و منهم من ینتظر...

م. يگانه

اشاره: دوران هشت‏ساله دفاع مقدس آزموني بزرگ براي مردم مسلمان ايران بود؛ آزموني كه به مدد رهبري امام راحل، قدس‏سره، با سربلندي و افتخار پشت‏سر گذاشته شد. اما با پايان جنگ تحميلي مردم ما آزموني دشوارتر را تجربه مي‏كنند؛ آزموني كه يك سوي آن دنيا با همه مظاهر فريبنده آن و سوي ديگر آن دستاوردهاي ارزشمند انقلاب اسلامي و سالهاي خون و آتش است.

اما چگونه مي‏توان از اين آزمون نيز سربلند بيرون آمد، و چگونه مي‏توان راه شهيدان و رادمردان سالهاي نبرد و حماسه را ادامه داد و بر حفظ ارزشها پايداري نمود؟ اين موضوعي است كه در اين مقاله به بررسي آن پرداخته شده است، ضمن گراميداشت هفته دفاع مقدس توجه خوانندگان عزيز را به اين مقاله جلب مي‏كنيم.

شناخت هر پديده و حقيقتي، در گرو عواملي چند است كه افق ديد و زاويه نگاه آدمي، از مهمترين آن عوامل به شمار مي‏رود. نگاههاي مختلف از زواياي گوناگون، شناختهايي متفاوت به انسان مي‏دهد و بنابراين، در نگاه به هر پديده، بايد مراتب و مواضع شناخت را مورد توجه قرار داد.

هشت‏سال دفاع مقدس ملت ايران، از جمله حقايق و پديده‏هايي است كه مي‏توان از دريچه‏هاي مختلف به آن نگريست. اين برهه فرازمند و پر افتخار نظام اسلامي، تاكنون از ابعاد گوناگون مانند بعد سياسي، نظامي، جغرافيايي، علمي، حماسي، تاريخي، مقايسه‏اي و جنبه‏هاي ديگر مورد بررسي و مطالعه قرار گرفته و عليرغم گفته‏هاي بيشمار، نهفته‏ها و نگفته‏ها نيز هنوز، بسيار دارد.

بعد معنوي و عرفاني، يكي از آن نگاهها و ابعاد ژرف و عميق هشت‏سال دفاع مقدس است كه چون گنجينه‏اي دست‏نخورده، آكنده از در و گوهر بوده و مي‏سزد كه از اين منظر، بس فزونتر بدان بنگريم و بر كوله‏بار معرفت و بينش خويش، بيفزاييم.

در اين ديدگاه، همواره به وجهه ملكوتي و باطني پديده‏ها مي‏نگرند، و جوهره اصلي اين نگاه نيز هميشه اتصال و ارتباط پديده‏ها با حضرت حق و تجلي جمال جميل او در آنهاست. از اين دريچه است كه بزرگ قهرمان حماسه كربلا حضرت زينب، عليهاالسلام، در خاك و خون غلتيدن عزيزترين بندگان الهي، شهادتها،

سوختنها، اسارتها، مصيبتها و آن همه سختيها و ناملايمات را زيبا و والا مي‏بيند و اظهار مي‏دارد:

ما رايت الا جميلا. (1)

من جز زيبايي نديدم!

و امام امت، آن بزرگمرد الهي و عارف ژرف نگر بي‏بديل، از جنگ تحميلي به عنوان «نعمت ربوبي‏» ياد مي‏كند.

و درست‏به همين روست كه معرفت جرعه‏نوشان كوثر معرفت و ره‏پويان كوي جهاد و شهادت، دلشان همواره به ياد آن هشت‏سال مي‏تپد و مرغ جانشان در آن حال و هواي معنوي و نوراني پرواز مي‏كند. آري، سالهايي كه به تعبير «باغبان باغ عشق و شهادت‏»، خميني عزيز، بوي بهار وصل و طراوت يقين و حديث عشق مي‏داد.

و پيروان مدرسه عشق و مكتب شاهدان و شهيدان گمنام، بر گلدسته‏هاي آن، اذان شهادت و رشادت سر مي‏دادند. (2)

سالهايي كه پرستوهاي مهاجر، از دروازه شهادت به معراج وصل محبوب شتافته، يك شبه ره صد ساله مي‏پيمودند.

سالهايي كه هر گاه دفتر دلها و آرزوها را مي‏گشودي، در هر ورق و صفحه آن، نوشته نبود مگر قطع تعلقات، عشق به شهادت، آسماني شدن، وصل محبوب، ديدار رخسار يار، از خود رستن و به خدا پيوستن و مانند اينها.

و در صحنه عمل، نمي‏ديدي مگر صفا، صميميت، ايثار، محبت، خلوص و...

آيا باب فيض بسته شد؟

و اكنون بعد از گذشت‏بيش از يك دهه از پايان جنگ، هنوز شيريني آن روزها و آن معنويتها در ذائقه جان انسانها احساس مي‏شود؛ انسانهايي كه خود در «باغ جبهه‏ها»، هر دم رايحه روح‏بخش عشق به شهادت و وصال، مشام جانشان را عطرآگين مي‏ساخت، و لذت قرب به معشوق و پرواز تا بي‏نهايت را با تمام وجود، مي‏چشيدند!

اما در كنار اين احساس حلاوت و شيريني، تلخي حسرت آن روزها نيز آزارشان مي‏دهد. همواره با افسوس و حسرت از آن برهه ياد كرده و بازگشت‏به آن حال و هوا و آن قرب و لذت و عشق به شهادت را بسان يك افسانه مي‏پندارند.

آنان بر اين باورند كه آن شرايط و آن معنويتها، اوجها، معراجها و پروازها ديگر تمام شد! و ديگر هيچ وقت‏باز نمي‏گردد!

ديگر نمي‏توان پاي در بلنداي راه «همت‏»ها، «باكري‏»ها، «بروجردي‏»ها، و ديگر شهيدان شاهدي نهاد كه از ذره ذره وجودشان بوي خدا و اشتياق به شهادت، مي‏شنيدي؛ و لحظه لحظه عمرشان در راه نبرد و مبارزه براي حق مي‏گذشت...

آيا براستي همين طور است؟

آيا براستي اين باب فيض كلا بسته شد؟

آيا آن معبر مقدس و مباركي كه مي‏شد از آن به سوي معشوق پر كشيد و به منزلت‏شهيدان رسيد، ديگر باز نيست؟

آيا باب رشد و تكامل و معنويت از اين معبر، هيچ گشوده نيست؟

شما اي سلحشوران جبهه‏هاي نبرد!

اي سنگرنشينان هشت‏سال دفاع مقدس!

اي حماسه‏آفرينان كشور امام زمان!

و اي همه جوانان و انسانهايي كه به دنبال «گمشده‏» مي‏گرديد و حسرت درك آن ايام و آن معنويتها را داريد!

نيك به پاسخ اين پرسشها، گوش دل بسپاريد:

راه هرگز بسته نيست!

سفره زيباي هشت‏سال دفاع مقدس، البته، برچيده شد؛ اما باب فيض حضرت حق، هيچ گاه بسته نبوده و نخواهد بود؛ مگر اين كه نزول فيض تكامل و هدف والاي خلقت انسان را تنها براي همان هشت‏سال، محدود و محصور بدانيم؛ و حاشا كه نظام سنن آفرينش و فيض ربوبي، ناقص و ابتر باشد.

شهيدان و منتظران شهادت در قرآن

زياد در انتظارت نگذارم!

بنگر اي عزيز! در ديدگاه قرآن، شهيدان و منتظران شهادت، هر دو يك مرتبت دارند و بر قله يك منزلت ايستاده‏اند؛ فقط به يك شرط؛ كه بر پيمان الهي خويش، همچنان پايدار و استوار باشند.

حضرت حق مي‏فرمايد:

من‏المؤمنين رجال صدقوا ما عاهدواالله عليه، فمنهم من قضي

نحبه و منهم من ينتظر و ما بدلوا تبديلا. (3)

همانا از مؤمنان، بزرگمرداني هستند كه صادقانه به ميثاق الهي خود وفا كردند، پس گروهي از آنان بر عهد خود ايستادگي كردند [تا در راه خدا شربت‏شهادت نوشيدند]، و گروهي نيز در انتظار [شهادت]اند و عهد و پيمان خويش را هيچ تغيير ندادند.

در اين آيه شريفه، خداوند از «يك گروه‏» سخن گفته و فضيلت‏بلند آنان را به تمامي انسانهاي مؤمن و متعهد معرفي مي‏كند. آن «يك گروه‏» عبارتند از «مردان بزرگ و مؤمني كه صادقانه به عهد و پيمان خويش وفا كردند». سپس بدين نكته مي‏پردازد كه از اين گروه «مردان الهي‏»، برخي اجلشان سر آمد و در ميدان نبرد به شهادت رسيدند، و برخي ديگر سر نيامد و «در انتظار شهادت به سر مي‏برند» و خصوصيت‏بزرگ آنان اين است كه همچنان بر آن عهد و پيمان وفا دارند.

پس سخن از «يك گروه‏» است و «يك منزلت‏»؛ بزرگمرداني كه به عهد خدايي خويش وفا كرده و آن را تغيير ندادند. از اين مردان الهي، برخي شهيد شدند و برخي نيز منتظر شهادتند.

بنابراين در ديدگاه قرآن، آنان كه بر عهد و ميثاق خويش وفادار و پايدار باشند و آن سان بر روي خود كار كرده و خويش را «بسازند» كه آماده و منتظر شهادت باشند، با شهيدان يكسان خواهند بود.

و از اين روست عزيزان؛ كه مي‏نگريد: راه باز است!

آري البته در زمان هشت‏سال دفاع مقدس، انسانها به تعبيري در «سرازيري فيض‏» بودند. آن قدر معنويت، حال و هواي شهادت و زمينه قرب به حق فراهم بود كه هر كس اهل اين راه بود، مي‏توانست آن را بسرعت طي كند و در مراتب رشد و كمال پرواز نمايد.

اما اكنون، انسانها به زمان همان تعبير در «سربالايي فيض‏» قرار گرفته‏اند و طي اين راه، بسي مشكلتر است، اما در هر حال، راه بسته نيست. و بعلاوه، آيا چنين نيست كه هر چه مبارزه سخت‏تر و راه مشكلتر باشد، ثواب و ارزش آن نيز فزونتر خواهد بود؟

آري، دقيقا همين است.

انتظار، مكتب خودسازي و آمادگي

اكنون اگر بپرسي: آيا راهي «ميان‏بر» و سرازير وجود دارد كه بتوان آن را بسرعت طي كرد و به مقصد رسيد؟

مي‏گويم: آري، هست!

مكتب انتظار امام عصر، عليه‏السلام، مكتبي كه اگر صادقانه در آن پا نهي و دل به محبوب دهي، تو را بدين قله بلند و مقصد ارجمند خواهد رسانيد.

آيا در معارف و تعاليم اين مكتب نخوانده‏اي كه:

من هر روز صبحگاهان و در تمام عمر خويش، با مولاي خود صاحب‏الزمان، عهد و پيمان مي‏بندم، و بر اين ميثاق نيز بس استوارم و از آن هيچ گاه باز نخواهم گشت. بارالها مرا از ياران و ياوران او و... از آنان قرار بده كه در ميدان نبرد و در حضور او، شهدشهادت‏نوشيده‏وفداي‏اومي‏شوند.

بارالها، اگر در اين رهگذر، عمرم به سر آمد و از دنيا رفتم، هنگام ظهور، مرا از قبرم برون آر، در حالي كه كفنم همچون لباس رزمم باشد، و در راه ياري آن حضرت، شمشير از نيام بركشيده، نيزه به دست گرفته، و نداي آن امام همام را لبيك گويم. (4)

لطف اين تربيت والا و انسان‏ساز در مكتب انتظار و محبت امام عصر، عليه‏السلام، در اين است كه:

اولا: انسان «منتظر شهادت‏» مي‏سازد، و براستي چنين مي‏كند.

و ثانيا: حتي با سر آمدن اجل نيز، اين باب بسته نمي‏شود! بلكه اگر انسان حقيقتا جوهره انتظار و آمادگي شهادت را در جان خويش به وجود آورده باشد، هنگام ظهور به اذن الهي، به اين جهان برگشته (5) و به ديدار يار و توفيق جهاد و سرانجام شهادت، آن هم در پاي ركاب امام زمان، عليه‏السلام، نايل خواهد گشت.

پس در حقيقت، انتظار و محبت امام عصر، عليه‏السلام، همان بستر و راهي است كه براي رسيدن به منزلت «منتظران شهادت‏» در مكتب قرآن، مي‏توان بسرعت و باشتاب در آن ره سپرد و به مقصد نزديك گرديد.

و اين، از آن روست كه در مكتب انتظار، انسان با جوهره معرفت، محبت و اطاعت امام زمانش، مي‏تواند «خود را بسازد» و چنان از تعلقات و موانع انسانيت و تكامل رها گردد كه بحقيقت، آماده پرواز به كوي محبوب و منتظر شهادت شود.

فقط...

آري، فقط بايد در اين كوي، جدا گام نهاد

شمه‏اي از معرفت امام زمان بر لوح دل نوشت و جرعه‏اي از جام محبت آن عزيز نوشيد.

و سپس شاهد پرواز و معراج روح تشنه خويش بود.

ما، همه به مكتب امامت و ولايت امام عصر، عليه‏السلام، معتقد هستيم و نوعا منتظر اوييم. چقدر فرق است كه كسي «بگويد»: حلوا شيرين است، و كسي كه حلوا را بچشد و حلاوت آن را با تمام وجود احساس كند!

آري، عزيزان!

شما كه در حسرت آن روزها، آن معنويتها، و آن پروازها و معراجها به سر مي‏بريد! در اين وادي قرآني پاي نهيد و بنگريد چه سان مي‏توان آسان، اين راه را طي كرد و از «ميان‏بر» به مقصد نزديك شد.

نتيجه اينكه:

1- آدمي براي تكامل آفريده شده، و تكامل او رسيدن به مقام انسانيت و قرب حضرت حق است.

2- اين جهان و امكاناتي كه در اختيار آدمي است، راه و وسيله رسيدن به اين مقصد عظيم است.

3- بر اساس اين غايت و هدف حكيمانه الهي، راه فيض و نيل به تكامل براي انسان هميشه باز است و هيچ گاه بسته نمي‏شود.

4- طي اين راه و رسيدن به مقام قرب، حتي به مرتبت‏شهيدان در همه زمانها امكان‏پذير است.

5- از ديدگاه قرآن، انسان مؤمني كه صادقانه به عهد بندگي خويش وفا كرده و به مرتبه «منتظر شهادت‏» برسد، در مقام و منزلت‏با شهيدان يكسان خواهد بود.

6- والاترين و عيني‏ترين بستر حركت در اين مسير، مكتب انتظار امام‏عصر، عليه‏السلام، است.

7- ثواب يك يا بيست‏يا هزار شهيد يا غلتيدن در خون خود در راه خدا (6) و مانند آن كه در روايات معتبر براي منتظر امام زمان، عليه‏السلام، وارد شده، همه از اين ديدگاه بخوبي قابل توجيه عقلي و منطقي است.

8- در اين مكتب، انسان مي‏تواند در فضايي بسيار معنوي و نوراني، تا آخر عمر زندگي كرده و براي درك محضر امام عصر، عليه‏السلام، و نبرد در ركاب آن حضرت، حتي براي بعد از مرگ نيز اميدوار باشد.

سخن را با اين كلام شيواي امام شهيدان به پايان مي‏بريم كه:

جنگ ما، جنگ حق و باطل بود و تمام شدني نيست. جنگ ما، جنگ فقر و غنا بود. جنگ ما جنگ ايمان و رذالت‏بود؛ و اين جنگ از آدم تا ختم زندگي وجود دارد. چه كوته‏نظرند آنهايي كه خيال مي‏كنند چون ما در جبهه به آرمان نهايي نرسيده‏ايم، پس شهادت و رشادت و ايثار و از خودگذشتگي و صلابت‏بي‏فايده است... (7)

پي‏نوشتها: