاعت کنندة آنهاست در مکانی که خدا اجازة شفاعت نمي‌دهد؛ مگر به کسی که بخواهد و از او راضی باشد».

این حدیث مبارک نیز که برادران اهل سنّت به صورت قبول، آن را نقل کرده‌اند، حاوی نام‌های پاک دوازده امام است.

10. حافظ سلیمان قندوزی از جابربن یزید جعفی نقل کرده و مي‌گوید: شنیدم جابر بن عبدالله انصاری مي‌گفت: رسول خدا(ص) به من فرمود:

«ای جابر! اوصیای من و امامان مسلمانان بعد از من اوّل آنها علیّ بن ابی طالب است. بعد از او حسن، بعد از او حسین، بعد از او علی بن حسین، بعد از او محمّد بن علی معروف به باقر .‌اي جابر! تو او را درک خواهی کرد و چون به خدمتش رسیدی، سلام مرا برسان، بعد از او جعفر بن محمّد، بعد از او موسی بن جعفر، بعد از او علی بن موسی، بعد از او محمّد بن علی، بعد از او علی بن محمّد، بعد از او حسن بن علی، بعد از او قائم آل محمّد که نامش نام من و کنیه‌اش کنیه من است پسر حسن بن علی، او همانست که خدا با دست وی شرق و غرب زمین را فتح مي‌کند، او همانست که از دوستان خویش مدّت زیادی غایب مي‌شود، تا حدّی که در اعتقاد به امامت او باقی نمي‌ماند؛ مگر آنان که خداوند قلوبشان را با ایمان

امتحان کرده است». 31

جابر مي‌گوید: گفتم یا رسول الله! آیا مردم در زمان غیبت از وجود وی منتفع مي‌شوند؟ فرمود: «آری به خدایی که مرا به حق فرستاده، مردم در زمان غیبت از نور ولایتش روشنایی مي‌گیرند. چنان‌که مردم از آفتاب بهره مي‌برند با آنکه زیر ابرهاست. اي جابر! اینکه گفتم از مکنونات سرّ خداست و از علم مخزون خدا مي‌باشد، آن را اظهار مکن مگر به کسی که اهلیّت دارد.»

در اینجا به دلیل ضیق مجال به ذکر موارد یادشده اکتفا کرده و طالبان را برای مطالعة بیشتر در این زمینه به کتاب «اتّفاق در مهدی موعود» از همین نگارنده ارجاع مي‌دهیم.

پی‌نوشت‌ها: