عباسعلي کامرانيان
پرده اول:
پيامبر اسلام، صلياللهعليهوآله: «وقتي فقر از در خانهاي وارد شود، ايمان از در ديگر بيرون ميرود.»
خيابان لالهزار جنوبي، ساعت 10 صبح - يكشنبه سوم مرداد 1378
دو كودك 8 الي 11 ساله از انتهاي خيابان به سوي شمال ميروند. وضع ظاهري آنان آشفته است، دست و صورتهاي نشسته آنها، لباسهاي كثيفشان، موهاي پريشان و... همه، حكايت از بيسر و ساماني آنها دارد.
ناخودآگاه به ياد اين سخن امام علي، عليهالسلام، ميافتم كه ميفرمايند:
خدا را، خدا را، درباره يتيمان! مبادا آنها را روزي سير نگهداريد و روز ديگر گرسنه بمانند و مبادا (در اثر بيتوجهي و بيتفاوتي) در نزد شما ضايع و تباه شوند. «وصيتبه حسن، عليهالسلام، و حسين، عليهالسلام، صفحه 709 ترجمه عبدالحميد آيتي»من تصادفي آنها را ديدهام، كودكان جلوتر از من حركت ميكنند. ناگهان چشمانم به پاهاي برهنه يكي از آنان ميافتد. پاهايش آنقدر سياه است كه ميپندارم جوراب مشكي پوشيده است! اما نه، احتمالا از بس پابرهنه روي آسفالتحركت كرده پاهايش اينطور شده است.
حس كنجكاوي او مرا واميدارد كه مسافتي آنها را تعقيب كنم و ناظر حركات آنها و برخورد مردم با آنها شوم.
كودكان بدون توجه به اطرافيان حركت ميكنند. دست در گردن هم انداختهاند و گاهي زير لب با هم نجوا ميكنند. رهگذران و مغازهداران آنها را مانند سايرين ميبينند!! نه آنها از كسي تقاضاي كمك ميكنند و نه كسي به آنها ترحم ميكند. لالهزار امالقري اسلامي لبريز از شوكران بيتفاوتيها است!
پرده دوم:
پيامبر اسلام، صلياللهعليهوآله: «هر كس صبح را آغاز كند و به فكر رفع مشكلات مسلمين نيازمند نباشد، مسلمان نيست.»
ناگهان نگهبان - يا فروشنده و يا... بهرحال از افراد پاساژ بود - مانند اژدهايي غران! به سوي آنها حمله ميبرد و ميگويد:
گم شيد، كدام گوري ميرويد؟! گدا و... كم داشتيم كه شماها هم به آنها اضافه شدهايد و...
با خود ميگويم: آيا اين فرد از سخن رسول اكرم درباره يتيمان اطلاع دارد و اين گونه با اين بچهها برخورد ميكند؟! ولي هرگز! گمان نميكنم مسلماني به اهميت رسيدگي به ايتام از نظر پيامبرش اطلاع داشته باشد و اين گونه آنها را براند.
حضرت محمد، صلواتاللهعليه، ميفرمايند:
«در بهشت منزلي است كه آن را «خانه خوشحالي» مينامند و جز كساني كه يتيمان مؤمنان را خوشحال كردهاند، وارد آن خانه نميشوند.» «نهجالفصاحة ص175»
كودكان سراسيمه برميگردند و جلو در سينما نادر دست در جيب ميبرند. يك اسكناس پنجاه تومني و چندين
سكه از جيب در ميآورند و از مسؤول فروش بليط، بليط بازي با كامپيوتر يا آتاري را ميگيرند و ميروند مشغول به بازي ميشوند!
خدايا! اينها پول براي خريد دمپايي ندارند اما دارايي خود را براي بازيهاي كامپيوتري خرج ميكنند، اللهاكبر كه تبليغات چه به روزگار برخي از كودكان ما آورده است؟!
ناخودآگاه به ياد سخن دكتر شريعتي ميافتم كه ميگفت: استعمار با تبليغات حساب شده، به اسيكموها، فريزر ميفروشد!
وضعيت ظاهري كودكان، بيتفاوتي مسلمانان و خصوصا برخورد اين فرد با كودكان مرا كلافه كرده است.
به نظرم ميرسد كه عكس گرفتن از آنها با اين حالت در حين بازي با آتاري يا كامپيوتر سوژه خوبي است، به دوستم ميگويم يك عكس از اينها بگير.
همكارم با مسؤول سينما صحبت ميكند، كارتش را به او نشان ميدهد و علت گرفتن عكس را مفصل برايش توضيح ميدهد اما ايشان ميگويد:
- نميشود!
ميپرسم: چرا؟!
ميگويد شما بايد از وزارت ارشاد اجازه بگيريد، به ما گفتهاند كه بدون اجازه آنها كسي حق ندارد درون سينما عكس بگيرد به ايشان پيشنهاد ميكنم:
بسيار خوب ما عكس را با كادر بسته ميگيريم تا فقط كودكان و صفحه تلويزيون گرفته شود و ضمنا اسمي هم از شما و سينمايتان نميآوريم!
- ميگويد: نه آقا، نميتوانيم به شما اجازه عكس گرفتن بدهيم. برويد وزارت ارشاد از آن طريق اقدام كنيد؟
ميگويم: ولي اينها چند لحظه ديگر ميروند و سوژه ما ديگر با اين حالت وجود ندارد كه ما مجوز از وزارت ارشاد بگيريم!
ميگويد: جز اين راهي وجود ندارد!! به من مربوط نيست!
با خود ميگويم: پس چرا اين مسلمان از گرفتن يك عكس آنهم از طرف ديگري ممانعت ميكند؟!
خدايا! اين ديگر چه وضعي است...
در فرصتي كه كودكان در حال بازي هستند و ما منتظر ميمانيم تا آنها از سينما بيرون بيايند، با يكي از كاسبهاي محل به گفتگو مينشينم:
- اينها را ميشناسيد؟
نه ولي مدتي است كه اينها را ميبينم!
هميشه همين طور ميآيند؟
- بله هميشه اين نفر كوچكتر پابرهنه است!
مثل اينها هم، افراد ديگري را اينجا ديدهايد؟
- بله خانمي است كه سه بچه خردسال دارد هم بچههايش پابرهنه هستند و هم خودش پابرهنه است.
به نظر شما امكان سوء استفاده از اين افراد در اينجا وجود دارد؟
- من نديدهام اما با توجه به اينكه محلي است كه فقط آقايان رفت و آمد دارند و اگر خانمي هم بيايد با شوهر يا بستگانش است امكان هر چيزي هست.
اينها چگونه با كسبه برخورد ميكنند؟
- دست دراز ميكنند و پول ميخواهند.
روزي چند نفر مثل اينها اينجا ميآيند و گدايي ميكنند؟
- حداقل روزي 15 تا 20 نفر مثل اينها اينجا ميآيند و ميروند.
بيشتر اينها چه افرادي هستند؟
اكثر آنها زن هستند زنهايي 35 ساله به بالا.
شما به چند نفرشان كمك ميكنيد؟
- من اگر پول خرد داشته باشم به پيرزنهايي كه احساس ميكنم نياز به كمك دارند، كمك ميكنم.
شما در بين متكديان، كساني را ديدهايد كه از اينها نيازمندتر باشند؟
- نه، من تا كنون نيازمندتر از اينها نديدهام.
پس چرا به آنها كمك نميكنيد؟
- چون اولا تعداد متكديان خيلي زياد استبه طوري كه باعث ميشود انسان بيتفاوت شود. ثانيا نميدانيم كه آيا اينها واقعا محتاجند يا اينكه توسط افرادي به بيگاري گرفته ميشوند. گاهي هم چون پول خرد ندارم، نميتوانم به آنها كمك كنم!
به نظر شما اينها شب كجا ميخوابند؟
- نميدانم ولي با توجه به اينكه فكر ميكنم يك ماه است كه دست و صورتشان را نشستهاند و حمام نكردهاند احتمالا در خيابان ميخوابند.
تا حالا شده است از آنها بپرسيد چرا تكدي ميكنند و با درد دلشان آشنا شويد؟!
- خير.
چرا اين كار را نكردهايد؟ مگر وقتي شما اين طور افرادي را ميبينيد ناراحت نميشويد؟ مثلا نميترسيد كه خداي ناكرده در اثر حوادث، بچههاي خودتان هم روزي نيازمند شوند؟ پس چرا حالا نسبتبه كودكان آواره ديگران بيتفاوت هستيد؟
- ميگويد: ما حداقل روزي صد تومان به صندوق صدقات كميته امداد ميريزيم. توقع داريم كه مسؤولين كميته در رساند صدقات به مردم بيشتر دقت كنند. نه اينكه اينها اين طور آواره باشند و صدقات مردم صرف خريد جهيزيه و مراسم عروسي و... شود. البته آن كارها هم خوب است اما اينها مهمتر است و بايد آنها با امكاناتي كه دارند نيازمندان واقعي را شناسايي كرده و نگذارند كارشان به اينجا و تكدي برسد.
- سخن شما در اين خصوص منطقي است. ولي حالا خودتان چرا وقتي زمينهاي براي انفاق پيش آمده، اقدام نميكنيد؟
- خوب من هم حرفهاي شما را قبول دارم ولي خوب...
به نظر شما چرا كاسبها و همكاران شما به اينها توجه نميكنند. در طول خيابان لالهزار كه من با اينها بودم، هيچ كس نسبتبه اينها واكنشي نشان نداد.
- والله، به ذهنم ميرسد كه مردم فكر ميكنند اينها عادت كردهاند و به همين دليل اگر كسي هم واقعا نيازمند باشد، به او هم كمك نميكنند!
پرده سوم:
پيامبر اسلام حضرت محمد، صلياللهعليهوآله: «آيا دوست داري دلرحم شوي و حاجتهايتبرآورده شود؟ با يتيم مهربان باش او را نوازش كن، از غذاي خويش به او بخوران تا دلت نرم شود و حاجتهايتبرآورده شود. «نهجالفصاحة، ص6»حالا، بچهها از سينما بيرون آمدهاند، همراه همكار عكاسم در ادامه اين كوچه دنبال آنها راه ميرويم. عكاس چند عكس از آنها ميگيرد، من خودم را به آنها ميرسانم و به كودك كوچكتر كه كفش ندارد ميگويم:
آقا پسر! دمپاييات كو؟
- نگاهي معصومانه به من ميكند و ميگويد: آقا، دمپايي ندارم!
ميخواهي از فروشگاه روبرويي برايتبخرم؟
هر دو نگاه ناباورانهاي به من ميكنند و سرشان را پايين مياندازند.
به همكارم ميگويم: برويم از اين فروشگاه براي اين آقا پسر يك دمپايي بخريم.
حالا به خيابان فردوسي و فروشگاه مركزي شهر و روستا رسيدهايم، وارد فروشگاه ميشويم براي برادر كوچكتر دمپايي ميخرم برادر بزرگتر به او نگاه ميكند و هر دو با هم ميخندند.
به برادر بزرگتر ميگويم: تو هم بردار!
و او نيز يك دمپايي هم رنگ ولي يك شماره بزرگتر از اولي بر ميدارد!
ميگويم: دمپايي قبليات خيلي كهنه است آن را دور بينداز!
ميگويد: اين مال كسي است! امانت گرفتهام بايد آن را به صاحبش برگردانم!
پس از آنكه از فروشگاه بيرون آمديم با آنها به گفتگو نشستم.
اول با برادر بزرگتر صحبت ميكنم:
اسم شما چيست؟
- سليم
فاميليات چيست؟
- رضايي
چند سال داري؟
- 12 سال
از كجا آمدهايد؟
- از زاهدان
چرا از زاهدان آمدهايد؟
- پدرم مرد، مادرم مريض بود، پول نداشتيم و كسي هم به ما كمك نميكرد آمديم اينجا شايد بتوانيم با گدايي زندگي كنيم!
بيماري مادرت چيست؟
- سردرد شديد دارد، نميتواند حركت كند پول هم براي اينكه او را به دكتر ببريم نداريم، مجبور است در
خانه استراحت كند! چند برادر داري؟
- من و اين برادرم، دو نفر هستيم.
چند خواهر داري؟
-3 تا
چند ساله هستند؟ بزرگترند؟
- كوچك هستند.
چند سال است كه پدرتان مرده است؟
-7 سال
خرج زندگي شما را چه كسي تامين ميكند؟
- خودمان گدايي ميكنيم!
چند سال است گدايي ميكنيد؟
- دو سال
روزي چند درآمد داريد؟
- از 500 تا 700 تومان
شبها كجا استراحت ميكنيد؟
- خونه
منزلتان كجاست؟
- طرفهاي ميدان شوش يك اتاق كوچكي كرايه كردهايم، آنجا زندگي ميكنيم.
پس شما خرجي خانوادهتان را در ميآوريد؟
- آره
كميته امداد به شما كمك نميكند؟
- نه آنجا نرفتهايم نميدانيم آنجا كجاست!!
چرا مادرت به كميته امداد نرفته است؟
- اون نميتونه بره و نميدونه كجا بره
ماهي چقدر اجاره اتاقتان است؟
-3 هزار تومان
كجاست كه ماهي3 هزار تومان كرايه دارد؟
- اتاقش خيلي كوچك و خراب است
چرا اينقدر پريشان و نامرتب هستيد؟ حمام نميكنيد؟
- چرا حمام گاهي ميرويم ولي چون اتاقمان خاكي و كثيف است و مادرمان هم مريض است ديگر...
چند كلاس درس خواندهاي؟
- 5 كلاس
به سراغ برادر كوچكتر ميروم، معصومانه نگاهم ميكند، در نگاهش غم غريبي يافت ميشود.
اسمت چيست؟
نعيم چند سال داري؟
-7 سال
خونهتون كجاست؟
- شوش
چند سال است كه گدايي ميكني؟
- چارهاي نداريم. آواره و مجبوريم. بايد خرج منزل را درآوريم، خودمان هم ميدانيم گدايي بد است.
چرا دنبال كاري نميرويد؟
- كسي را نميشناسيم و كسي هم نيست كه ما را راهنمايي كند و يا بشناسد و سر كار بگذارد.
آري، اينها آواره و تنها ماندهاند، در هيچ خانهاي به رويشان باز نميشود و ظاهرا هيچ دست مهرباني بر دردهاي آنان مرهم نمينهند.
گويا مؤمنين فراموش كردهاند كه پيامبر اسلام در خصوصكفالت و نگهداريوتوجهبهايتامفرمودهاست:
«بهترين خانه مسلمانان خانهاي است كه در آن يتيمي باشد و به او نيكي كنند و بدترين خانههاي مسلمانان خانهاي است كه در آن يتيمي باشد و به او بدي كنند. من و كسيكهكفالتيتيمي را بر عهدهبگيرد در بهشت ماننددوانگشترهمراهيم. «نهجالفصاحة،ص356
اگر كاري باشد، حاضريد برويد انجام دهيد؟
- بله، شما كاري سراغ داريد؟
من ساكت ميشوم!! گويي سكوت من طولاني به بچهها ميفهماند كه از دست امثال من هم كاري برنميآيد...
با هم ميگويند:
آقا! براي دمپاييها، خيلي ممنونيم، خدا به شما عوض دهد، كاري نداريد!
نه بچهها!!
خداحافظ
خداحافظ شما باشد و در حين خداحافظي كمي آنها را نصيحت و راهنمايي ميكنم اما ميدانم كه آنها به كار، توجه مسؤولين و حساسيت مردم بيشتر از نصيحت من نياز دارند!