مريم ضمانتييار
زن كوزه آب را آهسته برداشت. جرعهاي آب در كاسه ريخت و خورد. نگاهش از پنجره به قرص روشن ماه افتاد كه در آسمان شب ميدرخشيد. كوزه را با احتياط سر جايش گذاشت. ناگهان متوجه شد «محمد» در خواب بيقراري ميكند. در پرتو نور مهتاب چهره جوان همسرش غرق اشك بود. دل زن فرو ريخت. جلو رفت و كنار بستر او زانو زد و آهسته او را تكان داد: محمد... محمد... بيدار شو... چرا گريه ميكني؟...
محمد از صداي زن بيدار شد. چشمانش را باز كرد و زن را بالاي سرش ديد: من... نه... من...
زن جرعهاي آب در كاسه ريخت و به دست او داد: آب بخور... خواب پريشان ديدهاي؟
محمد بلند شد و نشست. دستهايش بشدت ميلرزيدند و بدنش خيس عرق شده بود. كاسه آب را محكم با دو دست گرفت و آب خنك را نوشيد. زن دوباره پرسيد: خواب پريشان ديدهاي؟
آهسته زير لب تكرار كرد: پريشان؟... نه شيرين بود... شيرينترين خواب همه عمرم...
- دلم را آب كردي. جانم را به لب رساندي. بگو چه ديدي؟ اگر خوابتشيرين بود، پس چرا گريه ميكني؟ محمد به قرص روشن ماه خيره شد و حلاوت خوابي را كه ديده بود، با همه وجودش مزهمزه كرد: باور نميكنم...
- محض رضاي خدا حرف بزن.
محمد آهي كشيد و گفت: خواب ديدم در شبستان مسجد محله «كرخ» نشستهام...
بزحمتبغضش را فرو داد. محاسن سياهش خيس اشك بود: باور نميكني ام عبدالله... باور نميكني... ناگهان از در مسجد «فاطمه زهرا» دختر رسول خدا، وارد شد.
ام عبدالله دستش را روي قلبش گذاشت، انگار كه بخواهد آن را از هيجان باز دارد: پناه بر خدا... تو... تو...
مطمئني آنكه خواب ديدي دختر رسول خدا بود؟
- آري به خدا مطمئنم... آن حضرت دست فرزندانش «حسن» و «حسين» را كه هر دو كوچك بودند در دست داشت. جلو آمد و فرزندانش را به من سپرد و فرمود: اي شيخ فقه را به ايشان بياموز...! اين ماه... با همه زيبايي در برابر چهره معصوم كودكان زهرا هيچ است... باور
ميكني؟
دل ام عبدالله فرو ريخت: بانوي دو عالم، فرزندانش را به تو سپرد تا به آنها فقه بياموزي؟
- آري؟ اين عين خوابي است كه من ديدم و از شدت شوق در خواب گريه ميكردم كه تو بيدارم كردي.
- تعبير اين خواب چيست؟
- نميدانم... واقعا نميدانم...
از جا بلند شد. نگاهش را از پنجره به ماه دوخت: من كه نميتوانم به امام معصوم چيزي بياموزم. از طرفي خواب ديدن ائمه هم نميتواند شيطاني باشد. پس ماجراي اين خواب چيست؟
رو برگرداند و به چهره متحير همسر جوانش نگاه كرد: تو ميگويي چه ميشود؟
زن برخاست: نميدانم... محمد... نميدانم اما به تو غبطه ميخورم.
محمد ميان گريه خنديد: من ميروم وضو بگيرم تا به مسجد بروم. ميروم همانجايي كه در خواب ديدم مينشينم تا ببينم خوابم چگونه تعبير ميشود...
محمد از اتاق بيرون رفت. مهتاب زيبايي تمام حياط را روشن كرده بود. از چاه دلو آبي كشيد و وضو گرفت. نسيم خنك سحرگاهي شاخههاي درخت نخل را به بازي گرفته بود. دل محمد لبريز از يك احساس شيرين و لذتبخش بود لحظهاي تصوير روشن آن رؤياي شيرين از پيش چشمش دور نميشد...
آفتاب بر شبستان مسجد «كرخ» نور ميريخت. خورشيد تازه طلوع كرده بود و هواي صبحگاهي سرشار از نشاط بود. چند كبوتر چاهي كمي دورتر از سجاده محمد روي زمين نشسته بودند و دانههايي را كه خادم مسجد برايشان ريخته بود برميچيدند. محمد با چشماني اشكبار به دانه برچيدن كبوتران خيره شده بود. كبوتر سفيدي نزديكش آمد با آرامش بر سجاده او نوك زد. محمد آهي كشيد و سر به سوي آسمان بلند كرد و با خودش زمزمه كرد: اين چه خوابي بود كه ديديمحمد؟!
بياختيار اشك از چشمانش جاري شد و تصوير پرواز كبوتر را در آسمان صحن مسجد تار ديد. اشكهايش را پاك كرد تا كبوتر را بهتر ببيند. ناگهان صدايي توجهش را جلب كرد. خادم پير به كسي خوشامد ميگفت. محمد به در مسجد خيره شد. بانويي مجلله همراه با سه كنيز جوان پا به مسجد گذاشت و دو پسر بچه هم همراه آنان بود. محمد با گوشه دستاري كه بر سر داشت اشك چشمانش را پاك كرد و از جا بلند شد. قلبش بشدت ميتپيد. بانو جلو آمد. كنيزكانش با نهايت احترام اطرافش را گرفته بودند. محمد سلام كرد. بانو پاسخ محمد را داد و بدون هيچ مقدمهاي گفت: «اي شيخ، فقه را به ايشان بياموز!». و بچهها را به سوي محمد هدايت كرد. محمد بياختيار پيش پاي آن دو پسر بچه معصوم و زيبارو زانو زد و با دستبازوي آنها را گرفت و با صداي لرزاني گفت: اينها كه هستند؟
زن با تعجب از حال پريشان محمد و چشمان اشكبار او گفت: اين يكي، «سيد محمد رضي» است و اين هم «سيد مرتضي» است.
محمد پيشاني هر دو سيد كوچك را بوسيد و گفت: پدرشان كيست؟
- پدرشان، ابواحمد طاهر ذيالمناقب است كه نسبتش با يازده نسل به علي بن ابيطالب ميرسد.
- و تو خود كيستي؟
- من نيز فاطمه دختر حسين بن الحسن الناصر هستم كه طي نه نسل به علي بن ابيطالب ميرسم. جدم ابومحمد حسن بن علي نيز عالم و اديب و شاعر بود. اين دو پسرم متعلق به خانداني بزرگند. حال آمدهام تا آنها را به تو بسپارم كه فقه را به آنها بياموزي.
محمد سر و صورت سيد رضي و سيد مرتضي را غرق بوسه كرد و حرفي نزد. فاطمه متوجه شد كه حال او منقلب است و رفتارش نسبتبه فرزندان او، رفتاري عادي نيست و هر چه او بيشتر سخن ميگويد محمد بيشتر اشك ميريزد و بچهها را ميبوسد. فاطمه گفت: اي شيخ! تو را خوب ميشناسم و ميدانم كه صاحبالامر تو را به لقب مفيد مفتخر كرده است و تو را «شيخ مفيد» ناميده، با آنكه هنوز جواني، اما شاگردان بسياري داري و آوازه محفل درس فقه تو زبانزد همگان
است. همسرم ابواحمد نيز به همين جهت تو را براي تعليم فرزندانمان انتخاب كرده است. اما نميدانم اين چه حالي است كه داري؟ از من پرسيدي كيستم و من فقط اصل و نسب فرزندانم و موقعيت و مقام خانوادهام را به تو گفتم تا بداني كه تعليم اين دو فرزند برايمان بسيار مهم است. اما علت اين گريه تو را نميدانم. تو شاگردان بسياري داري كه كودكان خردسال من در ميان آنها نبايد...
محمد سخن فاطمه را قطع كرد: اينها فرزندان فاطمه زهرا هستند... اما از اينها گذشته، من... من ديشب خواب عجيبي ديدم كه اگر شما هم آن را ديده بودي، حال مرا داشتي بانو.
فاطمه با اشتياق گفت: حرف بزن شيخ! حرف بزن. چه خوابي درباره فرزندان من ديدهاي كه تو را اينگونه منقلب كرده و بر سر و روي فرزندان من بوسه ميزني؟
شيخ مفيد آن دو كودك خوش سيما را در بغل گرفت و آهي از دل كشيد: ديشب خواب ديدم در همين مسجد و همين شبستان نشستهام كه ناگاه فاطمه زهرا، دختر رسول خدا با دو فرزندش حسن و حسين كه هر دو كوچك بودند وارد مسجد شدند و به من...
صداي شيخ در گلو شكست. دل فاطمه لرزيد. ناباورانه به دهان شيخ چشم دوخت: خب بعد؟!
- زهراي مرضيه... فرزندانش را به من سپرد و فرمود: اي شيخ! فقه را به آنها بياموز...! من از خواب بيدار شدم و تا صبح اشك ريختم و در شگفتبودم كه اين چه خوابي است كه من ديدهام؟ من كه باشم كه زهرا - بانوي دو عالم - فرزندانش حسن و حسين را براي تعليم فقه به من بسپارد... بعد از نماز صبح از سر سجاده برنخاسته بودم كه آمدي و اين دو سيد خردسال را به من سپردي و دقيقا همان جملهاي را به كار بردي كه جدهشان «فاطمه زهرا» فرمود. دل فاطمه لبريز از يك حس شيرين شد نگاهي سرشار از احترام به شيخ مفيد انداخت و نگاهي از سر مهر به دو كودكش كه در آغوش مهربان شيخ مفيد آرام گرفته بودند. دستي بر سر دو سيد كوچكش كشيد و گفت: با اين رؤياي صادقانه ايمان دارم آيندهاي روشن پيش روي فرزندان من است. پس اين تو و اين دو پسر من كه جدهشان بانو فاطمه زهرا تعليم آنها را به تو سپرده است. شيخ آرام زمزمه كرد: نهايت تلاشم را ميكنم.
بانو فاطمه همراه كنيزكانش از مسجد خارج شد در حالي كه در دلش احساسي شيرين موج ميزد...
بامداد روز يكشنبه ششم محرم سال 406 ق. بود و بغداد در ماتم از دست دادن سيد رضي سياهپوش شده بود. علما، بزرگان و قضات شهر همه در تشييع پيكر او جمع شدند و «فخرالملك» وزير «بهاءالدوله» بر پيكرش نماز خواند...
اما بيش از همه اين شيخ مفيد بود كه از فقدان سيد رضي ميسوخت. سيد رضي در حالي كه تنها چهل و هفتسال زندگي كرده بود، از دنيا رفت و اين براي شيخ خسران بزرگي بود. در تمام طول اين سالها شيخ با نهايت عشق و احترام به سيد رضي و سيد مرتضي درس داده بود و هر وقتبه مجلس درس آنها وارد ميشد. شيخ بيش از هر چيز احترام مقام سيادت آنها را داشت و حال يكي از آن دو كه بينهايتبرايش عزيز بودند، خيلي زود از دستش رفته بود. شيخ مفيد در حالي كه در محله «كرخ» همانجا كه اولين بار سيد رضي و برادرش را ديده بود، بر سر قبر او نشسته بود به رؤياي صادقهاي ميانديشيد كه سالها قبل ديده بود و به ياد ميآورد كه چطور سيد رضي از ده سالگي شروع به سرودن شعر كرد و چون جد مادرياش از طبع موزون و لطيفي بهرهمند بود. بيست و يك ساله بود كه با وجود اينكه پدرش در قيد حيات بود از سوي «بهاءالدوله» مقام و موقعيتي بسيار بالا به دست آورده بود، ذرهاي از فروتنياش كاسته نشده بود. سي ساله بود كه در مدتي اندك كل قرآن كريم را حفظ كرد و در برابر همه موفقيتهاي بزرگش، از هيچ كس، نه از درباريان آلبويه و نه از پدرش، صله و پاداشي نپذيرفت و در عمر كوتاهش كتاب گرانبهاي جدش امير مؤمنان علي، عليهالسلام، - نهجالبلاغه - را گردآوري كرد و نام بلند نهجالبلاغه و نام سيد رضي در كنار يكديگر جاودانه شدند و افتخار تعليم او نيز در دفتر حيات شيخ مفيد ثبتشد.
بوي يار