امام خميني و انديشمندان جهان اسلام

رسالت‏بوذري

اشاره: حركتي كه امام خميني، قدس‏سره، براي احياي هويت اسلامي مسلمانان آغاز كرد، فقط به كشور ايران محدود نشد و در فاصله زماني كوتاهي مسلمانان جهان، از جنوب آسيا گرفته تا شمال آفريقا و از منطقه بالكان تا قفقاز را تحت تاثير قرار داد.

وجود بي‏بديل امام راحل تاثيري شگرف بر انديشمندان جهان اسلام گذاشت و باعث گرديد كه ايشان با تاملي دوباره درباره اسلام به آنچه سالها از دست داده بودند، برگردند.

آنچه مي‏خوانيد، گفتگوي كوتاهي است‏با تني چند از انديشمندان مسلمان از كشورهاي مختلف كه به مناسبت‏سالگرد ارتحال امام امت، به جمهوري اسلامي ايران آمده بودند. از آنها پرسيديم: «چه چيزي در وجود امام خميني بود كه شما را جذب كرد؟» آنها پاسخ ما را اينچنين دادند:

سيد حسن عباس فطرت 65 ساله از روحانيون كشور هندوستان و مدير مسؤول هفته‏نامه صداقت در كشور هندوستان و مدرس حوزه علميه در آن كشور است. حسن عباس فطرت با وجود اين كه تحصيلات ديني را در قم و هند به پايان رسانده، اما ليسانس زبان انگليسي هم دارد، با او در هتل آزادي به گفتگو نشستيم، او در پاسخ سؤال ما گفت:

من كتابي نوشتم تحت همين عنوان «امام خميني، قدس‏سره‏». ببينيد امام در عرصه عملي اسلام را بنيان كرد و من به عنوان شاگرد كوچكي از مكتب او همواره شارح انديشه‏هاي او بوده‏ام.

چندين مقاله هم در اين زمينه نوشته‏ام. افكار امام تاثير زيادي در من و مردم هندوستان داشته است، نظرات ايشان در باب حكومت، در باب زنان، در باب سياست همه و همه باعث‏شده كه ما بيشتر به او بپردازيم. بطور كلي خميني چيزي ديگر و جداي از همه علماي ديگر بود.

دومين فردي كه سراغ او رفتيم، سيد محمدسلمان نقوي فرزند شهيد دكتر سيد محمدعلي نقوي از دانشجويان دانشگاه اماميه پاكستان است، پدر او از فعالين دانشگاه اماميه پاكستان و از بنيانگذازان سازمان دانشجويان اماميه پاكستان و از فعالين دانشگاه اماميه بوده كه مظلومانه به شهادت رسيده است.

او نيز پاسخ ما را چنين داد:

اين كه امام در عمل و گفتار تفاوتي نداشته يعني آنچه را كه مي‏گفتند آن را عمل مي‏كردند همين باعث‏شده كه من بشدت متاثر از امام خميني باشم و افكار امام را در پاكستان نشر بدهم.

فرد ديگري كه سراغ او رفتيم شيخ محمدحسن نجفي ذاكري معروف به ذاكري از علماي پاكستان بود كه تحصيلات خود را در نجف به پايان رسانده و هم اكنون مشغول تبليغ در كويته پاكستان است و همچنين امام جمعه شهري از توابع كويته به نام «ماچ‏» مي‏باشد كه شهري است كه وهابيان حضور جدي در آن شهر دارند و شيعيان بشدت در ضعف هستند.

شيخ محمدحسن ذاكري در پاسخ پرسش ما گفت:

البته اين سؤال شما بسيار سخت است و من بايد مطالب مفصلي را بگويم اما به اجمال اين كه يكي از كارهاي مهم امام اين بود كه مسايل فقهي را به روز مطرح كرد، يعني جزيي‏ترين مسايل ديني را با زبان مردم و به زبان روز مطرح كرد كه همان بحث فقه پويا و سنتي است كه بحث مفيد است كه كه مجال آن در اينجا نيست.

سيد طفيل حسين شيرازي از كشور پاكستان فرد ديگري بود كه به سؤال ما پاسخ داد. او تحصيلات خود را در انگلستان به پايان رسانده و سپس به پاكستان بازگشته است.

نامبرده سؤال ما را اينگونه پاسخ داد:

من پيش از انقلاب، امام خميني، قدس‏سره، را مي‏شناختم. از روزي كه به پاريس (نوفل لوشاتو) تبعيد شدند، اخبار زندگي ايشان را بدقت دنبال مي‏كردم سخنرانيها و كتابهاي ايشان را بدقت مطالعه مي‏كردم. و وقتي مي‏ديدم كه يك نفر بخاطر خدا خانه و زندگي را رها كرده است‏بسيار در من تاثير گذاشت. اين نكته از

زندگي امام براي من جالب بود كه ايشان چقدر در راه و هدف خود پايدار و بااخلاص است و اين هميشه براي من سرمشق بوده است.

فرد ديگري كه سراغ او رفتيم احمد يوسف از نويسندگان سوريه و از نويسندگان روزنامه الشراع لبناني است كه در سوريه منتشر مي‏شود.

او در پاسخ پرسش ما گفت:

انسان امروز با اين تمدن جديد، و ابزار تكنولوژي كه مواجه مي‏شود، در واقع چيزي به دست مي‏آورد و چيزي از دست مي‏دهد، چيزي كه به دست مي‏آورد يك چيز مادي است. اما چيزي كه از دست مي‏دهد يك چيز روحي است. و از اين لحاظ شخصيت و روح انسان در عصر امروزي با ابزار مدرنيته جديد زير فشار تمدن غربي جديد است. راه رهايي از اين شرايط چيزي نيست جز بازگشت‏به معنويت و اين ميسر نمي‏شود جز از راه بازگشت‏به اسلام، كه پناه بياوريم به دامن گشاده اين دين روحاني كه ارزشهاي انساني ما و كرامت ما حفظ شود. و اين درست همان راهي است كه امام خميني به روي ما گشود.

الشيخ محمد ابوالخير شكري از روحانيون بزرگ و معروف سوريه و امام جمعه مسجد بزرگ امام شافعي دمشق و مدير التحفيظ القرآن الكريم دمشق، فرد ديگري بود كه با او به گفتگو نشستيم.

از او پرسيديم چه چيزي شما را مجذوب امام خميني، قدس‏سره، كرد؟ او پاسخ داد:

ببينيد يك نويسنده آمريكايي است‏به نام مايكل هارد، كه كتابي نوشته است‏به نام «الاوايل‏» يعني «اولينها در تاريخ‏»، در اين كتاب بررسي كرده است چه كساني در تاريخ بشريت اثر گذاشته‏اند چه خير چه شر، مهم اين است كه چه كساني اثر گذاشته‏اند. مايكل هارد شخص اول كه انتخاب كرده شخصيت پيامبر اكرم، صلي‏الله‏عليه‏وآله، است چون اين شخص توانست هم از لحاظ دنيوي به پيروزي كامل برسد و هم از لحاظ اخروي و معنوي دنيا را تحت تاثير قرار دهد در واقع جمع بين دنيا و آخرت را خوب انجام داده است، من مي‏خواهم بگويم امام خميني هم اين گونه بود از طرفي يك فقيه، يك رهبر علمي، يك انسان فيلسوف، از طرفي زاهد و عابد و از طرفي يك رهبر سياسي بود، كه همه اينها از او وجودي ساخته بود كه جمع اضداد بود كه من روز به روز بيشتر با ابعاد وجودي اين شخصيت آشنا مي‏شوم و از شخصيت و افكار ايشان استفاده مي‏كنم.

استاد حسن الباش مدرس علوم اسلامي كشور فلسطين است و اكنون در سوريه زندگي مي‏كند، استاد حسن الباش عضو اتحاديه نويسندگان و متفكران فلسطيني است. او 23 كتاب در زمينه مباحث فرهنگي و اسلامي و مباحثي كه در مواجهه با غرب و صهيونيست است، به رشته تحرير درآورده است. و مقالات او در مجلات سوري و عربي و ايراني، از جمله در مجله قرآني «بينات‏» كه در قم منتشر مي‏شود، به چاپ مي‏رسد. او درباره امام خميني گفت:

آنچه شخصيت امام خميني را متمايز مي‏سازد، شخصيت فراگير اوست و اين كه او فكر عرفاني و فلسفي و سياسي را با هم جمع كرده بود، شخصيتي كه در عين اين كه كتابي عرفاني به نام شرح دعاي سحر مي‏نويسند در عين حال رهبري سياسي يك اجتماع را بر عهده دارد، او جمع اضداد بود لذا چنين شخصيتي در عصر ما نادر است و او عالم مادي و روحاني را با هم جمع كرده بود.

ادامه از صفحة 9

به نفس تازه‏اي ارزاني داشت. (15)

طلال عتريسي، استاد دانشگاه‏لبنان هم با تاكيد بر پيوند اساسي‏تحولات جاري در زمينه رويكردمعنوي بشر با خصيت‏حضرت‏امام تصريح مي‏نمايد:

رهبري امام خميني و پيروزي‏انقلاب اسلامي اساس حركت و تحول‏جهان كنوني مي‏باشد. (16)

چنانكه يكي ديگر از انديشمندان‏مسلمان در اين زمنيه مي‏گويد:

امام خميني آغازگر عصر تازه‏اي‏در تاريخ اسلام و زندگي مسلمانان‏است، از ويژگيهاي اين عصر هم‏مي‏توان غور و تعمق مسلمانان نسبت‏به اسلام را برشمرد و هم جهاني شدن‏حيات سياسي اسلام را. (17)

مدير مركز پژوهشي اسلامي درفرانسه با اشاره به عظمت روحي وفكري حضرت امام و ويژگيهاي‏منحصر به فرد ايشان مي‏گويد:

امام خميني 14 قرن را در اعمالش‏خلاصه كرد... ما خيلي خوشبخت‏هستيم كه در اين عصر (امام خميني)زندگي مي‏كنيم،

گويي در عصر پيامبر اكرم‏زندگي مي‏كنيم.]صلي‏الله‏عليه‏وآله[وي تصريح مي‏كند:

مردم جهان همه مشتاقند از تعاليم‏امام خميني پيروي كنند؛ در اكثركشورها جنبشي آغاز شده، حتي درجوامع غربي ما مي‏بينيم كه مسايل‏تحت‏بازنگري قرار گرفته است...

اكنون خيلي‏ها مي‏دانند كه اسلام‏پاسخگوي مشكلات بشري است.

ايشان اضافه مي‏نمايد:

جهان در حال تحول است وارزشهاي جهاني در حال تغيير، غرب‏دچار فروپاشي تدريجي شده است واسلام جلوه خود را در سراسر جهان‏نشان داده است.

دكتر عادل عبدالمهدي با بيان اين‏نكته بسيار مهم كه «ميليونها نفر درغرب در انتظار نجات‏بخش و مسيح‏هستند» مي‏گويد:

اگر اسلام بدرستي معرفي شودمي‏تواند براي آنها نجات‏بخش باشدتعاليم اسلام راهي براي رهايي ازسرنوشت محتوم تمدن غرب يعني‏نابودي است.

پرفسور اسماعيل كيلبس،فيلسوف برجسته فرهنگ اسپانيولي‏زبانها، هم با اشاره به حيات مجدددين در صحنه زندگي بشر در وصف‏اين واقعيت عظيم چنين مي‏گويد:

دين زنده شده است، كليساها جان‏تازه گرفته‏اند، توجه به مذهب وانديشه‏هاي مذهبي در دانشگاههاديگر زشت و كم‏بها تلقي نمي‏شود.

زيباييهاي معنوي در زندگي روزمره‏مورد بازيابي قرار گرفته است. جهان‏براي نجات و زيبا كردن روابط‏اجتماعي‏اش به قدرت ديني وجاذبه‏هاي معنوي گرايش شديد پيداكرده است.

وي تاكيد مي‏كند:

و اين همه ناشي از دعوت نويني‏با]قدس‏سره[بود كه امام خميني‏انقلاب ديني‏اش در عرصه افكار وذهنيت جامعه جهاني آغاز كرد. (18)

دين‏گرايي در عصر جدي

ويژگيهاي نهضت گسترده‏دين‏گرايي انسان عصر جديد را اززبان نگاه برخي از شخصيتها ومطبوعات جهان غرب مورد بررسي‏مضاعف قرار مي‏دهيم:

فوريد كالمر، جامعه‏شناس وسردبير روزنامه ايتاليايي «آل‏استمپا» و استاد دانشكده مسايل‏بين‏المللي دانشگاه كلمبيا با اشاره به‏رويكرد و رجعت دوباره بشر به‏پيامهاي معنوي و الهي مي‏نويسد:

به سبب خداجويي در ميان مردم‏آمريكا بر ميزان توجه آنان به مسايل‏مذهبي چه به صورت فردي و چه ازلحاظ اجتماعي افزوده شده است. اين‏امر بدون شك مهمترين ومنحصرترين رويداد دهه هفتاد وهشتاد در آمريكاست و اگر بگوييم اين‏جريان همه جامعه آمريكا و رفتارمردم و فرهنگ كشور را در سالهاي‏آينده اين قرن تحت تاثير قرار خواهدداد حرف باطلي نگفته‏ايم. (19)

بيل سايرز، روزنامه‏نگار و محقق‏آمريكايي طي ده برنامه متوالي كه ازشبكه تلويزيوني عمومي (بدون آگهي)(ثآت) پخش شد گفت:

مردم در سراسر جهان ازمادي‏گرايي و ماترياليسم خسته‏شده‏اند و بسرعت‏به سوي معنويت‏باز مي‏گردند، اين بازگشت چندي است‏كه آغاز شده است.

وي افزود:

دين و پيروي محض از اصول آن‏بار ديگر مورد توجه قرار گرفته‏است. (20)

جورج ويگل، متفكر غربي‏مي‏گويد:

غير مادي - مذهبي شدن جهان يكي‏از واقعيتهاي برجسته در زندگي‏اواخر قرن بيستم است. (21)

و همچنين جرج متالينوس، استاد علوم سياسي كليسا و دانشكده‏الهيات آتن تصريح مي‏كند كه:

در اين عصر مذهب و بازگشت‏به‏ديانت رونق گرفته است. (22)

پروفسور جان كين دانشمندانگليسي در مصاحبه‏اي مطبوعاتي‏مي‏گويد:

اين روزها در آمريكا و انگليس،فرانسه، اسپانيا بازگشت ديني آنقدرقوي است كه همه چيز را تحت‏الشعاع‏قرار داده است.(23)

و پروفسور خوزه ماريا، رئيس‏دانشكده تاريخ باستان دانشگاه‏مادريد اظهار مي‏دارد كه:

الان در غرب كليساها پرجمعيت‏تراز سابق‏اند. الان در دنيا رويكرد به‏مذهب چشمگير است. (24)

در اينجا به نقل اين چند اظهار نظراز باب مشت نمونه خروار است‏بسنده مي‏كنيم و پديده مهم رويكردديني و مذهبي و معنوي بشر معاصرغرب و رويكرد دوباره به دين را ازطريق منابع موثق در ميان اخبار واطلاعات و گزارشهاي متعدد وگوناگون جستجو و بررسي‏مي‏نماييم. ادامه دارد

پي‏نوشتها: