حضرت زهرا، سلام‏الله‏عليها؛ فرياد رسا بر سر بدعتها

امين ميرزايي

برخي مبلغان مسلمان و نيز شمار بسياري از آن عده مديحه‏سراياني كه به ذكر مصائب اهل بيت طهارت، عليهم‏السلام، پرداخته‏اند در بررسي و نقل وقايع تاريخي مربوط به زندگي آن بزرگواران - بويژه طاهره ايشان زهراي مرضيه، عليهاالسلام - كمتر به شرايط محيطي دوران زندگي آن حضرت و نيز به وجه سياسي، اجتماعي و تربيتي حيات ايشان اشاره داشته‏اند. از اين رو شمار كثيري از مؤمنان كه به هر علت از مطالعه سيره خاندان پيامبر طفره مي‏روند و يا اصولا فرصتي بس محدود را به مطالعه كتبي متين و متقن اختصاص مي‏دهند و مسير آشنايي ايشان با وجوه گونه‏گون زندگي معصومان، عليهم‏السلام، صرفا از مجالس وعظ و روضه و خطابه گذر مي‏كند، علي رغم ادعاي الگوپذيري تام از سيره آن بزرگواران، با آن سيره علما و عملا بسي بيگانه‏اند.

بسياري از مديحه‏سرايان جامعه اسلامي ما - چه در گذشته و چه در زمان حال - به سبب عدم دسترسي به منابع اصيل و دست اول سيره و در صورت دسترسي عدم توانايي يا سستي در رجوع بايسته بدين منابع و در كنار آن نوعي عوام‏زدگي افراطي كه با ضعف قوه تحليل سياسي اجتماعي و فرهنگي همراه مي‏گردد، در مواردي معتنابه چهره‏اي مشوه از اين خاندان ارايه داده‏اند. حال آنكه اگر آن دسته از مورخيني كه در سيره‏نويسي به پرده‏پوشي و يا اطناب و پرداختن بي‏رويه به حواشي خو نكرده‏اند و يا آن عده مبلغان چيره‏دستي كه از فرصت‏به دست‏آمده در مجالس وعظ و خطابه و يا حتي تريبونهايي گسترده‏تر همچون صدا و سيما، بخوبي سود جسته و در عوض تنزل تا به حد عاميانه‏ترين افسانه‏پردازيهاي موهن و مبتذل، عوام را تا به سطح خواص تعالي مي‏بخشند و از دروغ‏پردازي و تحريف و باژگونه جلوه‏دادن حقايق تاريخي مي‏پرهيزند، فرصت فعاليتي گسترده‏تر مي‏يافتند امت محمد، صلي‏الله‏عليه‏وآله، هرگز تا به اين اندازه با سيره سليم اهل‏بيت، عليهم‏السلام، بيگانه نبود كه مجموعه حوادث پبش‏آمده پس از رحلت رسول، صلي‏الله‏عليه‏وآله، را در ربودن ملك فدك و يا فاصل شدن صديقه طاهره، عليهاالسلام، ميان در و ديوار و يا دفن غريبانه آن بزرگوار محصور ببينند و بي‏آگاهي از منشا اصلي رخداد حوادثي چنان تلخ و گزنده به خود اجازه دهند كه به پاسداشت‏حرمت‏بزرگترين بانوي پاسدار

سنت رسول، صلي‏الله‏عليه‏وآله، حرمت‏شكني كرده و با لحني و رفتاري نامناسب به ساحت قدس آن وجود گرامي - به گمان اكرام - بي‏احترامي روا دارند.

پرسش صاحب اين قلم آن است كه آيا آن عده از مبلغين و مديحه‏سرايان ما كه وصف حالشان گفته آمد، تا كنون سطري چند از خطبه‏هاي پرشور فاطميه را خوانده و هم آيا در معنا و محتواي آن كماهوحقه تامل ورزيده‏اند؟ و آيا چنين گمان نمي‏دارند كه غم فاطمه، عليهاالسلام، بيش از آنكه در از دست دادن ملك فدك و يا حتي رفتار نامناسب امت پيامبر، صلي‏الله‏عليه‏وآله، نسبت‏به خود ريشه‏داشته باشد، در انحراف عميق رخ داده در سنت پيامبر، صلي‏الله‏عليه‏وآله، و در پيدايي گروهي منافق به اصطلاح اهل تجدد كه دين و دنيا را با هم مي‏خواستند و دين را تابع مشهورات عرف زمانه معنا مي‏كردند و عامدانه به نسخ احكام الهي مي‏پرداختند و عوامانه به تحريف و تبديل لفظ و معناي شريعت دل بسته بودند و حرام خدا را حلال و حلال خدا را حرام جلوه مي‏دادند، ريشه داشته است؟ و آيا آن زمان كه سوگنامه غمبار زهراي اطهر را بر خلق خدا واگو مي‏كنند، بدين جملات نوراني كه به گاه محاجه آن بانوي بزرگوار با غاصبان ولايت، از ناحيه آن مطهره شرف صدور يافته‏است، اشارتي دارند؟

چون خداوند خانه پيمبران را براي پيمبر خود برگزيد، دو رويي سربرآورد و جامه دين برتن دريد. سرفرو برده ستمگران سخن آغاز كرد و گمنام بي‏فروغان بر پله زمامداري خزيد... شيطان از كمينگاهش سربرآورد، بدان حال كه فريادتان داد و سبكبار در پي‏اش دويدند، به گمان خود از فتنه پرهيز مي‏كردند، «زنهار كه در فتنه فروغلتيدند و دوزخ كافران را خواهد بلعيد» (1) شما كجا و دفع فتنه كجا؟

اين كتاب خداست كه در پيش شماست، آنچه از آن بازداشته هويدا و فرمانش و گواهي كه عرضه كرده جملگي پيدا. آيا از آن پا پس مي‏كشيد و جز او را به داوري مي‏گيريد؟ چه بد جانشيني را اي قوم ستمگر! برگزيديد، «و هركس جز اسلام ديني برگزيند پس هرگز از او پذيرفته نمي‏شود و در واپسين در رديف زيانكاران جا گيرد. (2)

و نيز آيا تاكنون از سر تامل در اين بخش از سخنان تكان‏دهنده آن بانوي گرامي - آنجا كه در پس شكايت از سكوت رنج‏آور مسلماناني كه منكر را مي‏ديدند و لب به سكوت فرو مي‏بستند و نداي مظلوم را مي‏شنيدند و از ياري‏اش دريغ مي‏كردند و تحريف معنوي قرآن و دگرگوني آشكار سنت رسول، صلي‏الله‏عليه‏وآله، را شاهد بودند و از آن جلو نمي‏گرفتند، به انگيزه عوامل پيدايش چنان رفتاري در جامعه مسلمين اشاره مي‏فرمايد - نگريسته‏اند؟

جز اين نيست كه به تن‏آسايي خوكرده‏ايد و بي‏تفاوتي را اساس كار خود نهاده‏ايد. (بي‏پرده بگويم) از دين خسته‏ايد و آنچه را در دهان داشتيد

بيرون افكنده و به نشخوار كلامي كه در كامتان نهاده‏اند مشغول گشته‏ايد»و يا در اين سخن انديشيده‏اند كه:

كتاب خدا پيش روي شماست كه روز و شب آن را مي‏خوانيد و هر بام و شام ندايش را به گوش جان مي‏رسانيد: «محمد، [صلي‏الله‏عليه‏وآله]، جز رسولي كه پيش از او رسولاني آمدند و رفتند. پس اگر بميرد يا كشته شود بر پاشنه‏هاتان مي‏گرديد؟ پس هركه برپاشنه خود بازگردد، خدا را زيان نمي‏رساند و خداوند سپاسگزاران را پاداش مي‏دهد».(3)

امير مؤمنان علي، عليه‏السلام، در سخناني كه مدتها پيش از تصدي مقام خلافت و در مسجد پيامبر، صلي‏الله‏عليه‏وآله، بر زبان رانده‏اند، در آن حال كه ديدگان مباركشان به ياد ضربتي كه قنفذ بر پيكر نحيف فاطمه زهرا، عليهاالسلام، وارد آورد، از اشك سيراب بوده است، فرموده‏اند:

تعجب از قومي است كه مي‏بيند سنت و روش پيامبرشان يكي در پس ديگري و جمله به جمله، جا به جا مي‏شود و به اين تغيير سنتها و به اين بدعتها رضا مي‏دهند. بلكه بالاتر، اگر كسي اين بدعتها را منكر شود و يا اعتراضي كند، او را سرزنش كرده و بر وي خشم مي‏گيرند! سپس گروهي در پي ما مي‏آيند و از اين بدعتها و ظلمها و آنچه آن (بدعت‏گذار) در دين ايجاد نموده پيروي كرده و بدعتهاي او را سنت و جزء دين قرار مي‏دهند و به آن بدعتها به سوي خدا تقرب مي‏جويند!!

نگاهي گذرا به مجموعه بدعتهاي نهاده پس از رحلت رسول خدا، صلي‏الله‏عليه‏وآله، عمق فاجعه‏اي را كه زهراي اطهر در دوران كوتاه حيات خود پس از پيامبر، صلي‏الله‏عليه‏وآله، مكررا خطر آن را بر مسلمين گوشزد مي‏فرمود؛ نمودي روشنتر مي‏بخشد و مشورت با يهود و نصاري، اخذ بطانه از ايشان، بدعت در حكم نماز به گاه بي‏آبي، بدعت در حكم ارث به جامانده از جد، بدعت در مقياس شرعي اندازه‏گيري، بدعت در ضديت‏با موالي و نوعي پان‏عربيسم ابتدايي، بدعت در تكتف در نماز، بدعت در تحريم متعه ازدواج و حج، بدعت در سنگسار غيرقانوني، بدعت در حذف عبارت «حي علي خيرالعمل‏» از اذان و نهادن جمله «الصلوة خير من‏النوم!» به جاي آن، بدعت در حذف سهم مؤلفة قلوبهم از مصارف هشتگانه زكات، بدعت در صحت‏سه طلاقه گفتن زوجه در يك مجلس و نيز ندادن سهم ذوي‏القربي و مخالفت‏با نص صريح كتاب آسماني دراين‏باره تنها نمونه‏هايي كوچك از سياهه طويل بدعت‏هاي نهاده‏شده، در ايام كوتاه پس از رحلت رسول خدا، صلي‏الله‏عليه‏وآله‏وسلم، و پيش و پس از شهادت دخت گرامي آن حضرت، عليهاالسلام، اند.

زهراي مرضيه، عليهاالسلام، در زندگي كوتاه خود پس از پيامبر، صلي‏الله‏عليه‏وآله، بارها و بارها بر اين نكته تاكيد داشتند كه هرگونه انحرافي از سنت نبوي - ولو بظاهر خرد و كوچك - عاقبت‏به تنافري عميق ميان جامعه‏پردازي و سلوك فردي آحاد جامعه اسلامي با «ماانزل‏الله‏» خواهد انجاميد و از آن رو كه جوامع بشري همچون همه پديده‏هاي عالم آفرينش بر سنتي تبديل‏ناپذير ره مي‏سپارند، جلوگيري از تبعات سوء ناشي از اين انحراف در آينده بسي دشوارتر از اكنون خواهد بود.

امت مسلمان با سرپيچي از پذيرش ولايت امير مؤمنان، عليه‏السلام، و نيز با رها كردن غالب آنچه از سوي خداوند حكيم بدان فرمان داده شده بودند، تحقق همه وعده‏هايي را كه در پس انذارهاي متعدد قرآن كريم ذكري از آنها به ميان آمده بود مشاهده كردند.

چندين قرن تسلط يهود و نصاري و اشرار جامعه اسلامي بر امت مسلمان كه اثرات سوء آن در برخي بلاد همچنان باقي است، ازدست رفتن تدريجي هيمنه و هيبت جامعه مسلمين در اثر نزاع و تفرقه دروني، گسترش فقر و ناامني رواني در اثر سوء تدبيرهاي اقتصادي، جملگي اثرات سوء نافرماني‏هايي شمرده مي‏شود كه از سوي مسلمين نسبت‏به تعاليم قرآن و وصاياي پيامبر، صلي‏الله‏عليه‏وآله، روا رفته است.

آن زمان كه مسلمين علي‏رغم تاكيد چندباره قرآن، يهود و نصاري را محرم اسرار خود گرفتند و يا سيره ظالمين را سرمشق و الگوي خود قرار دادند، آن زمان كه مسلمين امر به معروف و نهي از منكر را كه برجسته‏ترين وجه تمايز ايشان از ساير امم محسوب مي‏شد معطل گذاردند، آن زمان كه رباخواري و رشوه‏گيري به صورت سنت‏سيئه اقوام مسلمين درآمد، آن زمان كه فرقه‏گرايي در گسترده جامعه

اسلامي رو به تزايد گذارد، آن زماني كه علماي درباري به تبعيت از ملا و مترفين جامعه اسلامي به تن‏آسايي و شادخواري رو كردند، غير قابل انتظار نمي‏نمود اگر تنها پنجاه سال پس از رحلت رسول اكرم، صلي‏الله‏عليه‏وآله، همان صحابه‏اي كه زماني بزرگترين مباهات و افتخار ايشان همراهي پيامبر، صلي‏الله‏عليه‏وآله، بود و همان تابعيني كه به پيروي از صحابه، پاسداري از سنت رسول خدا، صلي‏الله‏عليه‏وآله، را بزرگترين وظيفه خويش مي‏شمردند، راه شريعه را بر پسر پيامبر، صلي‏الله‏عليه‏وآله، كه جز براي حق قيام نكرده بود سد كنند و بر او و اهل حرم او شمشير و تازيانه كشند يا سفيهانه‏پيرامون او را تهي سازند.

همچنين غيرقابل انتظار نمي‏نمود اگر آن برج عاج تمدني كه بر پايه‏هايي از اسلام التقاطي و درباري بنا شده بود، همچون فواره‏اي به اوج رسيده بر مرداب بي‏هويتي سرنگون شود. آري! «واقعيت آن است كه اسلام التقاطي و درباري از همان آغاز عقيم زاده شد و تمدني چنين سست‏پايه اگرچه در ظاهر باليد و سر به آسمان سود ليكن از درون پوسيد و بر خاك فرو افتاد» و اين همه تجلي عملي همان وعده‏اي بود كه سالها پيش از اين واقعه و دو سه ماهي پس از آنكه علي، عليه‏السلام، همسر و فرزندان خود را بر استري مي‏نشاند و كوچه به كوچه و خانه به خانه به دنبال همپيماني از آن همه مدعياني كه مصاحبت‏با رسول خدا، صلي‏الله‏عليه‏وآله، را حافظ دين و دنيايشان مي‏دانستند سر مي‏كشيد و جوابش نمي‏گفتند، دو سه ماهي پس از آنكه بر در خانه علي، عليه‏السلام، هجوم آوردند و شعله‏هاي آتش را بر اهل بيت پيامبر، صلي‏الله‏عليه‏وآله، عرضه كردند، دو سه ماهي پس از آنكه ريحانه باغ رسول، صلي‏الله‏عليه‏وآله، را به جرم عدم سازش با سنت‏شكنان غاصب ولايت ميان در و ديوار ناجوانمردانه تازيانه زدند؛ بر لسان مبارك صديقه مطهره فاطمه زهرا جاري شده است و اين واپسين سخنان زهراي اطهر، عليهاالسلام، در بستر بيماري است:

به خدا سوگند اگر سررشته‏اي را كه پيامبر به علي سپرد بدو مي‏سپردند، بنرمي به راهشان مي‏برد، بي‏آنكه مركبشان از نفس افتد يا كه خود آسيمه‏سر گردند. و بيقين به آبشخوري لبريز از آب گوارا واردشان مي‏ساخت و چنان سيرابشان مي‏ساخت و چنان سيرابشان مي‏كرد كه هر سيرابي به چشم حيرت در ايشان بنگرد... و بيقين درهاي آسمان و زمين را مي‏گشود و بر ايشان بركت فرود مي‏آورد. [اما نكردند] و زودا كه خداوند به كيفر كردارشان مؤاخذه‏شان كند.

پي‏نوشتها:

منابع و مآخذ: