مسجد جمکران از دیدگاه بزرگان

یکی از کسانی که در زمینه منزلت و جایگاه معنوی مسجد مقدس جمکران به اظهار نظر پرداخته است عالم بزرگوار مرحوم حضرت آیة الله شیخ مرتضی حائری، فرزند مؤسس حوزه علمیه حضرت آیة الله العظمی حاج شیخ عبدالکریم حائری بود وی در سال 1334 ق. در شهر اراک به دنیا آمد و بعد از سپری کردن ایام طفولیت تحت نظارت پدر بزرگوارشان سطوح علمی را به همراه کمالات معنوی، یکی پس از دیگری پشت سر نهاد و آنگاه به عنوان استادی برجسته به تعلیم و تربیت طلاب علوم اسلامی مشغول شد. این عالم برجسته در بیش از پنجاه سال تدریس در سطوح مختلف شاگردان بسیار ارزنده و فاضلی را تحویل جامعه اسلامی دادند.

این فقیه پارسا در سال 1406 در سن 72 سالگی دار فانی را وداع کرد و حضرت امام، قدس سره، در ضمن اعلامیه ای که به این مناسبت صادر فرمودند از این ایشان با این تعابیر به نیکی یاد کردند:

... اینجانب از اوایل تاسیس حوزه علمیه پربرکت قم که به دست مبارک پدر بزرگوارشان تاسیس شد و موجب آن همه برکات گردید آشنایی با ایشان داشته و پس از مدتی از نزدیک معاشر و دوست صمیمی بودیم و در تمام مدت طولانی معاشرت جز خیر و سعی در انجام وظایف علمیه و دینیه از ایشان مشاهده ننمودم. این بزرگوار علاوه بر مقام فقاهت و عدالت از صفای باطن به طور شایسته برخوردار بودند و از اوایل نهضت اسلامی ایران از اشخاص پیشقدم در این هضت بودند. (1)

کسانی که با شخصیت برجسته علمی این مجتهد فرزانه آشنایی دارند و محضر درس او را درک کرده اند به کمال دقت و موشکافی و نگرش همه جانبه او در زمینه مسایلی که می خواستند درباره آن اظهار نظر کنند واقف اند، لذا نظریات مختلفی که در مسایل مختلف از ایشان نقل شده است; همواره مورد قبول اهل فضل بوده و هست از جمله موضوعاتی که درباره آن این عالم جلیل القدر به اظهار نظر پرداخته اند، مسجد مقدس جمکران است، در این شماره عین مطالب موجود در بین دست نوشته های ایشان را جهت مطالعه علاقه مندان می آوریم باشد که برای عاشقان و منتظران امام زمان، علیه السلام، مفید واقع شود:

... مسجد جمکران یکی از آیات باهرات عنایت آن حضرت است، و توضیح این مطلب در ضمن چند جهت - که شاید خیلی ها از آن غافل باشند - مذکور می شود:

1. داستان مسجد جمکران که در بیداری واقع شده، در کتاب تاریخ قم که کتاب معتبری است، از صدوق علیه الرحمة نقل شده است.

مرحوم آقای بروجردی که مرد دقیق و ملائی بود، می فرمود: این داستان در زمان صدوق علیه الرحمة واقع شده، و او نقل کرده است، دلالت بر کمال صحت آن دارد.

2. داستان مشتمل بر جریانی است که مربوط به یک نفر نیست، برای اینکه صبح که مردم بیدار می شوند می بینند با زنجیر علامت گذاشته شده است که مردم باور کنند. و این زنجیر مدتی در منزل سید محترمی ظاهرا به نام سید ابوالحسن الرضا بوده است، و مردم استشفاء به آن می نموده اند و بعدا بدون هیچ جهت طبیعی مفقود می شود.

3. جای دور از شهر و در وسط بیابان جایی نیست که مورد جعل یک فرد جمکرانی بشود، آن هم دست تنها در یک شب ماه رمضان.

4. نوعا مردم عادی به واسطه خواب یک امامزاده را معین می کنند، و مسجد از تصور مردم عادی دور است.

5. اگر پیدایش این مسجد روی احساسات مذهبی و علاقه مفرط به حضرت صاحب الامر، علیه السلام، بود، ی بایست سراسر توسل به آن بزرگوار باشد، چنانکه در این عصر مردم بیشتر زیارت حضرتش در آن مسجد می خوانند و متوسل به آن حضرت می شوند، در صورتی که در این دستور معنوی اصلا اسمی از آن حضرت نیست، حتی تا به حال هم بیشتر معروف به مسجد جمکران

است، نه مسجد صاحب الزمان.

6. متن دستور موافق با ادله دیگر است، برای اینکه هم نماز تحیت مسجد وارد شده است و هم نماز صد بار ایاک نعبد و ایاک نستعین، و هم تهلیل و تسبیح فاطمه زهرا، علیهاالسلام.

7. این دو داستان که نقل شد، مشهود و یا مثل مشهود خودم بود، و داستانهای دیگری هست که فعلا تمام خصوصیات آن را در نظر ندارم، بعدا ان شاءالله تحقیق نموده در این دفتر - باذنه تعالی - ذکر می کنم.

8. در آن موقع که زمین این قدر بی ارزش بوده است، فقط یک مساحت کوچکی را مورد این دستور قرار داده اند، که ظاهرا حدود سه چشمه از مسجد فعلی است، که در زمان ما خیلی بزرگ شده است (ظاهرا آن چشمه ای که در آن محراب هست، و دو چشمه طرفین باشد).

نگارنده که خالی از وسوسه نیستم، و خیلی به نقلیات مردم خوش بین نیستم، از این امارات به صحت این مسجد مبارک قطع دارم، و الحمدلله علی ذلک، و علی غیره من النعم التی لا تحصی (2)

پی نوشتها: