سبزترين پاسخ

م. يگانه

آنان كه اسوه‏اند، هماره زنده‏اند.

«اسوه‏اند»؛ كه زنده‏اند.

و «زنده‏اند»؛ كه اسوه‏اند.

و آنان نيز كه اينان را الگوي‏خويش قرار دهند به قدر خود زنده واسوه خواهند بود.

خاندان رسالت را مي‏گويم وره‏پويان كويشان را. خصوصا در اين‏ايام، بزرگ بانوي اسلام، حضرت‏فاطمه زهرا، عليهاالسلام، را؛ و آنان كه‏حبل ولايت‏حضرتش به گردن افكنده‏و دل از معرفت و محبتش آكنده‏اند.

و اكنون اگر من از تو - كه مي‏دانم‏دل به هواي او سپرده‏اي - بپرسم:

آن حضرت براي ما و جامعه ما«چگونه اسوه است؟»و من و تو چه سان مي‏توانيم دراين عصر، او را الگوي خويش قراردهيم؟

و جوان و دختر و پسر ما، چگونه؟

چه پاسخي خواهي داد؟

اين نوشتار مي‏كوشد اندكي بدين‏پرسش و پاسخ بپردازد و باب‏انديشه و تامل را براي تو خواننده‏گرامي و صميمي در اين زمينه‏بگشايد.

يك سؤال: ممكن است جوان‏امروز از من و شما بپرسد؛ يا حتي اين‏سؤال براي ما نيز پيش آيد كه:

چرا الگوي امروز را از انسانهاي‏ديروز انتخاب كنيم؟

چرا دختري كه در اين قرن و دراين اجتماع زندگي مي‏كند، حضرت‏فاطمه را كه چهارده قرن قبل‏مي‏زيسته، اسوه قرار دهد؟

اين سؤال در واقع به همان سؤال

‏ ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ صفحه17ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

نخست‏باز مي‏گردد كه مطرح كرديم:

ما چگونه دخت گرانقدر پيامبر،صلي‏الله‏عليه‏وآله، را مي‏توانيم الگوقرار دهيم؟ بنابراين پاسخ اين سؤال،پرسش مذكور را نيز در بر خواهدگرفت؛ اما شايسته است اختصاصاقدري بدان پرداخته شود.

پاسخ در دين‏شناسي ودين‏باوري نهفته است. اسلام به‏عنوان آخرين دين، گر چه چهارده‏قرن پيش نازل شده، اما براي همه‏زمانها و تمامي انسانهاست. به همين‏سان، كساني هم كه تجسم كامل دين‏و تبلور عيني قرآن و وحي الهي‏اند وما از آنان به عنوان الگوي هدايت واسوه تكامل نام مي‏بريم، براي همه‏زمانها و انسانهايند و در مورد آنهاديروز و امروز مطرح نيست. آنان‏همواره اسوه‏هاي روز و فراتر اززمانند؛ زيرا ما هر قدر مراتب رشد وكمال را بپيماييم، باز آنان جلوتر وكاملترند.

به عبارت ديگر، آنان چون تمامي‏مدارج تكامل را پيموده‏اند، در واقع درهر نقطه از مسير هدايت، حضوردارند، براي هر مرتبه تكامل و هرانساني الگو و اسوه‏اند.

بلي، البته جامعه و شرايط زندگي‏هر دوره با دوره ديگر تفاوت دارد؛اما سخن بر سر شرايط نيست.

اسوه‏هاي انساني هيچ‏گاه محصوردر يك دوره و شرايطي خاص‏نيستند، و الاض نمي‏توانستند اسوه والگو قرار گيرند.

و از قضا، درس مهم آنان براي‏ما، اين است كه انسان در هر شرايط ودوراني مي‏تواند راه تعالي و كمال رابيابد و بپيمايد و جوهره راستين خودرا شكوفا سازد.

الگوپذيري انسان امروز از آنان‏نيز در واقع، يافتن راهها و چگونگي‏همين شكوفاسازي است؛ و اين هم درخطوط اصلي زندگي اسوه‏هاي‏مكتبي نهفته و ارتباطي با زمان ندارد.

پس حضرت فاطمه يعني‏شخصيت، تفكر و فرهنگ زندگي.

ايشان در همين زمان نيز زنده وپوياست و در حقيقت، آن حضرت‏هم‏اكنون و در اين عصر «زندگي‏مي‏كند»؛ شخصيتي است كه‏انسان‏ساز است، بلكه امتي و جهاني‏را نيز مي‏تواند بسازد و به سوي‏هدايت و سعادت رهنمون گردد.

به سؤال نخست‏باز گرديم...

آن حضرت براي من و تو وجامعه‏مان در اين عصر، چگونه‏مي‏تواند الگو باشد؟

اشاره كرديم كه الگوپذيري ما ازشخصيتي چون حضرت زهرا،عليهاالسلام، شكوفاسازي جوهره‏انساني است كه در خطوط اصلي‏الگوهاي مكتبي نهفته است.

چگونگي الگوپذيري از نگاه رهبري

در اين زمينه آنچه مقام معظم‏رهبري بيان فرموده‏اند، بسيار دلپذيرو روشنگر است. بدين روي جالب‏ديديم آن را براي خوانندگان عزيز وگرامي نقل كنيم. در اين مطلب كه آن‏بزرگوار براي جوانان تبيين‏نموده‏اند، سخن دقيقا به سؤالي بازمي‏گردد كه مطرح كرديم.

دانشجويي از ايشان سؤال‏مي‏كند:

«به عنوان يك دختر دانشجو، ماچگونه مي‏توانيم از زندگاني حضرت‏زهرا، عليهاالسلام، الگو بگيريم؟»و ايشان جواب مي‏دهند:

«سؤال خوبي است. اولا من به‏شما بگويم كه الگو را نبايد براي مامعرفي كنند و بگويند كه اين الگوي‏شماست. اين الگوي قراردادي وتحميلي، الگوي جالبي نمي‏شود. الگورا بايد خودمان پيدا كنيم؛ يعني در افق‏ديدمان نگاه كنيم و ببينيم از اين همه‏چهره‏اي كه در جلوي چشممان‏مي‏آيد، كدام را بيشتر مي‏پسنديم؛طبعا اين الگوي ما مي‏شود.حضرت‏فاطمه يعني شخصيت، تفكر و فرهنگ‏زندگي. ايشان در همين زمان نيززنده و پوياست و در حقيقت، آن‏حضرت هم‏اكنون و در اين عصر«زندگي مي‏كند»؛ شخصيتي است كه‏انسان‏ساز است، بلكه امتي و جهاني‏را نيز مي‏تواند بسازد و به سوي‏هدايت و سعادت رهنمون گردد.

من معتقدم كه براي جوان‏مسلمان، بخصوص مسلماني كه بازندگي ائمه و خاندان پيامبر ومسلمانان صدر اسلام آشنايي داشته‏باشد، پيدا كردن الگو مشكل نيست، والگو هم كم نيست. حالا خود شماخوشبختانه از حضرت زهرا،عليهاالسلام، اسم آورديد. من درخصوص وجود مقدس حضرت‏فاطمه زهرا، عليهاالسلام، چندجمله‏اي بگويم؛ شايد اين سر رشته‏اي‏

در زمينه بقيه ائمه و بزرگان بشود وبتوانيد فكر كنيد.

شما خانمي كه در دوره پيشرفت‏علمي و صنعتي و تكنولوژي و دنياي‏بزرگ و تمدن مادي و اين همه‏پديده‏هاي جديد زندگي مي‏كنيد، ازالگوي خودتان در مثلا هزار وچهارصد سال پيش توقع داريد كه دركدام بخش مشابه وضع كنوني شمارا داشته باشد تا از آن بهره بگيريد؟

مثلا فرض كنيد مي‏خواهيد ببينيدچگونه دانشگاهي مي‏رفته است؟ ياوقتي كه مثلا در مسايل سياست‏جهاني فكر مي‏كرده، چگونه فكرمي‏كرده است؟ اينها كه نيست.

يك خصوصيت اصلي درشخصيت هر انساني هست؛ آنها رابايستي مشخص كنيد و الگو را درآنها جستجو نماييد. مثلا فرض‏بفرماييد در برخورد با «مسايل‏پيراموني‏» انسان چگونه بايدبرخورد بكند؟

حالا حوادث پيراموني، يك وقت‏مربوط به دوره‏اي است كه متروهست، قطار هست، جت هست، وكامپيوتر هست، يك وقت مربوط به‏دوره‏اي است كه نه، اين چيزهانيست، اما حوادث پيراموني بالاخره‏چيزي است كه انسان را هميشه‏احاطه مي‏كند.

انسان دوگونه مي‏تواند با اين‏قضيه برخورد كند: يكي مسؤولانه،يكي بي‏تفاوت. مسؤولانه هم انواع واقسام دارد؛ با چه روحيه‏اي، با چه‏نوع نگرشي به آينده؟

آدم بايد اين خطوط اصلي را درآن شخصي كه فكر مي‏كند الگوي اومي‏تواند باشد، جستجو كند و از آنهاپيروي نمايد...

الف: بعد اجتماعي

... حضرت زهرا، عليهاالسلام، درسنين شش سالگي، هفت‏سالگي‏بودند... كه قضيه شعب ابي‏طالب پيش‏آمد. شعب ابي‏طالب، دوران بسيارسختي در تاريخ صدر اسلام است؛يعني دعوت پيامبر شروع شده بود،دعوت را علني كرده بودند، بتدريج‏مردم مكه - بخصوص جوانان،بخصوص برده‏ها - به حضرت‏مي‏گرويدند؛ بزرگان طاغوت، مثل‏همان ابولهب و ابوجهل و ديگران‏ديدند كه هيچ چاره‏اي ندارند جز اينكه‏پيامبر و همه مجموعه دور و برش رااز مدينه اخراج كنند؛ همين كار را هم‏كردند. تعداد زيادي از اينها را كه دههاخانوار مي‏شدند و شامل پيامبر وخويشاوندان پيامبر و خود ابي‏طالب -با اينكه هم جزو بزرگان بود - و بچه وبزرگ و كوچك مي‏شدند، همه را ازمكه بيرون كردند. اينها از مكه بيرون‏رفتند؛ اما كجا بروند؟ تصادفا جناب‏ابي‏طالب در گوشه‏اي از نزديكي مكه‏در شكاف كوهي ملكي داشت؛ اسمش‏«شعب ابي‏طالب‏» بود. شعب، يعني‏شكاف كوه، يك دره كوچك... گفتند به‏آنجا برويم. حالا شما فكرش را بكنيد،در مكه، روزها هوا گرم؛ شبهابي‏نهايت‏سرد بود؛ يعني وضعيتي‏غير قابل تحمل.

اينها سه سال در اين بيابانهازندگي كردند. چقدر گرسنگي‏كشيدند، چقدر سختي كشيدند، چقدرمحنت‏بردند، خدا مي‏داند. يكي ازدوره‏هاي سخت پيامبر آنجا بود.

پيامبر اكرم در اين دوران،مسؤوليتش فقط مسؤوليت رهبري به‏معناي اداره يك جمعيت نبود؛ بايدمي‏توانست از كار خودش پيش‏اينهايي كه دچار محنت‏شده‏اند، دفاع‏كند.

مي‏دانيد وقتي كه اوضاع خوب‏است، كساني كه دور محور يك‏رهبري جمع شده‏اند، همه از اوضاع‏راضي‏اند، مي‏گويند خدا پدرش رابيامرزد، ما را به اين وضع خوب‏آورد. وقتي سختي پيدا مي‏شود، همه‏دچار ترديد مي‏شوند، مي‏گويندايشان ما را آوردند؛ ما كه‏نمي‏خواستيم به اين وضع دچارشويم!

البته ايمانهاي قوي مي‏ايستند؛ امابالاخره همه سختيها به دوش پيامبرفشار مي‏آورد. در همين اثنا، وقتي كه‏نهايت‏شدت روحي براي پيامبر بود،جناب ابي‏طالب كه پشتيبان پيامبر واميد او بود، و خديجه كبري كه او هم‏بزرگترين كمك روحي براي پيامبربود، در ظرف يك هفته از دنيا رفتند؛حادثه خيلي عجيبي است؛ يعني پيامبرتنهاي تنها شد.

در اين شرايط من نمي‏دانم شماهيچ وقت رئيس يك مجموعه كاري‏بوده‏ايد تا بدانيد معناي مسؤوليت‏يك‏مجموعه چيست. در چنين شرايطي،انسان واقعا بيچاره مي‏شود. در اين‏شرايط، نقش فاطمه زهرا،عليهاالسلام، را ببينيد! آدم تاريخ را

كه نگاه مي‏كند، اين گونه موارد را درگوشه كنارها هم بايد پيدا بكند؛متاسفانه هيچ فصلي براي اين طورچيزها باز نكرده‏اند.

فاطمه زهرا، عليهاالسلام، مثل يك‏مادر، مثل يك مشاور، مثل يك‏پرستار، براي پيامبر بوده است. آنجابوده كه گفتند فاطمه «ام‏ابيها»؛ مادرپدرش است اين مربوط به آن وقت‏است، يعني وقتي كه يك دختر شش‏ساله، هفت‏ساله، اين طوري بوده‏است. البته در محيطهاي عربي و درمحيطهاي گرم، دختران زودتر رشدجسمي و روحي مي‏كنند؛ مثلا به‏اندازه رشد يك دختر ده، دوازده ساله‏حالاي ما.

اين احساس مسؤوليت است. آيااين نمي‏تواند براي يك جوان الگوباشد، كه نسبت‏به مسايل پيراموني‏خودش زود احساس مسؤوليت كند،زود احساس نشاط كند؟ آن سرمايه‏عظيم نشاطي كه در وجود او هست،اينها را خرج كند، براي اينكه غباركدورت و غم را از چهره پدري كه‏حالا حدود مثلا پنجاه سال از سنش‏مي‏گذشته و تقريبا پيرمردي شده‏است، پاك كند. آيا اين نمي‏تواند براي‏يك جوان الگو باشد؟ اين خيلي مهم‏است.

ب: بعد خانوادگي

نمونه بعد، مساله همسرداري وشوهرداري است. يك وقت انسان‏فكر مي‏كند كه شوهرداري، يعني‏انسان در خانه و آشپزخانه غذا راحاضر كند و اتاق را تر و تميز كند وپتو را پهن كند و مثل قديميها تشكچه‏را بگذارد كه آقا از اداره يا از دكان‏بيايد. شوهرداري كه فقط اين نيست.

شما ببينيد شوهرداري فاطمه زهراچگونه بود.

در طول ده سالي كه پيامبر درمدينه بودند، حدود نه سالش حضرت‏زهرا و حضرت اميرالمؤمنين باهمديگر زن و شوهر بودند. در اين نه‏سال، جنگهاي كوچك و بزرگي ذكركرده‏اند - حدود شصت جنگ اتفاق‏افتاده - در اغلب آنها هم اميرالمؤمنين‏بوده است. حالا شما ببينيد او خانمي‏است كه در خانه نشسته و شوهرش‏مرتب در جبهه است، و اگر در جبهه‏نباشد، جبهه لنگ مي‏ماند - اين قدرجبهه وابسته به اوست - از لحاظ زندگي هم وضع رو به راهي ندارند؛همان چيزهايي كه شنيده‏ايم:

و يطعمون الطعام علي حبه‏مسكينا و يتيما و اسيرا×انمانطعمكم لوجه الله... (1)

يعني حقيقتا زندگي فقيرانه‏محض داشتند؛ در حالي كه دختررهبري هم هست، دختر پيامبر هم‏هست، يك نوع احساس مسؤوليت هم‏مي‏كند.

ببينيد انسان چقدر روحيه قوي‏مي‏خواهد داشته باشد تا بتواند اين‏شوهر را تجهيز كند؛ دل او را ازوسوسه اهل و عيال و گرفتاريهاي‏زندگي خالي كند؛ به او دلگرمي بدهد؛بچه‏ها را به آن خوبي كه او تربيت‏كرده، تربيت كند. حالا شما بگوييدامام حسن و امام حسين، امام بودندو طينت امامت داشتند، زينب كه امام‏

نبود. فاطمه زهرا او را در همين مدت‏نه سال تربيت كرده بود. بعد از پيامبرهم كه ايشان مدت زيادي زنده‏نماندند.

اين طور خانه‏داري، اين طورشوهرداري و اين طور كدبانويي‏كردند و اين طور محور زندگي فاميل‏ماندگار در تاريخ قرار گرفتند. آيااينها نمي‏تواند براي يك دختر جوان،يك خانم خانه‏دار الگو باشد؟ اينهاخيلي مهم است.

ج: بعد سياسي و مبارزاتي

حالا بعد از قضيه وفات پيامبر،آمدن به مسجد و آن خطبه عجيب راخواندن، خيلي شگفت‏انگيز است.

اصلا ماها كه اهل سخنراني و حرف‏زدن ارتجالي هستيم، مي‏فهميم كه‏چقدر اين سخنان عظيم است. يك‏دختر هجده ساله... آن هم با آن‏مصيبتها و سختيها به مسجد مي‏آيد،در مقابل انبوه جمعيت، با حجاب‏سخنراني مي‏كند؛ كه آن سخنراني‏كلمه به كلمه‏اش در تاريخ مي‏ماند.

كلمات مفت در تاريخ نمي‏ماند، هرحرفي نمي‏ماند. اينقدر حرفها زده‏شده، اينقدر سخنراني شده، اينقدرمطلب گفته شده، اينقدر شعر گفته‏شده؛ اما نمانده است و كسي به آنهااعتنا نمي‏كند. آن چيزي كه تاريخ دردل خودش نگه مي‏دارد و بعد از هزارو چهارصد سال هر انسان كه نگاه‏مي‏كند، احساس خضوع مي‏كند، اين‏يك عظمت را نشان مي‏دهد، به نظر من‏اين براي يك دختر جوان‏الگوست...» (2)

نگاهي به شرايط روز جامعه

‏اكنون شرايط روز جامعه نيزخود، زمينه بسيار مناسب و مهمي‏براي پيمودن راه آن اسوه بزرگ‏اسلام است.

در اين راستا آنچه مي‏سزدرهروان مكتب ولايت در اين زمان،نيك بدان عنايت ورزند، علاوه برآنچه گذشت عبارتست از:

در زمينه فكري: شناخت صحيح‏و ژرف مباني معرفتي دين، انقلاب‏اسلامي و ولايت.

در زمينه اجتماعي: مردمگرايي،همكاري و تعاون، محبت و دوستي،ايثار و...

در زمينه فرهنگي و اخلاقي: تقوا،عفاف، كرامت نفس، خودشناسي،خودسازي

در زمينه سياسي: حركت درمسير انقلاب و ولايت، شناخت ومبارزه فكري و عملي در قبال‏جريانات مخالف اين مسير؛بخصوص گروهها و جرياناتي كه باتوطئه‏هاي فرهنگي و مطبوعاتي،ايمان، معنويت، انقلاب، صلابت،يكپارچگي و ولايت مردم را هدف‏قرار داده و بلندگوي دشمن در اين‏مملكت امام عصر، عليه‏السلام،شده‏اند.

حضرت فاطمه، عليهاالسلام،يگانه شخصيتي بود كه در اين بعدمقابل جريان مخالف اسلام و ولايت،يعني سقيفه ايستاد، فرياد زد،روشنگري كرد دشمنان را مفتضح ورسوا ساخت و از اسلام ناب و خطولايت تا سرحد شهادت، فداكاري‏نمود.

و از آن سوي نيز، با ارائه عملي‏والاترين ارزشها و فضيلتهاي‏انساني و مكتبي، راه روشن تعالي وتكامل را به روي همه انسانها وبخصوص دختران و زنان گشود وبراستي «روز زن‏» را براي آنان به‏ارمغان آورد.

آري «فاطمه‏»، عليهاالسلام،«سبزترين پاسخ‏» به روح تشنه‏انسانها در اين عصر و دوران است.

پي‏نوشت: