نماز عید غدیر

مجمدجعفر طبسی

نماز عيد غدير عبادتی مستحبّ است كه فقها در كتاب‌های فقهی از آن ياد كرده‌اند. در اين مقاله نگاهی گذرا به مسئلة استحباب نماز غدير در روايات و گفتار فقهای نامدار شيعه می‌افكنيم.

گفتار فقها

فقهای شيعه در كتاب‌های فقهی، غالباً به اين مسئله پرداخته و در مورد استحباب آن، فتوا داده‌اند. مشروع بودن آن در حدّی است كه فقيه جاودانه، صاحب جواهر متوفّای 1266ه‍ .ق می‌گوید: در اين نماز اختلافی ميان فقهای قدیم و جديد شيعه نديدم.

1. شيخ مفيد(ره) متوفّای 413 ه‍ .ق در اين باره می‌نويسد:

هنگامی كه خورشيد در روز هجدهم ذی حجّه بالا آمد، مانند غسل عيد قربان، عيد فطر و روز جمعه غسل كن. بهترين لباس‌هايت را بپوش، اگر توانستی مقداری عطر استعمال كن، زير آسمان قرار بگير و مواظب خورشيد باش؛ وقتی نيم ساعت به زوال آفتاب باقی ماند، دو ركعت نماز بخوان.1

2. أبوالصّلاح حلبی(ره) متوفّای 447 ه‍ـ .ق. در اين باره می‌نويسد:

از سنّت‌های سفارش شده، پيروی از رسول الله(ص) در روز غدير، هجدهم ذي‌حجّه، است. پيروی از پيامبر اكرم(ص) با خروج از شهر و برگزار كردن نماز غدير در نيم ساعت قبل از زوال خورشيد به وسيلة كسی كه دارای شرايط امامت جماعت است، تحقّق می‌يابد. نماز غدير دو ركعت است؛ در هر ركعت آن پس از حمد، ده بار سورة توحيد و قدر و آيت الكرسی خوانده می‌شود.2

3. شيخ طوسی(ره) متوفّای 460 ه‍ .ق هم در اين باره چنين نوشته است:

مستحبّ است انسان در روز غدير، نيم ساعت به زوال خورشيد مانده پس از غسل، دو ركعت نماز به جای آورد و در هر ركعت بعد از حمد ده مرتبه سورة توحيد، قدر و آيت‌الكرسی را تلاوت كند و بعد از سلام دعای معروف را بخواند.3

4. قاضی ابن براج طرابلسی(ره) متوفّای 481

هـ‍ .ق. می‌نويسد:

اين عيد، همان روز هجدهم ذی‌حجّة است. كسی كه می‌خواهد در اين روز، نماز عيد [عيد غدير] بخواند، بهتر است غسل كند، زيباترين لباسش را بپوشد، عطر بزند، در زير آسمان قرار گيرد و حدود يك ساعت قبل از زوال خورشيد دو ركعت نماز به جای آورد...4

5. ابن زهره حلبي(ره) متوفّای 585 هـ .ق. اين گونه نگاشته است:

... و مستحبّ است اين نماز به جماعت خوانده شود. قرائت نماز با صدايی بلند باشد و قبل از نماز، خطبة كوتاهی شامل حمد و ثنای الهی، صلوات بر محمّد و آل محمّد(ص) و فضيلت اين روز و مأموريت رسول خدا(ص) در انتصاب أميرمؤمنان به امامت ايراد شود.5

6. مرحوم حلبی(ره) می‌نويسد:

نماز روز غدير دو ركعت و وقت آن نيم ساعت به زوال خورشيد است... و چنانچه قبل از نماز در خطبه‌ای از حمد و ثنای الهی، درود بر پيامبر(ص)، دوستی اهل بيت(ع)، فضيلت آن روز و آنچه خدا به وليّ‌اش اختصاص داده، مانند امامت و تشرّف به ولايتی كه همة امّت به پذيرش سفارش آن شده‌اند، ياد كند، از فضيلتی والا و پاداشی بزرگ برخوردار است.6

7. سلاّر بن عبدالعزيز(ره) متوفای463 ه‍ـ .ق. در كتاب «مراسم» چنين نوشته است:

اين نماز از سنّت‌های مؤكّد بوده و وقت آن نيم ساعت قبل از زوال خورشيد روز هيجدهم ذی‌حجّه است.7

8. علّامه حلی(ره) متوفّای 726 ه‍ .ق می‌نويسد:

اين نماز در روز غدير مستحبّ است و نيم ساعت قبل از زوال خورشيد بر خواندن آن تأكيد شده است.8

او همچنين می‌افزاید:

خدا به سبب هدايت، اكمال دين و اتمام نعمت منّتی بر بندگان دارد كه سپاس آن در روز غدير لازم است؛ بدين خاطر نماز عيد غدير را مستحبّ شمرده‌اند.

9. شهيد اوّل(ره) متوفّای 786 ه‍ .ق در «ذكری» چنين نوشته است:

يكی از نمازهای مستحبّی، نماز روز غدير است كه بين أصحاب شهرت دارد.9

علاوه بر اين او می‌گويد:

و پاداش اين نماز با هزار حج و عمره برابر است و هر چه

[نمازگزار] درخواست كند، برآورده می‌شود.10

10. مقدّس اردبيلی(ره) متوفّای 993 ه‍ .ق می‌نويسد:

مشهور ميان أصحاب، جواز خواندن نماز [عيد غدير] به جماعت است و اين سخن بعيد نيست؛ زيرا خواندن نمازهای نافله به جماعت، منع مطلقی ندارد كه ظاهر اين مورد را شامل شود و اجماعی نيز بر منع تحقّق نيافته است. علاوه بر اين، جماعت در نمازها، به خصوص در نماز اين روز، مورد تشويق شرع قرار گرفته است. از سوی ديگر، به جماعت خواندن نماز عيد بهرة بيشتری دارد؛ چون كسی كه با آيات آشنا نيست، [توانايی قرائت ندارد] پاداش بسيار می‌يابد.11

11. محقّق كركی(ره) متوفّای 940 هـ‍ .ق. در اين باره می‌گوید:

نماز غدير دو ركعت است كه نيم ساعت قبل از زوال خورشيد خوانده می‌شود. در هر ركعت، پس از حمد، سورة توحيد، قدر و آيت‌الكرسی تا «هم فيها خالدون»، هر يك ده بار خوانده می‌شود . اين نماز پس از خطبة خطيب، كه فضيلت آن روز را بيان می‌كند، خوانده مي‌شود. پس از پايان خطبه، مردم به يكديگر دست داده و تبريك می‌گويند.12

12. مرحوم نراقی(ره) متوفّای 1245 ه‍ .ق می‌نويسد:

استحباب اين نماز بين أصحاب گذشته و حاضر مشهور است و روايت عبدی و غير آن بر اين مطلب دلالت دارد.13

مرحوم سيّد محمّدكاظم يزدی نيز در «عروة الوثقی» به اين مسئله اشاره می‌كند و تمام كسانی كه بر «عروة الوثقی» حاشيه نوشته‌اند، از جمله مرحوم امام خمينی(ره) آن را پذيرفته‌اند.

روايات

به يك روايت در اين‌باره اشاره می‌كنيم:

محدّث جليل القدر، شيخ حرّ عاملی(ره) متوّفای 1104هـ..ق. در «وسائل الشيعه» بابی را به استحباب نماز در روز غدير اختصاص داده، از امام صادق(ع) چنين نقل می‌كند:

روزة روز عيد غدير با روزة تمام عمر دنيا برابر است....

«غدير عيدالله أكبر است. خداوند هيچ پيامبری را مبعوث نكرد؛ مگر آنكه اين روز را برايش عيد قرار داد و حرمتش را به وی شناساند.

غدير در آسمان «روز عهد معهود» و در زمين «روز ميثاق گرفته شده و جمع مشهود» نام دارد . كسي‌كه در اين روز نيم ساعت قبل از زوال خورشيد دو ركعت نماز بخواند و قبل از آن غسل كند... نزد خداوند پاداشی برابر با هزار حج و هزار عمره خواهد داشت و خواسته‌های دنيايی و آخرتی‌اش برآورده می‌شود.14

پی‌نوشت‌ها: