مهدي در حديث

قسمت آخر

محمد هادي معرفت

ابن عربي و اعتقاد به عصمت امام مهدي، عليه‏السلام

ابن عربي در «الفتوحات المكية‏» مي‏گويد:

مهدي حجت‏خدا بر اهل زمان خود است و اين يكي از مقامات انبيا است كه امكان مشاركت ديگران نيز در آن وجود دارد. خداوند متعال خطاب به پيامبر خود مي‏فرمايد:

قل هذه سبيلي ادعوا الي‏الله علي بصيرة انا و من اتبعني. (1)

بگو: اين راه من است. من و پيروانم، همگان را در عين بصيرت به سوي خدا مي‏خوانيم.

مهدي از پيروان پيامبر است. پس همچنانكه پيامبر در دعوت خود دچار اشتباه نمي‏شود، كسي هم كه او را پيروي مي‏كند، دچار اشتباه نمي‏شود. بلكه همان راه او را دنبال مي‏كند. چنانكه پيامبر مي‏فرمايد: «... او راه مرا دنبال مي‏كند و به خطا نمي‏رود». و اين همان حالت عصمت در دعوت به سوي خداست. (2)

او در جايي ديگر از همين كتاب مي‏نويسد:

[وجود] مهدي رحمت است، چنانكه [وجود] رسول خدا، صلي‏الله‏عليه‏وآله، رحمت‏بود. خداوند متعال مي‏فرمايد:

و ما ارسلناك الا رحمة للعالمين. (3)

و نفرستاديم تو را، جز آنكه مي‏خواستيم به مردم جهان رحمتي ارزاني داريم. (4)

و در ادامه مي‏نويسد:

پيامبر، صلي‏الله‏عليه‏وآله، در مورد هيچ يك از ائمه دين چنين بصراحت نفرموده كه: بعد از او مي‏آيد و راهش را دنبال مي‏كند و اشتباه هم نمي‏كند. مگر در مورد مهدي. و همين گواهي مي‏دهد كه مهدي در بيان احكام عصمت دارد. چنانكه دليل عقلي گواهي مي‏دهد كه رسول خدا در آنچه از جانب پروردگارش ابلاغ مي‏كند، عصمت دارد. (5)

شيخ صدوق در كتاب «كمال‏الدين‏» به سند خود از جابر روايت كرده كه امام باقر، عليه‏السلام، فرمود:

ان‏العلم بكتاب‏الله، عزوجل، و سنة نبيه، صلي‏الله‏عليه‏وآله، لينبت في قلب مهدينا كما ينبت‏الزرع علي احسن نباته، فمن بقي منكم حتي يلقاه، فليقل حين يراه: السلام عليكم يا اهل بيت‏الرحمة والنبوة و معدن‏العلم و موضع‏الرسالة.

علم به كتاب خداوند، عزوجل، و سنت پيامبرش، صلي‏الله‏عليه‏وآله، چون گياهي كه به بهترين صورت برويد، در دل مهدي ما روييده است، پس هر كدام از شما زنده مانديد و او را ديديد، در زمان ملاقات با او بگوييد: «سلام بر شما اي خاندان رحمت و نبوت و اي سرچشمه علم و جايگاه رسالت‏». (6)

در اينجا دو پرسش ار سوي مخالفان مطرح شده كه عبارتند از:

1- چگونه ممكن است انساني

عمري به اين طولاني داشته باشد؟

2- چگونه ممكن است پسر بچه‏اي كه هنوز به سن بلوغ نرسيده به امامت‏برسد؟

اما در پاسخ پرسش اول بايد گفت كه عمر طولاني امري ممكن‏الوقوع است، چنانكه در قرآن كريم مورد حضرت نوح، عليه‏السلام، آمده و در ميان مردم نيز انسانهايي با عمر طولاني فراوانند.

خداوند متعال در مورد حضرت نوح، عليه‏السلام، مي‏فرمايد:

و لقد ارسلنا نوحا الي قومه فلبث فيهم الف سنة الا خمسين عاما فاخذهم‏الطوفان و هم ظالمون. (7)

ما نوح را بر مردمش به پيامبري فرستاديم. او هزار سال و پنجاه سال كم در ميان آنان بزيست. و چون مردمي ستم‏پيشه بودند، طوفانشان فرو گرفت.

بعد از آن هم حضرت نوح سالهاي طولاني در اين دنيا زندگي كرد.

اگر انساني به دور از هياهوي شهرها و فارغ از غوغا و جنجال آنها زندگي كند، اين امكان براي او وجود دارد كه صدها سال قوي، سالم و به دور از هر گونه بيماري و هر گونه دارويي كه موجب كوتاهي عمر مي‏گردد، زندگي كند.

اساسا از نظر عقلي اين امكان براي نوع انسان وجود دارد كه اگر در برابر ناملايمات پايدار باشد، بيماريهاي مختلف به سراغ او نيايد، و غذاهايي كه امكان هضم آنها براي او وجود ندارد؛ توانش را فرسايش ندهد، مدت زيادي به زندگي خود ادامه دهد.

از نظر دانشمندان علوم پزشكي و علوم اجتماعي، چون توان و قواي جسماني انسان محدود و مشخص است و زندگي پيشرفته امروز بسرعت اين توان او را زايل مي‏سازد و باعث كوتاهي عمر انسان مي‏شود، بخلاف زندگي ابتدايي و ساده كه توان و قواي جسماني انسان را كمتر كاهش مي‏دهد و به همين دليل باعث طولاني شدن عمر انسان مي‏گردد. (8)

پزشكان معتقدند: دليل مرگ زودرس انسانهايي كه در جوامع پيشرفته و متمدن زندگي مي‏كنند، بيماريهايي ناگهاني است كه بر آنها عارض مي‏شود، بويژه بيماريهايي دروني كه انسان تنها بعد از گذشت مدتي طولاني از بروز آنها آگاه مي‏شود، زيرا دير آگاه شدن از اين بيماريها باعث گسترش بيماري در سراسر بدن و رسوخ آن در پيكر انسان و در نتيجه از بين رفتن امكان معالجه مي‏گردد.

ينابراين اگر انساني در زندگي مراقبت كامل بر احوال خود داشته باشد، و مواظب بيماريهايي كه بر جسم او عارض مي‏گردند باشد، بويژه بيماريهايي داخلي، كه احتمال در امان ماندن كامل از آنها كمتر وجود دارد، اين امكان براي او وجود دارد كه صدها سال به زندگي خود ادامه دهد. البته به شرطي كه حوادث و بيماريهايي كه غالبا در اثر استفاده نادرست انسان از مواهب زندگي به سراغ او مي‏آيد، در كار نباشد.

اما براي انسانهاي شريف و بزرگواري كه عنايت‏خدا شامل حال آنها شده، و در پناه حمايت كامل خداوندي قرار گرفته‏اند، امكان زندگي‏كردن‏به‏مدت‏طولاني‏وجوددارد.

مگر نبود يونس پيامبر، عليه‏السلام، كه خداوند درباره‏اش فرمود:

فالتقمه‏الحوت و هو مليم فلولا انه كان من‏المسبحين للبث في بطنه الي يوم يبعثون، فنبذناه في‏العراء و هو سقيم و انبتنا عليه شجرة من يقطين و ارسلناه الي مائة الف او يزيدون، فآمنوا فمتعناهم الي حين. (9)

ماهي ببلعيدش و او در خور سرزنش بود. پس اگر نه از تسبيح‏گويان مي‏بود، تا روز قيامت در شكم ماهي مي‏ماند. پس او را كه بيمار بود به خشكي افكنديم، و بر فراز سرش بوته كدويي رويانيديم. و او را به رسالت‏بر صد هزار كس و بيشتر فرستاديم. آنها ايمان آوردند و تا زنده بودند، برخورداريشان داديم.

همچنين خداوند متعال درباره عيسي مسيح، عليه‏السلام، فرمود:

و قولهم انا قتلناالمسيح عيسي‏بن مريم رسول‏الله، و ما قتلوه و ما صلبوه و لكن شبه لهم و ان‏الذين اختلفوا فيه لفي شك منه، مالهم به من علم الا اتباع‏الظن، و ما قتلوه يقينا، بل

رفعه‏الله اليه و كان‏الله عزيزا حكيما. و ان من اهل‏الكتاب الا ليؤمنن به قبل موته و يوم‏القيامة يكون عليهم شهيدا. (10)

و نيز بدان سبب كه گفتند: ما مسيح پسر مريم، پيامبر خدا را كشتيم. و حال آنكه آنان مسيح را نكشتند و بر دار نكردند بلكه امر برايشان مشتبه شد. هر آينه آنان كه درباره او اختلاف مي‏كردند. خود در ترديد بودند و به آن يقين نداشتند. تنها پيرو گمان خود بودند و عيسي را بيقين نكشته بودند. بلكه خداوند او را به نزد خود فرا برد، كه خدا پيروزمند و حكيم است. و هيچ يك از اهل كتاب نيست مگر آنكه پيش از مرگش به او ايمان آورد و عيسي در روز قيامت‏به ايمانشان گواهي خواهد داد.

اين كلام خداوند كه مي‏فرمايد: «ليؤمنن به قبل موته‏»؛ پيش از مرگش به او ايمان آورد. دلالت‏بر اين دارد كه مرگ هنوز به سراغ حضرت عيسي، عليه‏السلام، نيامده و مرگ ايشان بعد از نزول از آسمان در زمان ظهور مهدي موعود تحقق مي‏يابد.

از پيامبر اكرم، صلي‏الله‏عليه‏وآله، روايت‏شده است كه:

ان عيسي بن مريم لم يمت و انه راجع اليكم قبل يوم‏القيامة...

عيسي پسر مريم نمرده است‏بلكه او پيش از روز رستاخيز به سوي شما برمي‏گردد.

مرحوم طبرسي نيز مي‏گويد:

به طريق صحيح از پيامبر روايت‏شده كه: «كيف انتم اذا نزل ابن مريم فيكم و امامكم منكم، يعني المهدي، عليه‏السلام‏»؛ حال شما چگونه است زماني كه زاده مريم در ميان شما فرود آيد، در حالي كه امام شما؛ يعني مهدي از شماست. (11)

شايان ذكر است روايت‏ياد شده را «بخاري‏» و «مسلم‏» در صحيح خود روايت كرده‏اند. (12)

اما در مورد پرسش دوم كه چگونه ممكن است پسر بچه‏اي كه هنوز به سن بلوغ نرسيده به امامت‏برسد؟ بايد گفت كه وقتي در مورد بعضي از پيامبران بزرگ مشابه چنين رويدادي واقع شده است ديگر جايي براي پرسش باقي نمي‏ماند. (13)

خداوند متعال در مورد حضرت يحيي، عليه‏السلام، مي‏فرمايد:

يا يحيي خذ الكتاب بقوة و آتيناه‏الحكم صبيا. (14)

اي يحيي، كتاب را به نيرومندي بگير. و در كودكي به او دانايي [حكمت] عطا كرديم.

در مورد حضرت عيسي بن مريم، عليهماالسلام، نيز خداوند مي‏فرمايد:

فاشارت اليه قالوا كيف نكلم من كان في‏المهد صبيا. قال اني عبدالله اتيني‏الكتاب و جعلني نبيا. و جعلني مباركا اين ما كنت و اوصني بالصلوة و الزكوة ما دمت‏حيا. (15)

[مريم] به فرزند اشاره كرد. گفتند: چگونه با كودكي كه در گهواره است‏سخن بگوييم؟ كودك گفت: من بنده خدايم، به من كتاب داده و مرا پيامبر گردانيده است. و هر جا كه باشم مرا بركت داده و تا زنده‏ام به نماز و زكات وصيت كرده است.

ضرورت وجود حجت

در مورد ضرورت وجود امام و لزوم شناخت او روايات صحيح بسياري با تعابير متفاوت به نقل از پيامبر اكرم، صلي‏الله‏عليه‏وآله، در كتابهاي روايي اهل سنت وارد شده است كه برخي از آنها به قرار زير است:

من مات و لم يعرف امام زمانه مات ميتة جاهلية.

هر كس بميرد و امام زمانش را نشناسد به مرگ جاهليت مرده است.

من مات و ليس عليه طاعة امام فميتته ميتة جاهلية.

هر كس بميرد و بر طاعت امامي نباشد مردن او مردن جاهليت است.

من مات و لا امام له مات ميتة جاهلية. (16)

هر كس بميرد و امامي نداشته باشد به مرگ جاهليت مرده است.

مشابه اين روايت در روايات اهل سنت فراوان است كه ما به همين مقدار بسنده مي‏كنيم.

بنابراين بر هر مسلمان صالح اعتقاد به پيروي از امام زمان خود واجب است. البته امامي كه به مقام عصمت رسيده و مصون از هر گونه اشتباه و لغزش است. چنانكه رسول خدا، صلي‏الله‏عليه‏وآله، معصوم بود. زيرا امام الگو و نمونه است و شايسته نيست كه الگو و نمونه انسانها دچار لغزش و اشتباه گردد.

آنچه گفته شد همان چيزي است كه اماميه پذيرفته و مبناي اعتقاد آنها به ضرورت وجود امام منتظر، عليه‏السلام، گشته است.

ضرورت وجود واسطه فيض

نكته دقيقتري كه در اينجا مطرح است موضوع ضرورت وجود واسطه فيض الهي در جهان است، همو كه نبودش موجب مي‏گردد زمين ساكنانش را در خود فرو برد.

به اعتقاد شيعه حجتهاي الهي، درهاي رحمت‏خداوند و سرچشمه بركاتي هستند كه از جانب خداوند به بندگانش ارزاني مي‏شود.

در قرآن كريم مي‏خوانيم:

يا ايهاالذين امنوا اتقواالله و ابتغوا اليه‏الوسيلة... (17)

اي كساني كه ايمان آورده‏ايد، از خدا بترسيد و به درگاه او وسيله‏اي بيابيد.

و در آيه‏اي ديگر:

اولئك‏الذين يدعون يبتغون الي ربهم‏الوسيلة ايهم اقرب... (18)

آنهايي كه كافران به خدايي مي‏خوانند، در صدد آنند كه خود به درگاه پروردگارشان وسيله‏اي بيابند و مقرب‏ترين شوند...

شيخ صدوق به اسناد خود از سليمان بن جعفر روايت مي‏كند كه:

سالت‏الرضا، عليه‏السلام، فقلت: تخلوالارض من حجة؟ فقال: لو خلت‏الارض طرفة عين من حجة لساخت‏باهلها...

از [امام] رضا، عليه‏السلام، پرسيدم: آيا زمين از حجت‏خالي مي‏شود؟ فرمود: اگر زمين يك چشم بر هم زدن از جت‏خالي شود، ساكنانش را در خود مي‏برد.

ايشان همچنين از امام باقر، عليه‏السلام، روايت مي‏كند كه:

لو بقيت‏الارض يوما بلا امام منا لساخت‏باهلها و لعذبهم‏الله باشد عذابه. ان‏الله تبارك و تعالي جعلنا حجة في ارضه، و امانا في‏الارض لاهلها، لن يزالوا في امان من ان تسيخ بهم‏الارض ما دمنا بين اظهرهم. (19)

اگر زمين يك روز بدون امامي از ما بماند، ساكنانش را در خود فرو مي‏برد و خداوند اهل زمين را به سخت‏ترين شكلي عذاب مي‏كند. خداوند، تبارك و تعالي، ما را حجت‏بر روي زمين و مايه ايمني اهل آن قرار داده است. و تا زماني كه ما در ميان اهل زمين هستيم آنها از اينكه در زمين فرو برده شوند در امانند.

بنابراين، همچنانكه، ائمه، عليهم‏السلام، واسطه‏هاي رحمت‏خداوند متعال در افاضه دين حق‏اند، واسطه‏هاي جاري شدن بركات زمين و آسمان بر بندگان نيز هستند.

پي‏نوشتها: