اصحاب حضرت مهدی(ع) برادران پیامبر(ص)

سخنرانی آیت الله العظمی وحید خراسانی

درخصوص حضرت وليّ‌عصر، صاحب الامر(ع)، محرم غيب و امين اسرار خداوند متعال به آنچه مورد رضايت خداوند است كه در حقّ ايشان بيان شود، متوسّل مي‏شويم.

بعضي از عباراتي كه در شأن آن بزرگوار(ع) وارد شده، فهم و تصوّر اعماق دشوار است؛ مثل اين فراز از دعاي ندبه:

«بنفسي أنت من عقيد عزٍّ لايسامي.»1

يعني خداي متعال مقامي را به تو اعطا نموده كه با آن مقام به قلّة عزّتي رسيده‏اي كه هيچ كس را توان رسيدن به آن نيست يا مقام هيچ كس نمي‏تواند با آن برابري كند.

درك اين جمله، منوط به درك مفهوم امامت و درك اين مطلب است كه امام مهدي(ع) كه امامت به او ختم مي‏شود، كيست؟

تمام عالم، منتظر وجود حضرت آدم(ع) و فرزندان او بود. سرّ آن در كلام خداوند متعال نهفته است كه:

«إِنِّي أَعْلَمُ ما لا تَعْلَمُونَ؛2

من چيزي را مي‌دانم كه شما نمي‌دانيد.»

و تمام بني‌آدم، منتظر نبوّت و رسالت پيامبران بودند؛ زيرا رسالت پيامبران، تعليم و تربيت بني‏آدم و راهبري آنها تا رسيدن به نهايت كمالشان بود.

 رسالت تمام پيامبران و رسولان، انتظار خاتم انبيا(ص) بوده است؛ به دليل اينكه تربيت انسان‌ها و رسيدن آنها به كمال، فقط با رسالت آن بزرگوار محقّق مي‏شد و به ثمر مي‏رسيد.

امّا عجيب‏تر و بزرگ‌تر اين است كه خاتم پيامبران(ص)، خود به آمدن حضرت مهدي(ع)، خاتم امامان و تحقّق دهندة اهداف رسالت، چشم دوخته بود.

اگر اين مسئله را بفهمي، خواهي فهميد که وليّ‌عصر و امام زمان(ع) كيست.

امام زمان(ع)، غيب مخصوص خداوند

از امام صادق(ع) در مورد تفسير اين آيه سؤال شد:

«الم٭ ذلِكَ الْكِتابُ لا رَيْبَ فيهِ هُدىً لِلْمُتَّقين‏٭ الَّذينَ يُؤْمِنُونَ بِالْغَيْبِ وَ يُقيمُونَ الصَّلاةَ وَ مِمَّا رَزَقْناهُمْ يُنْفِقُون‏؛3

الف، لام، ميم. اين است كتابي كه در (حقّانيت) آن، هيچ ترديدي نيست، (و) ماية هدايت تقواپيشگان است. آنان كه به غيب ايمان مي‌آورند، نماز را برپا مي‌دارند و از آنچه به ايشان روزي نموده‌ايم، انفاق مي‌كنند.»

آن حضرت(ع) در جواب فرمودند:

مراد از «متقّین»، همان شيعيان حضرت علي(ع) هستند و مراد از «غيب» همان حجّت غائب(ع) است. گواه آن فرمودة خداوند متعال است، كه مي‏فرمايد:

«وَ يَقُولُونَ لَوْ لا أُنْزِلَ عَلَيْهِ آيَةٌ مِنْ رَبِّهِ فَقُلْ إِنَّمَا الْغَيْبُ للهِ فَانْتَظِرُوا إِنِّي مَعَكُمْ مِنَ الْمُنْتَظِرين‏؛4و5

و [كافران] مي‌گويند، چرا آيتي (نشانه‌اي) از پروردگارش، براي او نازل نمي‌شود؛ پس بگو همانا غيب مخصوص خداست، پس منتظر باشيد كه ما نيز از منتظران هستيم.»

جايي كه امام صادق(ع) اين‌گونه استدلال مي‏كنند كه نوابغ بشريّت بايد عقل خود را به كار بيندازند و در اعماق كلام آن حضرت به تفكّر بنشينند، امام صادق(ع) در اين مورد، به كلام خداوند استدلال مي‏كنند.:

«وَ يَقُولُونَ لَوْ لا أُنْزِلَ ...

معناي اين استدلال، اين است كه نزول آيه از سوي خداوند، امري است قطعي، تحقّق يافته و خداوند به پيامبرش امر نموده است كه منتظر آن باشد.. اين، آية مورد انتظار از غيب است. مختص به خداوند متعال؛

«فَقُلْ إِنَّمَا الْغَيْبُ للهِ.»

بنابراين، به خاتم انبيا، اوّلين شخصيّت عالم وجود، عصارة خلقت و بعثت امر شده است كه مردم را به آية غيب وعده دهد. آيه‏اي كه به دست فرزند موعودش(ع) تحقّق مي‏يابد. به آنها بگويد:

«إِنِّي مَعَكُمْ مِنَ الْمُنْتَظِرين.»

وجود عالم، از ابتدا تا انتها، در انتظار آمدن پيامبر خدا(ص) بود. او، خود نيز در انتظار آمدن مهدي موعودش(ع). اين است همان امام مهدي(عج) كه تمامي آنچه، دنيا آن را از دست داده، در وجود او پيداست. او همان كسي است كه تمام پيامبران(ع) از آدم تا خاتم، چشم به او دوخته‏اند.

ياران امام مهدي(ع)، برادران پيامبر(ص)

اين همان مقام بزرگ و منزلت عظيم است كه حديثي معتبر كه هيچ شكّي در سند آن نيست، برآن دلالت مي‏كند؛ رسول خدا(ص)، خاتم‌الانبيا، سيّد رسولان، منتظر نوادة خويش، مهدي موعود(عج) است و ديدار اصحاب او را آرزو مي‏كند. ایشان مي‏فرمايد:

چقدر دوست دارم برادران خود را ببينم.

يا اينكه مي‏فرمايند:

آه كه چقدر مشتاق ديدن برادران خود هستم.

اصحاب به ايشان عرض كردند: آيا ما برادران شما نيستيم. فرمودند:

«شما ياران من هستيد، برادرانم، كساني هستند كه هنوز نيامده‏اند.»

اصحاب عرض كردند كه: اي رسول خدا! چگونه آن دسته از امّت خود را كه هنوز نيامده‏اند، مي‏شناسيد؟

حضرت فرمودند:

«اگر كسي در بين يك گلّة اسب، اسبي ممتاز و بي‏نظير داشته باشد، آيا مي‏تواند او را به راحتي بشناسد يا خير؟»

عرض كردند: بله، مي‏تواند.

سپس پيامبر(ص) فرمودند:

«برادران من نيز در روز قيامت نوري دارند كه آنها را از ديگران جدا مي‏كند، من پيش از آنها وارد حوض مي‏شوم؛ امّا آگاه باشيد كه عدّه‏اي هم هستند كه از كنار حوض من رانده مي‏شوند؛ همچنان كه شتر گمراه رانده مي‏شود. آنها را خطاب مي‏كنم: آيا شتاب نمي‏كنيد، گفته مي‏شود: «آنها بعد از تو تغيير كردند.» من مي‏گويم: «دور شويد، دور شويد.»6

ماه رمضان، ماه امام زمان(ع) است

اين، ماه رمضان است كه به سوي شما مي‏آيد، ماه خداوند متعال، ماه قرآن:

«شَهْرُ رَمَضانَ الَّذي أُنْزِلَ فيهِ الْقُرْآنُ هُدیً لِلنَّاسِ وَ بَيِّناتٍ مِنَ الْهُدی‏ وَ الْفُرْقان‏؛7

ماه رمضان [همان ماه] است كه در آن، قرآن فروفرستاده شده است، [كتابي] كه مردم را راهبر، [متضمّن] دلايل آشكار هدايت، [ميزان] تشخيص حق از باطل است.»

ماه امام زمان(ع) است كه ملائكه در شب قدر، بر او نازل مي‏شوند:

«إِنَّا أَنْزَلْناهُ في‏ لَيْلَةِ الْقَدْر٭ وَ ما أَدْراكَ ما لَيْلَةُ الْقَدْر٭ لَيْلَةُ الْقَدْرِ خَيْرٌ مِنْ أَلْفِ شَهْرٍ٭ تَنَزَّلُ الْمَلائِكَةُ وَ الرُّوحُ فيها بِإِذْنِ رَبِّهِمْ مِنْ كُلِّ أَمْرٍ؛

ما آن [قرآن] را در شب قدر نازل كرديم.. از شب قدر، چه آگاهت كرد. شب قدر از هزار ماه ارجمندتر است. در آن [شب] فرشتگان، با روح، به فرمان پروردگارشان، براي هر كاري [كه مقدر شده است] فرود مي‌آيند.»

«الملائكة» دلالت بر جنس ملك و ملكوت دارد و با آنها (ملائكه) «روح» نيز نازل مي‏شود. روحي كه در مقام و منزلت، با تمام ملائكه برابري مي‏كند. آري. آنها تمام امر را بر وليّ امر نازل مي‏كنند.

در اين ماه، اوقات خود را به امور بيهوده، سپري نكنيد؛ بلكه اوقات خود را فقط در ذكر خدا بگذرانيد؛ زیرا ماه، ماه خداست. همچنين وقت خود را با قرآن پر كنيد؛ چرا كه ماه، ماه قرآن است. قسمت سوم وقت خود را

نيز به امام زمان(ع) اختصاص دهيد؛ در اين ماه، به گونه‏اي عمل كنيد كه اسم شما در دفتر او ثبت شود.

خادم امام زمان(ع) باشيد

خادم اين و آن نباشيد. آيا مي‏خواهيد خادم كسي باشيد كه با اندك قدرتي كه به‌دست مي‏آورد، خود، شخصيّت و تعادل خود را فراموش مي‏كند؟ خادم كسي باشيد كه خداوند به بركت وجود او، آسمان را از فرو افتادن بر زمين نگاه مي‏دارد.

قدر خودتان را بدانيد. شخصيّت والاي خود را به قيمتي ارزان نفروشيد. خود را به خدا بفروشيد؛ به قرآن و به صاحب الزّمان(ع). انسان چگونه مي‏تواند عاشق خدا شود؛ در حالي كه عشق ديگري او را احاطه كرده است؟ يا چگونه مي‏تواند عاشق صاحب الزّمان(ع) شود؛ در حالي كه عاشق كس ديگري، غير از امام زمان(ع) است؟

مزاج عشق بس مشكل پسند است

قبول عشق بر طاق بلند است

يعني اينكه يكي از صفات عشق، تكبّر آن است كه در قبول عاشق حقيقي، بسيار سخت‏گيري مي‏كند؛ هيچ‌گاه «عدم» را شريك «وجود» قرار ندهيد؛ هيچ‌گاه معدوم را با موجود تركيب نكنيد؛ با وجود نور وارد تاريكي نشويد؛ خود را وقف امام زمان(ع) كنيد. امام باقر(ع) به عبدالحميد واسطي فرمودند:

«آيا فكر مي‏كني، كسي كه خود را وقف خداي عزّوجلّ كند، خداوند براي او هيچ گشايشي قرار نمي‏دهد؟ البتّه. والله، خدا براي او فرج و گشايش قرار مي‏دهد. خداوند رحمت كند بنده‏اي راكه خودش را وقف ما كند، خداوند رحمت كند بنده‏اي كه امر ما را احيا نمايد.»

عبدالحميد مي‏گويد، سؤال كردم: اگر قبل از درك حجّت قائم(عج) بميرم، چه؟ فرمودند:

«كسي كه بگويد، اگر قائم آل محمّد(ع) را درك مي‏كردم، هر آينه، او را ياري مي‏نمودم، مثل كسي است كه در كنار او شمشير مي‏زند، بلكه مثل كسي است كه در ركاب ايشان به شهادت مي‏رسد.»3

اگر قدم به قدم، در اين مسير پيش برويد، شما از مخلصان هستيد نه مشركان. به دو كلمه اكتفا كنيد:

ـ حيّ و قيّوم. منزّهي كه وجود عالم از اوست؛

ـ و كسي كه عالم وجود به خاطر اوست؛

كه همان صاحب‌الزّمان، ارواحناله الفداست. به غير از اين دو، چيز قابل ذكري وجود ندارد. اگر خودتان را وقف اين دو نماييد، از مصاديق اين حديث شريف مي‏شويد كه از امام صادق(ع) نقل شده كه ايشان فرمودند:

«روزي رسول خدا(ص) در بين جمعي از اصحاب خود، دوبار فرمودند: «خدايا ديدار برادرانم را نصيبم كن.» اصحابي كه دور حضرت بودند، گفتند: اي رسول خدا، آيا ما برادران شما نيستيم؟ حضرت فرمودند: خير، شما ياران من هستيد. برادران من قومي هستند كه در آخرالزّمان به من ايمان مي‏آورند؛ در حالي كه مرا نديده‏اند. خدا اسامي آنها و پدران آنها را قبل از آنكه آنها را از صلب پدرانشان و رحم مادرانشان خارج نمايد، به من آموخته است. آنها كساني هستند كه پايداريشان بر دين خود، از راه روندة برخار مغيلان و از نگهدارندة آتش سوزان در دست بيشتر است. آنها در ظلمات، چراغ‌هاي هدايتند. خداوند آنها را از هر فتنه‏اي در زمين پر از ظلمت، نجات مي‏دهد.»10

اين عبارت را پيامبر(ص)، دوبار فرموده‏اند؛ نه يك بار. اين جمله، از كسي است كه نفسش، نگاهش و كلامش با عالم وجود برابري مي‏كند. اصحاب سؤال مي‏كنند كه آيا ما براداران شما نيستيم؟ مي‏فرمايند: «خير، شما اصحاب من هستيد. برادرانم غير از شمايند.»

روح من فداي شما، اي صاحب‏الزّمان(عج)، اي مرد خدايي! تو كيستي كه شاگردان مكتب تو، كساني كه تو آنها را تربيت نموده‏اي، خادماني كه شرف خدمت در حضور تو را دارند، به مقامي مي‏رسند كه برادران پيامبر(ص) به شمار مي‏روند تا جايي‌كه پيامبر(ص) آرزوي ديدار و گفت‌وگوي با آنان را دارد. چه سرّي در وجود تو نهفته است كه از آن در وجودشان دميده‏اي؟ اي غيب پنهان خداوند، اي راز سربستة حق!

اين چه معدني است در وجود تو؟ اين چگونه تربيتي است كه آنها را دردينشان سرسخت‏تر از كسي قرار مي‏دهد كه در شب تار، تيغ‌هاي خار مغيلان دست او را مي‏برند؛ امّا او هيچ اعتنايي به آن نمي‏كند، يا سرسخت‏تر از كسي كه آتش گداخته را در دست مي‏گيرد و هيچ توجّهي به سوختن دست خود ندارد؟ اين چه درجه‏اي از ايمان است

كه سبب اشتياق پيامبر(ص) به ديدار آنان شده است؟

آنها عصارة عالم خلقت، ثمر، درخت نبوّت و امامتند، كساني كه امام(ع) در غيبت خود، آنها را تربيت كرده است؛ كساني كه با صبر خود، امتحانات الهي را پشت سرگذاشته‌اند؛ به مقام برادري پيامبر(ص) نائل شده‌اند، كه مقامي بس عظيم است و بعد از مقام معصومان(ع) قرار دارد؛ اگرچه اين مقام آنها به درجة مقام اخوّت اميرمؤمنان، حضرت علي(ع) یا پيامبر اكرم(ص) نمي‏رسد. آنها كساني‏اند كه با صبر خود، وقف خود براي خدا، رسول او و حجّت او، به اين مقام بلند دست يافته‏اند.

عصر غيبت، عصر آزمايش

اين‌گونه است كه عصر غيبت، عصر امتحان و آزمايش است؛ عصري است كه در آن، گوهرهاي پنهان با انواع امتحانات الهي آشكار مي‏شوند.

عبدالرّحمان بن سبابه از امام صادق(ع) نقل كرد، كه ايشان فرمودند:

«چگونه خواهد بود، حالتان وقتي كه بي امام هادي و راهنما شويد؟ بعضي از بعضي ديگر تبرّي مي‏جويند. در آن زمان است كه از يكديگر جدا شده، پالايش و غربال مي‏شويد. در آن هنگام «تميّزون» متمايز مي‌شويد.»

 اين، مرحلة نخست است كه اشاره دارد به مرحلة جدا شدن خبيث از طيّب.

 مرحلة دوم، «تمحّصون» (پالايش مي‌شويد)؛ مانند پالايش سنگ معدن، مثل طلايي كه ذوب مي‏كنند. سپس به آن موادّي مي‏افزايند تا ناخالصي‌هايش جدا شود.

 مرحلة سوم، «تغربلون» (غربال مي‌شويد)؛ مانند غربال كردن گندم، براي جداكردن گندم‌هاي تلخ و ضعيف كه از غربال به پايين مي‏افتند.

در روايتي از شيخ طوسي است كه وقتي امام به اينجا رسيدند، آن را سه بار مطرح كردند؛

«لايكون فرجنا حتيّ تغربلوا ثمّ تغربلوا ثمّ تغربلوا، حتيّ يذهب الله تعالي الكدر ويبقي الصّفوّ؛

فرج ما نخواهد رسيد، مگر آنكه غربال شويد. سپس غربال شويد. سپس غربال شويد؛ تا جايي‌كه خداوند متعال، آلودگان را از پاكان جدا نمايد.»

يعني اين غربال مؤمنان در نزديكي زمان ظهور، سه بار اتّفاق خواهد افتاد.11

و مرحلة غربال، سخت‏ترين اين مراحل است.

اين همان راه و مسيري است كه رسول خدا(ص) در امّت خود انتظار آن را دارد... اين همان تكامل است كه خداي متعال با قوانين و سنّت‏هاي خود در آزمايش امّت‏ها، انبيا و امامان(ع) قرار داده تا درخت بشريّت در ساية دولت عدل الهي به ثمر بنشيند. اين از اسرار غيبت است كه خداي متعال براي خاتم امامان، از عترت پيامبر(ص) تقدير نموده است.

اين همان [امام] غايبي است كه خداوند، او را مظهر غيب و شهادت خود قرار داده است. او در غيبت خود، مظهر غيب الغيوب است؛ وقتي كه ظهور نمايد، خداوند او را مظهر شهادت (احقاق كنندة هر حقّي و باطل كنندة هر باطلي) قرار مي‏دهد. اين چه قدرتي است كه خداوند به او عطا مي‏كند، به وسيلة او هر حقّي را احقاق مي‏كند و هر باطلي را باطل مي‏نمايد.

سلام خدا بر تو اي نهايت آرزوها؛

«المنتهيٰ إليه مواريث الأنبياء، و لديه موجود آثار الأصفياء، المؤتمن علي السّرّ، والوليّ للأمر؛12

[كسي كه] تمام مواريث پيامبران به او رسيده و آثار برگزيدگان نزد او مي‌باشد؛ امين بر اسرار (الهي) و وليّ امر (پروردگار).»

فرازي از ميراث‌هاي انبيا را بخوانيد تا خبرش را دريابيد. در آن باره خداوند مي‏فرمايد:

«وَ إِذْ قالَ رَبُّكَ لِلْمَلائِكَةِ إِنِّي جاعِلٌ فِي الْأَرْضِ خَليفَةً قالُوا أَ تَجْعَلُ فيها مَنْ يُفْسِدُ فيها وَ يَسْفِكُ الدِّماءَ وَ نَحْنُ نُسَبِّحُ بِحَمْدِكَ وَ نُقَدِّسُ لَكَ قالَ إِنِّي أَعْلَمُ ما لا تَعْلَمُون‏٭ وَ عَلَّمَ آدَمَ الْأَسْماءَ كُلَّها ثُمَّ عَرَضَهُمْ

عَلَى الْمَلائِكَةِ فَقالَ أَنْبِئُوني‏ بِأَسْماءِ هؤُلاءِ إِنْ كُنْتُمْ صادِقينَ؛13

و چون پروردگار تو به فرشتگان گفت: من در زمين، جانشيني خواهم گماشت، [فرشتگان] گفتند: آيا كسي را در آن مي‌گماري كه در آن فساد انگيزد و خون‌ها بريزد؟ حال آنكه ما با ستايش تو، [تو را] تنزيه مي‌كنيم و به تقديست مي‌پردازيم؛ فرمود: من چيزي مي‌دانم كه شما نمي‌دانيد. [خدا] همة [معاني] نام‌ها را به آدم آموخت، سپس آنها را برفرشتگان عرضه نمود و فرمود: اگر راست مي‌گوييد، از اسامي اينها به من خبر دهيد.»

سپس اين امر به صحيفه‏هاي آدم(ع)، ادريس(ع)، نوح(ع)، پيراهن ابراهيم(ع)، عصاي موسي(ع)، انگشتر سليمان(ع)، كمال موسي(ع)، جلال و شكوه عيسي(ع) و صبر ايّوب(ع) مي‏رسد و ادامه مي‏يابد تا به ميراث حضرت محمّد(ص) كه همان قرآن منزل است، مي‏رسد.

سلام بر تو اي حافظ اسرار پروردگار جهانيان، سلام بر تو يابن رسول الله، ما به تو ظلم كرديم؛ ما به شما اهل بيت(ع) ظلم كرديم؛ در حالي‌كه هرچه ما داريم، از شماست، به بركت وجود شما اهل بيت(ع)، خلايق روزي داده مي‏شوند و به بركت وجود شما زمين و آسمان ثبات دارند. ما شعار خدمت به شما را سر داديم؛ امّا بيشتر از آنكه در خدمت شما باشيم، كمر به خدمت ديگران بستيم؛ بلكه ما به شما بي‏احترامي كرديم.

امّا كرم شما اهل بيت(ع)، حدّ و مرز ندارد؛ بابت گذشتة ما، عفو خود را شامل حالمان كنيد؛ عنايت خود را شامل حالمان كنيد تا خدا ما را براي خدمت به شما، در باقيماندة عمر قبول فرمايد. ما اميدواريم كه چشم عنايتي به ما بيفكنيد، از آن نگاه‌هايي كه دنيا را متحوّل مي‏كند؛ تو همان كسي هستي كه به وسيلة او:

«وَ أَشْرَقَتِ الْأَرْضُ بِنُورِ رَبِّها؛14

و زمين به نور پروردگارش روشن گردد.»

پس چه مي‏شود اگر تاريكي‏هاي وجود ما را به روشنايي خود بزدايي؟ تو همان كسي هستي كه خداي عزّوجلّ درباره‏اش فرموده است:

«اعْلَمُوا أَنَّ اللَّهَ يُحْيِ الْأَرْضَ بَعْدَ مَوْتِها؛15

بدانيد! همانا خداوند، زمين را پس از مرگش، زنده مي‌گرداند.»

پس با آنچه خداي متعال به تو ارزاني داشته، قلب‌هاي ما را زنده كن.

پروردگارا! بر خليفه و حجّت خود درود فرست، به اندازه‏اي كه در حيطة علم توست، درودي بي‏پايان، تا تداوم ملك تو ما را از اعوان، انصار، شيعيان و پيروان او قرار بده.

آخر دعوانا أن الحمدلله ربّ العالمين.

پي‏نوشت‏ها: