قسمت دوم
علياكبر مهديپور
در قسمت اول اين مقاله اشارهاي كوتاه داشتم به سيره پيشوايان دين و مرزبانان آيين در زمينه ندبه و زاري در فراق آخرين حجتحق. در آنجا روشن شد كه گذشته از پيامبران پيشين، شخص رسول اكرم، صلياللهعليهوآله، امير مؤمنان و ديگر امامان معصوم، از قرنها پيش از طلوع خورشيد امامت، عشقي سوزان در دل نهفته داشتند، در فراق آن حضرت ميسوختند و گاهي چون مادر داغ جوان ديده اشك ميريختند، با ياد او عشقبازي ميكردند، به ديدارش عشق ميورزيدند و به حال كساني كه توفيق ديدار جمال آراي حضرتش را پيدا كنند، غبطه ميخوردند.
پيشوايان دين نه تنها خود در آتش فراق آن حضرت ميسوختند، بلكه به شيعيان و شيفتگان محضرشان دستور ميدادند كه آنها نيز همواره به ياد آن عزيز سفر كرده باشند و در فراقش اشك بريزند و ناله سر كنند و خود دعاهاي فراواني را به آنها تعليم ميفرمودند كه در اوقات خاصي بخوانند و به نسلهاي بعدي بسپارند كه آن دعاها را در عصر غيبتبخوانند.
اين دعاها در منابع حديثي و مجامع فقهي، در طول قرون و اعصار ثبتشده و همه شيعيان شيفته و دلباخته، در مشاهد مشرفه، اماكن متبركه و اوقات شريفه، به هنگام عرض ارادت به پيشگاه حضرت بقيةالله، ارواحنافداه، با اين دعاها با مولاي خود راز دل گفته، از طول غيبتشكوهها كرده، براي ديدار جمال باهرالنورش اظهار اشتياق نموده، در فراق كعبه مقصود نالهها سر دادهاند.
مرحوم سيد محمد تقي موسوي اصفهاني (م 1348 ق.) كه يكي از مفاخر عصر و حسنات دهر بود، با تلاشي طاقت فرسا به گردآوري اين دعاها پرداخته، بيش از يكصد فقره از دعاهاي ماثور از امامان نور، عليهمالسلام، را در اين رابطه گرد آورده و در كتاب گرانسنگ «مكيالالمكارم» در اختيار شيعيان دلسوخته و دردآشنا قرارداده است. (1)
مؤلف در مقدمه كتاب شرح ميدهد كه شبي در عالم رؤيا به محضر مقدس حضرت بقيةالله، ارواحنافداه، رسيده، حضرتش فرموده:
اين كتاب را بنويس، عربي هم بنويس، و نام آن را «مكيالالمكارم في فوائدالدعاء للقائم» بگذار. (2)
اين كتاب خوشبختانه به فارسي نيز ترجمه شده و در اختيار همگان قرار دارد. (3)
جالبترين، جاذبترين، جامعترين
و پرسوزترين اين دعاها، «دعاي ندبه» است كه دلسوختگان و شيفتگان حضرتش در بامدادان هر جمعه، در هر شهر و روستا، دور هم گرد آمده با سوز و گداز خاصي اين دعا را ميخوانند و با محبوب دلشان راز دل ميگويند و با نغمههاي خوشالحان «يابنالحسن» كه در فضايي بسيار روحاني و نوراني طنين مياندازد، فرشتگان هفت آسمان را گواه ميگيرند كه از درازي شب ظلماني غيبتبه ستوه آمدهاند و در اشتياق فرا رسيدن صبح اميد ثانيهشماري ميكنند.
امام باقر، عليهالسلام، در تفسير آيه شريفه:
و الليل اذا يغشي و النهار اذا تجلي
سوگند به شب هنگامي كه فرا گيرد و سوگند به روز هنگامي كه تجلي كند (4)
فرمود:
منظور از «شب فرا گيرنده» دولتهاي باطل است كه در برابر ولايت كبراي مولاي متقيان امير مؤمنان، عليهالسلام، قيام نموده، عرصه گيتي را جولانگاه خود قرار دادهاند، و منظور از «روز جلوهگر» روز ظهور قائم اهلبيت، عليهالسلام، است كه به هنگام طلوع دولتش، دولتهاي باطل از صفحه هستي ريشهكن ميشوند. (5)
دعاي ندبه در پگاه هر جمعه، اعلام بيزاري از مستكبران جهان و تجديد بيعتبا ويرانگر كاخهاي ظلم و استبداد و بيانگر حكومت واحد جهاني بر اساس عدالت و آزادي است.
دعاي ندبه را پيشواي به حق ناطق، حضرت امام جعفر صادق، عليهالسلام، به دوستان و شيعيانش تعليم داده و به آنها امر فرموده كه اين دعا را در «اعياد اربعه» يعني روزهاي، عيد فطر، عيد قربان، عيد غدير و عيد جمعه بخوانند و به ما امر فرموده كه در عصر غيبتبا اين دعا با امام، پيشوا، محبوب، مولي و مقتداي خود راز دل گوييم و تجديد ميثاق كنيم.
سند دعاي ندبه
معارف والا، حقايق درخشان، معاني روشن و مطالب ژرفي كه با اسلوبي بديع، بياني شيوا، منطقي گيرا، و عباراتي بسيار بلند و فصيح در اين دعاي شريف آمده، ما را از ارايه هرگونه سند و منبع بينياز ميكند، كه چنين حقايق تابناك و دقايق درخشان، هرگز از هيچ منبعي، جز سرچشمه زلال ولايت، خاندان عصمت و طهارت، حضرات ائمه معصومين،عليهمالسلام، سرچشمه نميگيرد، ولي براي نورانيت دلهاي مشتاقان و خيل شيفتگان جلسات نوراني دعاي ندبه در صبحگاهان روزهاي جمعه، منابع محكم و مستحكم دعاي ندبه را با تسلسل زماني در اينجا ميآوريم:
1. ابو جعفر محمد بن حسين بن سفيان بزوفري
نخستين فرد موثق و مورد اعتماد و استنادي كه دعاي شريف ندبه را دراثر مكتوب خود از پيشواي به حق ناطق امام جعفرصادق، عليهالسلام، روايت كرده، ابو جعفر محمد بن حسين بن سفيان بزوفري است.
«بزوفري» منسوب به روستاي «بزوفر» از توابع «قوسان» در نزديكي «بغداد» در كرانه نهر «موفقي» در غرب دجله است. (6)
«بزوفري» از استادان شيخ مفيداست و شيخ مفيد به كثرت از او روايت كرده است.
محدث نوري به هنگام شمارش استادان شيخ مفيد از او نام برده، ميفرمايد:
ابو علي، پسر شيخ طوسي، در امالي، مكرر از پدرش شيخ طوسي، از شيخ مفيد، از او روايت كرده و براي او طلب مغفرت نموده است. (7)
حاج آقا بزرگ تهراني ميفرمايد:
وثاقت او، از نقل فراوان شيخ مفيد از او، طلب مغفرت بر او، آشكار ميباشد (8) .
شيخ طوسي در مشيخه «تهذيبالاحكام» و «الاستبصار» از او نام برده ميفرمايد:
من هر روايتي كه از احمد بن ادريس نقل كردهام، از شيخ مفيد و «حسين بن عبيدالله غضائري» است، كه هر دو از ابو جعفر محمد بن حسين بن سفيان بزوفري روايت كردهاند. (9)
حجت تاريخ، محقق بي نظير، حاج آقا بزرگ تهراني به هنگام بحث از كتاب ايشان ميفرمايد:
«كتاب الدعاء» از ابو جعفر محمد بن حسين بن سفيان بزوفري، از استادان شيخ مفيد، كه شيخ مفيد احاديثي از او روايت كرده،اين احاديث
در امالي شيخ طوسي، از طريق شيخ مفيد از او روايتشده است.
سپس ميفرمايد:
وي در اين كتاب دعاي ندبه را آورده، و محمد بن ابي قره از آن روايت كرده و محمد بن مشهدي در مزارش از او روايت كرده است. (10)
2. ابوالفرج محمد بن علي بن يعقوب بن اسحاق بن ابي قره قنائي
دومين فرد مورد اعتماد و استنادي كه دعاي ندبه را در كتاب خود آورده، محمد بن علي بن ابي قره است، كه در كتاب «الدعاء» آن را از كتاب «بزوفري» نقل كرده است.
علامه تهراني ميفرمايد:
محمد بن مشهدي در مزار و سيد بن طاووس در اقبال و ديگر آثارش به كثرت از كتاب او نقل كردهاند. (11)
محمد بن ابي قره از مشايخ اجازه نجاشي بود. (12)
مقدم رجاليون مرحوم نجاشي در كتاب رجال ميفرمايد:
ابوالفرج، محمد بن علي بن يعقوب بن اسحاق بن ابي قره قنائي موثق بود، روايات زيادي استماع كرده، و كتب زيادي تاليف كرده... كه از آن جمله است: عمل يوم الجمعه، عمل الشهور، معجم رجال ابي مفضل و كتاب تهجد، كه همه آنها را به من خبر داده و به من اجازه روايت آنها را داده است. (13)
نجاشي لقب او را «قنائي» آورده، ولي علامه حلي يكبار از او «قنائي» و يكبار ديگر «قنابي»تعبير كرده (14) و توثيق نموده است. (15) و مرحوم نمازي فرموده:
به اتفاق همهرجاليون مورد وثوق است. (16)
3. محمد بن جعفر بن علي بن جعفر مشهدي حائري
ابن مشهدي يكي از علماي جليل القدر قرن ششم بود كه در حدود 510 ق. متولد شده و قبل از 580 ق. ديده از جهان فرو بسته است.
تعدادي از استادانش را صاحب معالم در «اجازه كبيره» برشمرده، كه از آن جمله است: ورام (صاحب مجموعه ورام)، شاذان بن جبرئيل، ابن زهره، ابن شهر آشوب و... (17)
از او كتاب ارزشمندي بر جاي مانده كه به «مزار كبير» و «مزار ابن مشهدي» مشهور است و خوشبختانه نسخههاي خطي فراواني از آن تا زمان ما محفوظ مانده است:
1. نسخهاي در كتابخانه شيخ علي كاشف الغطاء در نجف اشرف.
2. نسخهاي در كتابخانه مرحوم حاج ميرزا محمدعلي اردوبادي در نجف.
3. نسخهاي در كتابخانه مرحوم محدث نوري، كه در كتاب مستدرك به كثرت از آن نقل كرده است. (18)
4. نسخهاي در كتابخانه مرحوم علامه اميني در نجف، كه تاريخ كتابت آن سوم شوال956 ق. است. (19)
5. نسخه ديگري در كتابخانه مرحوم آيةالله مرعشي در قم، به شماره4903 موجود است، كه در 482 ورق ميباشد و تاريخ كتابت آن به قرن يازدهم مربوط ميشود. (20)
و نسخه عكسي آن در كتابخانه مؤسسه «آل البيت» قم به شماره5209 (قفسه29، رديف176، ش19) موجود است.
اين كتاب به «مزار كبير» معروف شده و جامعترين كتاب مزاري است كه در طول قرون و اعصار از حوادث روزگار جان سالم به در برده و تازمان ما محفوظ مانده است.
در طول هشت قرني كه از تاريخ تاليف آن ميگذرد، اين كتاب همواره مورد اعتماد و استناد بزرگان شيعه بود و هر كتابي كه در اين هشت قرن پيرامون دعا و زيارت نوشته شده، با واسطه يا بي واسطه از اين كتاب استفاده كرده است.
ابن مشهدي در مقدمه كتاب خود مينويسد:
من در اين كتاب، از زيارات مشاهد مشرفه، اعمال و اماكن مقدسه، دعاهاي برگزيده و تعقيبات نمازهاي فريضه، آن را گرد آوردم كه با سند متصل، توسط راويان مورد وثوق به دستم رسيده است.
حاج آقا بزرگ تهراني در مجموع پانزده تن از مشايخ روايتي او را استخراج نموده، و بر ثقه بودن آنها صحه گذاشته است. (21)
ابن مشهدي در اين كتاب، دعاي ندبه را به عنوان: «دعا براي حضرت صاحب الزمان، عليهالسلام، كه شايسته است، در اعياد اربعه: عيد فطر، عيد قربان، عيد غدير و عيد جمعه خوانده شود» آورده است.
وي در اين كتاب، دعاي ندبه را توسط محمد بن علي بن يعقوب بن
ابي قره، از كتاب بزوفري نقل كرده است.
دعاي ندبه در نسخه كتابخانه آيةالله مرعشي، صفحه 821 تا837 و در نسخه آل البيت، صفحه 831 تا847 آمده است. (22)
4. صاحب كتاب مزار قديم
مزار قديم نيز كتاب بسيار بزرگ و با ارزشي است كه مؤلف آن نيز معاصر ابن مشهدي بوده است.
در اين كتاب دعاها و زيارتهاي فراواني هست كه در هيچ منبع ديگري يافت نميشود و مؤلف آن توسط استادش: «مهدي بن ابي حرب حسيني» از شيخ ابوعلي (پسر شيخ طوسي) روايت ميكند.
طبق اين بيان او با مرحوم طبرسي صاحب احتجاج معاصر ميباشد. (23)
يك نسخه خطي از اين كتاب در كتابخانه مرحوم آيةالله مرعشي به شماره 462 در 181 ورق موجود است. (24)
مؤلف مزار قديم، در اين اثر جاويد و ارزشمند خود، دعاي ندبه را توسط محمد بن علي بن ابي قره، از كتاب ابو جعفر محمد بن حسين بزوفري روايت كرده و فرموده است:
اين دعا براي حضرت صاحبالزمان، صلواتاللهعليهوآلهو عجلاللهفرجهو فرجنا معه، ميباشد و مستحب است كه در چهار عيد بزرگ، شب و روز جمعه خوانده شود.
در اين نسخه دعاي شريف ندبه از ورق173 شروع شده، در ورق176 پايان مييابد.
با توجه به اينكه مؤلف كتاب «مزار قديم» ناشناخته است، نميتوان به عنوان يك منبع موثق به آن اعتماد كرد، فقط ميتوان آن را مؤيدي بر نقل ابن مشهدي، از ابن ابي قره، از بزوفري قرار داد.
5. رضي الدين علي بن موسي بن طاووس حلي
سيدابنطاووس در كتاب گرانقدر «مصباح الزائر» در بخش زيارتهاي حضرت وليعصر، ارواحنافداه، شش زيارت نقل كرده، آنگاه دعاي ندبه را به عنوان هفتمين زيارت، به نقل از «محمد بن علي بن ابي قره» از «محمد بن حسين بن سنان بزوفري» روايت كرده و فرموده است:
اين دعا براي حضرت صاحبالزمان، صلواتاللهعليه، ميباشد و مستحب است كه در اعياد چهارگانه خوانده شود. (25)
وي همچنين در كتاب شريف «اقبال» نيز تعدادي از دعاهاي اعياد اسلامي را ميشمارد، آنگاه ميفرمايد:
دعاي ديگري است كه بعد از نماز عيد و در هر يك از اعياد چهارگانه خوانده ميشود. (26)
آنگاه دعاي ندبه را نقل ميكند و در پايان ميافزايد:
هنگامي كه از دعا فارغ شدي، مهياي سجده در برابر پروردگار باش و بگو آنچه را كه ما با سندهاي خود از امام صادق، عليهالسلام، روايت كرديم، كه فرمود:پس از اين دعا گونه راستخود را بر زمين بگذار و بگو: «سيدي سيدي... كم من عتيق لك... اي عزيز اي جميل. (27)
از اين تعبيراستفاده ميشود كه سيد بن طاووس علاوه بر مزار كبير طريق ديگري براي دعاي ندبه داشته است، زيرا در مزار كبير و مزار قديم اين قسمت اخير وجود ندارد و سيد تصريح كرده كه آنرا با سندهاي خود از امام صادق، عليهالسلام، روايت كرده است.
6. مولي محمد باقر مجلسي
علامه مجلسي دعاي ندبه را در كتاب گرانسنگ «بحارالانوار» به نقل از «مصباح الزائر» سيد بن طاووس نقل كرده (28) و در پايان فرموده:
محمد بن مشهدي در مزار كبير فرموده است: محمد بن علي بن ابي قره گفته: من دعاي ندبه را از كتاب ابوجعفر محمد بن حسين بن سفيان بزوفري نقل كردهام. (29)
علامه مجلسي در كتاب «زاد المعاد» نيز دعاي شريف ندبه را نقل كرده و در سرآغاز ميفرمايد:
و اما دعاي ندبه كه مشتمل استبر عقايد حقه و تاسف بر غيبتحضرت قائم، عليهالسلام، به سند معتبر از حضرت امام جعفر صادق، عليهالسلام، منقول است، كه سنت است اين دعاي ندبه را در چهار عيد بخواند، يعني: جمعه، عيد فطر، عيد قربان و عيد غدير. (30)
علامه مجلسي همچنين در كتاب «تحفةالزائر» به دنبال اعمال سرداب مقدس ميفرمايد:
سيد و شيخ محمد بن مشهدي نقل كرده است از محمد بن علي بن [ابي] قره، كه او نقل كرده است از كتاب محمد بن حسين بن سفيان بزوفري، «دعاي ندبه» از براي صاحب الزمان، عليهالسلام، را و مستحب است كه در عيدهاي چهارگانه بخواند و آن دعا اين است.
آنگاه دعاي ندبه را نقل فرموده است. (31)
به طوري كه خوانندگان گرامي ملاحظه فرمودند، علامه مجلسي، قدس سره، در كتاب «زادالمعاد» تصريح فرموده بر اين كه دعاي ندبه با سند معتبر از امام جعفر صادق، عليهالسلام، روايتشده است، و در مقدمه كتاب «تحفةالزائر» ملتزم شده است كه در اين كتاب تنها زيارات، ادعيه و آدابي را ذكر نمايد كه با سندهاي معتبر از ائمه دين، صلواتاللهعليهماجمعين، نقل گرديده است. (32)
7. سيد محمد طباطبايي يزدي
علامه جليل القدر، صدر الدين سيد محمد طباطبايي يزدي، (م 1154 ق.) در آغاز كتاب گرانقدر خود: «شرح دعاي ندبه» متن دعاي ندبه را با استناد به روايت رسيده از امام جعفر صادق، عليهالسلام، روايت كرده است. (33)
8. سيد حيدر كاظمي
علامه بزرگوار سيد حيدر حسني كاظمي، (م 1365 ق.) در كتاب ارزشمند «عمدة الزائر» دعاي ندبه را به نقل از سيد بن طاووس و ديگران روايت كرده است. (34)
9. محدث نوري
محدث بزرگوار مرحوم حاج ميرزا حسين نوري، (م 1320 ق.) در كتاب گرانسنگ «تحية الزائر» دعاي ندبه را به نقل از مزار كبير، مزار قديم، و مصباح الزائر سيد بن طاووس روايت كرده است. (35)
10. صدرالاسلام همداني
دبير الدين، صدرالاسلام، علياكبر همداني، (م 1325 ق.) در كتاب ارزشمند «تكاليف الانام» تحت عنوان تكليف سي و چهارم مينويسد:
اين دعاي مبارك از كثرت اشتهار كالشمس في رابعة النهار است. خوب است در هر جمعه دوستان آن حضرت، ارواحنا فداه، از مرد و زن، در مسجدي از مساجد، يا معبدي از معابد، اجتماع نموده، اين دعاي مبارك را با كمال تضرع و زاري و ناله و سوگواري و با نهايتحزن و اندوه و بي قراري، بخوانند و گريه كنند و بر غيبت آن شمس تابان و فقدان آن جان جهانيان توجه كنند و ضجه و آه سرد از دل پر درد كشند. و چنين مصيبت عظمي را سهل نشمارند و چنين داهيه كبري را آسان نپندارند، كه از غيبتش اسلام بكلي از ميان رفته و تنها اسمي از آن باقي مانده، «ظهر الفساد في البر و البحر بما كسبت ايدينا».
كفر و فسق و فجور و ناسپاسي تمام كره ارض را فرا گرفته، آنچه پيدا نيست آثار مسلماني است و آنچه پيدا و ظاهر است آثار شيطاني. همه در وادي غفلت، حيران و در تپه ضلالت و جهالت، سرگردان و تابع جنود شيطان و عاصي بر حضرت صاحب العصر و الزمان.اللهم عجل فرجه و سهل مخرجه بمحمد و آله الطاهرين. (36)
آنگاه متن دعاي ندبه را (از صفحه 190 تا صفحه 169) آورده، از استاد خود (مرحوم حاج ميرزا حسين نوري) نقل فرموده كه استاد اعظم، فرمودهاند:
مستحب است در روز و شب جمعه خواندن دعاي ندبه معروفه، كه متعلق استبه آن حضرت. و في الحقيقه، مضامين آن سوزنده دلها و شكافنده جگرها و ريزنده خون از ديدگان كساني است كه اندكي از شربت محبت آن جناب نوشيدهاند و تلخي زهر فراقش به كامشان رسيده است. در روز جمعه، بلكه در شب آن نيز - چنانكه در يكي از مزارات قديمه، كه مؤلف آن معاصر شيخ طبرسي صاحب احتجاج است، مروي است - بايد خوانده شود. (37)
سپس افزوده است:
مؤلف گويد: از جمله خواص خواندن اين دعاي مبارك آن است كه در هر مكاني و موضعي كه خوانده شودبا حضور قلب و اخلاص كامل، و ملتفت مضامين عاليه فائقه، و عبارات و اشارات ناميه رائقه آن بودن، توجه و التفات مخصوص حضرت صاحب العصر و الزمان، ارواحنافداه، در آن مكان و محل، بلكه حضور به هم رسانيدن ان حضرت است در آن
مجلس. چنانكه در بعض موارد و موارد اتفاق افتاده است.
آنگاه داستاني را از مرحوم ملا زين العابدين سلماسي نقل فرموده است. (38)
11. ابراهيم بن محسن كاشاني
عالم رباني شيخ ابراهيم بن محسن كاشاني، (م 1345 ق.) در كتاب ارزشمند «الصحيفة الهادية و التحفة المهديه» كه با تقريظي از مرحوم آيةالله حاج سيد اسماعيل صدر، بيش از يك قرن پيش منتشر شده، متن دعاي ندبه را به نقل از باب مزار كتاب بحارالانوار نقل كرده است. (39)
12. ميرزا محمدتقي موسوي اصفهاني
نادره زمان، عاشق صاحب الزمان، حاج ميرزا محمد تقي موسوي اصفهاني (م 1348 ه ق.) در كتاب شريف «مكيال المكارم» بيش از يكصد دعاي ماثور از امامان نور، براي دوران غيبت آن خورشيد جهان افروز نقل كرده، از جمله دعاي مبارك ندبه را به نقل از علامه مجلسي و محدث نوري آورده است. (40)
صاحب مكيال علاوه بر كتاب ياد شده، در كتاب «وظيفه مردم در غيبت امام زمان، عليهالسلام» نيز به عنوان وظيفه پنجاه و دوم ميفرمايد:
در روزهاي جمعه، عيد غدير، عيد فطر و عيد قربان، دعاي ندبه را كه متعلق به آن جناب است و در زادالمعاد مسطور است، با حالتخوش و توجه بخواند. (41 )
13. محدث قمي
خاتم المحدثين مرحوم حاج شيخ عباس قمي، (م1359 ق.) در كتاب شريف «مفاتيح الجنان» كه در اثر اخلاص مؤلف بزرگوارش در شرق و غرب جهان منتشر است و در خانه هر يك از شيعيان اهلبيت، يك يا چند نسخه از آن يافت ميشود، در ضمن اعمال سرداب مقدس و زيارتهاي حضرت صاحب الزمان، عليهالسلام، دعاي شريف ندبه را به نقل از «مصباح الزائر» سيد بن طاووس، قدس سره، روايت كرده است.
14. شيخ محمدباقر فقيه ايماني
عاشق پاكباخته حضرت وليعصر، ارواحنا فداه، مرحوم حاج شيخ محمد باقر فقيهايماني، (م1370ق.) كه از77 اثر تاليفي خود،27 مجلد آن را به كعبه مقصود، قبله موعود، حضرت صاحب الزمان، عليهالسلام، اختصاص داده، در كتاب پر ارج «فوز اكبر» متن دعاي ندبه را (از صفحه 115 تا 125) آورده، بر خواندن آن تاكيد فراوان نموده، و انگيزه آن را در سه عنوان بيان فرموده است:
1. براي روشني چشم انسان با مشاهده جمال آن حضرت.
2. براي رفع هم و غم آن حضرت.
3. به قصد تعجيل در امر فرج. (42)
15. سيد محسن امين
مورخ كبير، سيدمحسن امين عاملي، مؤلف اعيانالشيعه. (م1371ق.) متن دعاي ندبه را در كتاب «مفتاح الجنات» آورده است. (43)
اگر بخواهيم از همه كتب ادعيه و زياراتي كه دعاي ندبه را نقل كردهاند ياد كنيم، دامنه سخن طولاني و از حوصله يك مقاله خارج ميشود، از اين رهگذر دامن سخن فرا ميچينيم و بحث گسترده را به فرصتي ديگر موكول ميكنيم و علاقهمندان را به آثاري كه مستقلا در اين رابطه به رشته تحرير در آمده، ارجاع ميدهيم. (44)
به تجربه ثابتشده كه وجود اقدس حضرت وليعصر، ارواحنا و ارواحالعالمينفداه، به مجالس و محافلي كه دعاي ندبه در آن خوانده ميشود، عنايتخاصي دارند، و در برخي از آثار مكتوب به برخي از اين عنايتها اشاره شده است و اگر خداوند توفيق دهد تعدادي از آنها را در فرصتي گرد آورده به مشتاقان تقديم ميكنيم، در اينجا فقط اشارهاي كوتاه به فهرست آنها داريم:
1. داستان ملا زين العابدين سلماسي در سرداب مقدس، كه صدرالاسلام همداني آن را نقل كرده است. (45)
2. داستان مرحوم آيةالله حاج ميرزا مهدي شيرازي كه مرحوم علامه قزويني براي نگارنده نقل فرموده است.
3. داستان مرحوم آيةالله ميرجهاني، كه نگارنده مكرر از زبان خودشان استماع نموده است.
4. داستان تعدادي از نيكبختان،
كه مرحوم نهاوندي بدون واسطه از خود آنها نقل كرده است. (46)
5. داستان گروه ديگري كه مرحوم محدث نوري با سند متصل نقل كرده است. (47)
پينوشتها:
پانویس‌های این مقاله
- ۱
1. الموسوي الاصفهاني، السيد محمدتقي، مكيال المكارم في فوائد الدعاء للقائم، ج2، ص102 -103.
بازگشت به ابتدای مقاله ↑ - ۲
2. همان، ج1، ص4.
بازگشت به ابتدای مقاله ↑ - ۳
3. حائري، سيد مهدي، ترجمه مكيال المكارم، چاپ تهران.
بازگشت به ابتدای مقاله ↑ - ۴
4. سوره ليل (92)، آيه 1 و 2.
بازگشت به ابتدای مقاله ↑ - ۵
5. القمي، علي بن ابراهيم، تفسير القمي، ج2، ص425.
بازگشت به ابتدای مقاله ↑ - ۶
6. الحموي البغدادي، ياقوت بن عبدالله، معجمالبلدان، ج1، ص412.
بازگشت به ابتدای مقاله ↑ - ۷
7. النوري الطبرسي، حسين بن محمدتقي، مستدرك الوسائل و مستنبط المسائل، ج21، ص244.
بازگشت به متن ↑ - ۸
8. الطهراني، آغا بزرگ، الذريعة الي تصانيف الشيعة، ج1، ص194.
بازگشت به متن ↑ - ۹
9. الشيخ الطوسي، تهذيبالاحكام، ج10، ص35؛ الاستبصار، ج4، ص304 (المشيخه).
بازگشت به متن ↑ - ۱۰
10. الطهراني، آغا بزرگ، همان، ص184.
بازگشت به متن ↑ - ۱۱
11. همان.
بازگشت به متن ↑ - ۱۲
12. همان، طبقات اعلام الشيعة، قرن پنجم، ص182.
بازگشت به متن ↑ - ۱۳
13. نجاشي، رجال، ص398.
بازگشت به متن ↑ - ۱۴
14. الحلي، حسن بن يوسف [علامه]، ايضاح الاشتباه، ص266 و287.
بازگشت به متن ↑ - ۱۵
15. همان، رجال، ص164، خلاصه.
بازگشت به متن ↑ - ۱۶
16. نمازي، شيخ علي، مستدركات علم رجال الحديث، ج7، ص251.
بازگشت به متن ↑ - ۱۷
17. الطهراني، آغا بزرگ، طبقات اعلام الشيعة، قرن ششم، ص252.
بازگشت به متن ↑ - ۱۸
18. همان، الذريعة الي تصانيف الشيعة، ج20، ص324.
بازگشت به متن ↑ - ۱۹
19. همان، طبقات اعلام الشيعة، قرن ششم، ص253.
بازگشت به متن ↑ - ۲۰
20. اشكوري، فهرست كتابخانه آيةالله مرعشي، ج13، ص83.
بازگشت به متن ↑ - ۲۱
21. الطهراني، آغا بزرگ، الذريعة، ج20، ص324.
بازگشت به متن ↑ - ۲۲
22. اين اختلاف صفحات مربوط به شماره گذاري است وگرنه نسخه آل البيت تصويري از نسخه مرحوم مرعشي است.
بازگشت به متن ↑ - ۲۳
23. الطهراني، آغا بزرگ، الذريعة، ج20، ص322.
بازگشت به متن ↑ - ۲۴
24. اشكوري، همان، ج2، ص68.
بازگشت به متن ↑ - ۲۵
25. ابن طاووس، السيد علي، مصباح الزائر، ص446 -453.
بازگشت به متن ↑ - ۲۶
26. همان، اقبالالاعمال، ص295.
بازگشت به متن ↑ - ۲۷
27. همان، ص299.
بازگشت به متن ↑ - ۲۸
28. المجلسي، محمدباقر، بحار الانوار، ج102، ص104 - 110.
بازگشت به متن ↑ - ۲۹
29. همان، ج102، ص110.
بازگشت به متن ↑ - ۳۰
30. المجلسي، محمدباقر، زادالمعاد، ص486، چاپ سنگي.
بازگشت به متن ↑ - ۳۱
31. همان، تحفة الزائر، بدون شماره صفحه ، چاپ سنگي.
بازگشت به متن ↑ - ۳۲
32. همان، ص2.
بازگشت به متن ↑ - ۳۳
33. صافي گلپايگاني، لطفالله، فروغ ولايت، ص33.
بازگشت به متن ↑ - ۳۴
34. الكاظمي، سيد حيدر، عمدة الزائر، ص352-359.
بازگشت به متن ↑ - ۳۵
35. النوري، حسين بن محمدتقي، تحيةالزائر، ص248.
بازگشت به متن ↑ - ۳۶
36. همداني، علياكبر [صدرالاسلام]، تكاليف الانام، ص188.
بازگشت به متن ↑ - ۳۷
37. همان، ص197.
بازگشت به متن ↑ - ۳۸
38. همان
بازگشت به متن ↑ - ۳۹
39. الفيض الكاشاني، محمدمحسن، الصحيفة الهادية، ص75 -89، چاپ سنگي.
بازگشت به متن ↑ - ۴۰
40. الموسوي الاصفهاني، السيد محمدتقي، همان، ج2، ص93 - 100.
بازگشت به متن ↑ - ۴۱
41. همان، وظيفه مردم در غيبت امام زمان، ص79.
بازگشت به متن ↑ - ۴۲
42. فقيه ايماني، محمدباقر، فوز كبير، ص118.
بازگشت به متن ↑ - ۴۳
43. امين العاملي، السيد محسن، مفتاح الجنات، ج2، ص260.
بازگشت به متن ↑ - ۴۴
44. براي مطالعه بيشتر در اين زمينه ر.ك:
بازگشت به متن ↑ - ۱
1- پاسخ ما به گفتهها، مهدوي مرتضوي، سيدمحمد، چاپ 1351ش. قم، 120 صفحه رقعي.
بازگشت به ابتدای مقاله ↑ - ۲
2- تحقيقي درباره دعاي ندبه، استادي، رضا، چاپ 1351 ش. قم، 72 صفحه رقعي.
بازگشت به ابتدای مقاله ↑ - ۳
3- فروغ ولايت در دعاي ندبه، صافي گلپايگاني، لطفالله، چاپ جديد 1375ش. قم، 148 صفحه رقعي.
بازگشت به ابتدای مقاله ↑ - ۴
4- مدارك دعاي شريف ندبه، صبوري قمي، جعفر، چاپ1977 م. تهران، 40 صفحه .
بازگشت به ابتدای مقاله ↑ - ۵
5- نشرية ينتشر بها انوار دعاء الندبة، رشاد زنجاني، شيخ محمدباقر، چاپ 1351 ش. تهران،56 صفحه رقعي.
بازگشت به ابتدای مقاله ↑ - ۶
6- نصرة المؤمنين، در حمايت از دعاي ندبه، عبدالرضا ابراهيمي، چاپ 1352 ش. كرمان، 181 صفحه رقعي.
كتابشناسي توصيفي عناوين بالارا در «كتابنامه حضرت مهدي»، ج1، ص196 و 224، ج2، ص554 و637، 750 و 751 ملاحظه فرماييد.
مرحوم آيةالله حاج شيخ محمدباقر صديقين، متوفاي 1414 ه. هفت جزوه، تحت عنوان: «درسهايي از ولايت» منتشر نموده، كه يكي از آنها را به دفاع از دعاي ندبه اختصاص داد.
در مجله وزين و علمي «مكتب اسلام» نيز مقالاتي در اين رابطه انتشار يافت. (سال سيزدهم، شمارههاي6،7، 8 و9)
در اين زمينه آثار ديگري نيز چاپ و منتشر شده، كه عناوين آنها در «كتابنامه حضرت مهدي، عليهالسلام» آمده است. (ج1، ص346 - 348)
بازگشت به ابتدای مقاله ↑ - ۴۵
45. همداني، علياكبر [صدرالاسلام]، همان، ص197.
بازگشت به متن ↑ - ۴۶
46. نهاوندي، العبقري الحسان، ج2، ص101 و 198.
بازگشت به متن ↑ - ۴۷
47. النوري، حسين بن محمدتقي، دارالسلام، ج2، ص224.
بازگشت به متن ↑