در دوران سخت حاكميت بني‌اميّه و بني‌عبّاس، حضرات معصومان(ع)، تعليم و تربيت شيعيان را وجهة اصلي برنامه‌هاي هدايت‌گر خود قرار دادند و به دليل فقدان شرايط و مقتضيات لازم و به منظور حفظ كيان فرهنگي شيعه و شيعيان آل محمّد(ص)، سعي خود را مصروف تفسير و تبيين اصول و فروع اعتقادي ولايي شيعي و ذخيره‌سازي قواي اهل ولايت براي وقت و بخت معلوم و مقدّر كردند.
ادعية مأثوره را به عنوان بزرگ‌ترين وغني‌ترين منابع حِكمي، لاهوتي و اخلاقي حضرات معصومان(ع) و واجد هزاران راهبرد و استراتژي براي بودن و زيستن در گسترة تاريخ تا به وقت ظهور كبراي دولت حق مي‌توان شناخت
آن حضرات، به مصداق بيت :
خوشتر آن باشد كه سرّ دلبران
گفته آيد در حديث ديگران
چهار دستة مهم از مباحث اصلي یاد شده را در قالب ادعيه بيان كردند. اين شيوه، خود ضامن حفظ اين مجموعه بود؛ زيرا هيچ كس به ادعيه، به چشم مجموعه‌اي از مباحث استراتژيك نمي‌نگريست و از ديگر سو، نوع كلام و بيان به گونه‌اي ترتيب داده شده بود كه درك و دريافت دقايق آنها، توسط خلفاي بي‌سواد و همراهان فاقد خرد غيرممكن بود.
راز ماندگاري اين ادعيه، پس از حراست ويژة حضرت خداوندي، در وجهي به اين موضوع مهم برمي‌گردد. متأسّفانه، شيعيان نيز به غلط، اين آثار مهم را از منظر ادعية ويژة اهل خلوت و بركنار از تفكّر و سوگيري عليه ائمة كفر شناختند. به همين دليل است كه در هيچ‌يك از مراكز مطالعات فرهنگي، مراكز مطالعات استراتژيك، مراكز تصميم‌گيري كلان و رشته‌هاي تحصيلي (علوم سياسي، حقوق، علوم اجتماعي و كلام، فلسفه تاريخ و ...) نشاني از اين آثار ديده نمي‌شود.
در حقيقت، اين ادعيه به ترتيب، چهار ساحت اصلي حيات انسان را در عرصة هستي (از فرش الشّيطان تا عرش الرّحمان) مطرح و جايگاه و موقعيت انسان مؤمن و انسان كافر را تبيين و حسب سنّت‌هاي الهي، نحوة سير و سلوك در عرصة تاريخ و گذار از همة مراتب را تا دست‌يابي به عالي‌ترين مرتبة قرب الي الله بيان فرموده‌اند. بيان فرا زماني و فرا مكاني، ظرفيت اين ادعيه و دريافت‌هاي موجود در آنها را افزايش داده و مجال آن را از زمان فاني تا زمان باقي (ابد الاباد) فرا كشيده است.
رفعت كلام، غناي مفاهيم، ذوق سرشار و الفاظ و ادبيات شاعرانة اين ادعيه، خود دليل محكمي است براي شناخت صاحبان اين كلمات و انتسابشان به ساحت متعالي قدسي.
بي ترديد مراتب عالي و عرفاني ذوقي اين ادعيه، ويژة خودشان است و سايرين از ميان مردم مستقرّ در هزاران رتبه فروتر از معصوم(ع)، بسته به درك و دريافتشان، سهمي از آن همه را بر خواهند گرفت. اجازه مي‌خواهم عرض كنم هر چه نسبت بندگان صاحب معرفت با آن حضرات قاف‌نشين كه خود از مرتبة قاب قوسين گذشته بودند، بيشتر باشد، پرده‌ها از اين ادعيه بيشتر بالا رفته و دقايقش، مكشوف خواهد شد. بركناررفتن پرده‌ها از عروس كلام اهل بيت(ع)، ويژة محرومان اين خاندان است و بس.
اگرچه «دعاي ندبه»، يك دورة كامل آموزش مباحث اعتقادي است، امّا آنچه كه اين دعا را از ساير ادعيه متمايز ساخته و باعث مي‌شود تا اينجانب آن را به عنوان يكي از مصادر اصلي مطالعات فرهنگي و شناخت حكمت تاريخ معرفي كند، ترسيم جريانات اصلي جاري در گسترة تاريخ از بدو خلقت تا عصر ظهور و برپايي قيامت كبري است. از همين رو، دعاي ندبه دعاي هدايتگري است كه وظيفة تبييني نقشة كلّي الهي را در خود فراهم آورده است.
وجهة اعتقادي اين دعا نيز، برگرفته از نقشة كلّي الهي ترسيم شده در آن است. زنجيرة صبغة الله به ناچار در عهد خداوند كريم و آزاد از جميع تعهّدات مرسومند؛ در حالي‌كه وفادارانه خود را بر آن عهد مستقيم و استوار مي‌شناسند؛ به همراه حجّت بي‌بديل كلام الله كه آنان را مستغني به مراجعه به ساير منابع غير وحياني ساخته است؛ در حالي‌كه، عنايت ربّاني از مسير فرشتگان رحمت آنان را متّصل به منبع غيبي ساخته و از ترديد و تشكيك و لغزش مصون مي‌دارد. اين زنجيره، مؤّيد به تأييدات الهي، حامل دانش وحياني و علم بي‌واسطة حضوري و شهودي‌اند و به دليل دارا بودن مقام قرب، صاحب عالي‌ترين درجه از كمالات الهي و لاجرم حقّ تصرّف به اذن الله هستند. اين همه، مقام ولايت را در آنها اثبات و اطاعت از ايشان را بر ساير عباد الرّحمان، لازم و بلكه واجب مي‌گرداند.