غذای حلال، پلۀ اوّل کمـال

زماني كمونيست‌ها در اوج قدرت بودند و تبليغ مكتب می‌کردند. حکایت می‌کنند:

روزي معلّمي با گرايش كمونيستي در كلاس درس روستايي ايراني و بالطّبع مذهبي، به طور غير مستقيم تبليغ مکتب كمونيسم را مي‌كند و می‌گويد: بچّه‌ها! چيزي را مي‌گوييم وجود دارد كه بتوانيم آن را با چشم ببينيم و با دست لمس كنيم. چون ميز و صندلي و درخت و... و چيزي را كه نمي‌بينيم وجود ندارد.

سپس از دانش‌آموزان مي‌پرسد: چه كسي فهميد كه من چه گفتم؟

دانش‌آموزي دست بلند كرد و گفت: آقا! من بگویم؟ معلّم دانش‌آموز را پاي تخته خواند تا درس را پس دهد.

دانش‌آموز پاي تخته آمد و رو به همكلاسي‌هایش پرسید: آيا ميز را مي بينيد؟ گفتند: بله. گفت: پس بچّه‌ها ميز وجود دارد و همين‌طور پرسش و پاسخ و معلّم سر مست از موفّقيت در تبليغ حزبش و دانش‌آموز به دنبال فرصت. تا مي رسد به اينكه: آقا معلّم را مي‌بينيد؟... دست‌هاي معلّم چي؟ سر معلّم چي؟ همه مي‌گويند: بله. دانش‌آموز گفت: پس وجود دارد.

آنگاه از همكلاسي‌ها مي‌پرسد: آيا عقل آقا معلّم را مي‌بينيد؟ مي‌گويند: نه! مي‌گويد: پس آقا معلّم عقل ندارد!

حال امروزي جهان، مادّيات است. اگر زماني كمونيسم به صراحت منكر معنويات بود و غرب مبلّغ ماديات، ولي امروز نه در اسم و تبليغ، بلكه در عمل حكومت ها حتّي در كشورهاي اسلامي مادیات بروز عینی دارد.

از بهلول پرسيدند: ديوانه‌ها را بشمار! گفت: از شمار خارجند؛ ولي اگر خواستيد، عاقلان را بشمارم كه از تعداد انگشتان دست تجاوز نمي‌کنند.

به قول حافظ، تعداد زاهدان ريایي و عالمان بي‌عمل، بي‌شمارند. اگر خواستيد آمار بندگان خالص را داشته باشيد، از تعداد انگشتان دست تجاوز نمي‌كنند، اگر آن هم مكتوم نباشند.

حال، گوينده زياد است كه می گوید: بايد تحقيق جامع در مورد تأثيرات غذاي حلال و حرام بر رفتار آدمي شود؛ ولي عمل هيچ؛ اگر هم صورت گيرد چون با معيارها و دستورالعمل‌هاي علمي سنجيده خواهد شد كه شالوده و تار و پودش سرشته به مادّه و مادّيون است، چون جامعه شناسي، روانشناسي و... احتمالاً اگر شد با روپوش اسلامي و توسط افرادي تحصيل كرده و تربيت شده با همان بينش خواهد بود و اگر هم روزي بتوان در محتويات هم تغييري داده شود توسط عالمان بي‌عمل صورت خواهد گرفت؛ زیرا آنها كه بصيرت و شايستگي دراين مورد دارند اين كار را عبث پنداشته و خود را در گير كار عبث نمي‌كنند. در نتيجه، كار همان است كه بود.

ولي آنچه كه تجربه نشان مي‌دهد، براي رسيدن به كمال و معرفت، راهي غير از ارتزاق با نان حلال، هرچند کم و اندك باشد، نيست.

نان حلال، صغري و كبراي فراواني دارد؛ هرچند تعدادي بر اثر سعي، كوشش، استمرار و پشتوانة كار بدان رسيده و مي‌رسند؛ ولي قابل درك عموم، اين است كه نان حلال زایيدة كسب حلال است.

••• علّت اثر غذا در رفتار آدمي

انسان وقتي غذايي می‌خورد، در بدن او سه بخش می‌شود:

1. بخشي از آن، تبديل به انرژي برای انجام امور روزمرّه می‌شود؛

2. بخشي از آن، به عضله و استخوان برای رشد يا ترميم قسمت‌هاي از دست رفتة بدن تبديل می‌شود.

3. بخشي از آن، به صورت موادّ زايد، از بدن خارج می‌شود.

حال، غذايي كه از راه نامشروع وارد بدن شده و تبديل به نسوج می‌شود، توسط خون در كلّ بدن انسان پخش شده و تأثير خود را بر رفتار آدمي مي‌گذارد.

به هر گندم كه خوردي بي‌حسابي

دلت را با بهشت افتد حجابي

شخصي مي‌گفت: من جهت درمان، چند صباحي از شير الاغ استفاده می‌کردم. اين غذا چنان در من اثر كرده بود که تا در خيابان، كسي به الاغش «هُش» مي‌گفت، من زود ايستاده و گوش‌ها را تيز می‌کردم.1

••• معرفت جز با نان حلال امكان ندارد

شيخ حسنعلي اصفهاني (نخودكي) می‌گفتند:

در مشهد شخصي بود اهل رياضت، به نام سيّد هندي. دوستي داشت به نام سيّد صحّاف كه از او خواسته بود ذكري برايش بياموزد. سیّد هندی از او خواسته بود كه لباس و خوراك حلال تهیّه كند. او طبق دستور، پارچه‌ها و خوردني‌هاي زياد نزد استاد برده بود و استاد از بين آنها فقط يك كرباس، (پارچة ارزان قيمت) و مقداري از حبوبات را حلال تشخيص داده و از او خواسته بود كه از كرباس لباسي تهیّه كرده و از حبوبات غذايي تهیّه كند. پس روزه گرفته و هر شب چهار ده هزار مرتبه صلوات بفرستد. سيّد صحّاف، طبق دستور عمل می‌کند. تا اينكه در شب جمعة دوم، ناگهان مي‌بيند كه سقف اتاق برداشته شد و ديگر مانعي نيست و او آسمان و ستاره‌ها را مي‌بيند. بعد افراد نوراني را می‌بیند كه آمدند و او از ديدن آنها بيهوش می‌شود. تا موقع نماز صبح بيهوش بود. وقتي صبح خدمت استاد می‌رسد و جريان را شرح می دهد، استاد می‌گوید: شما با دستوري كه گرفته و انجام داده بودي، ظرفيت ديدن نور را نداشتي؛ وگرنه وقتي حجاب مادّي سقف برداشته شد تا ملكوت آسمان را نيز مي ديدي.2

••• نان و تعليم و تربيت از ديدگاه اسلام

يكي از نيازهاي طبيعي انسان، غذا خوردن است و بدون آن نمی‌توان به حيات ادامه داد. حال سخن اينجاست كه هر غذايي را به هر اندازه مي‌توان خورد؟

در تعاليم اسلامی، خوردن روزي حلال كه از طريق مشروع كسب شده باشد، مجوّز خوردن دارد. «قرآن كريم» در این مورد مي‌فرمايد:

«از آنچه خدا روزي حلال و طيّب شما قرار داده است، تناول كنيد.»3 و در جاي ديگر می‌فرماید:

«از اين رزق پاك و پاكيزه كه نصيبتان كرديم، تناول كنيد.»4

در اسلام، به كسب روزي حلال تأكيد شده و از قول پيامبر(ص) آمده است:

«بر هر مسلماني به دست آوردن روزي حلال واجب است.»5 و در جاي ديگري آمده است:

«كسي كه تا چهل روز طعام حلال بخورد، خداوند قلب او را نوراني گرداند و چشمه‌هاي حكمت از قلبش به زبانش جاري مي‌گرداند.»6

يا كسي كه در راه كسب حلال جهت به دست آوردن ارتزاق خانواده‌اش از راه حلال بميرد، در صنف شهدا محشور می‌شود.

شخصي از پيامبر اكرم(ص) در خواست نمود تا مستجاب الدّعوه گردد. آن حضرت فرمودند:

«طعامت را از حرام پاك گردان تا دعايت مستجاب شود.»

در تعاليم اسلامي، از خوردن طعام حرام منع شده و طعام حرام را در مقابل طعام حلال قرار داده است. به عبارت ديگر، خوردن بعضي چيزها به دليل ناپاك بودن آنها از نظر شرع مقدّس اسلام، حرام است؛ مثل خوردن گوشت خوك يا حيواناتي كه ذبح شرعي نشده باشند و بعضي چيزها به دليل اينكه مال غير است و اگر بدون اذن صاحب اصلي‌اش مصرف شوند، حرامند؛ مانند خوراكي‌هاي دزدي.

«قرآن كريم» در اين مورد می‌فرماید:

«اي اهل ايمان! مال يكديگر را به ناحق نخوريد !»7

و نيز در آثار سوء طعام حرام از پيامبر(ص) منقول است كه:

«خداي تعالي فرشته اي در بيت المقدّس دارد كه هر شب ندا می‌کند: هر كس حرام بخورد، هيچ عملي از او قبول نمی‌شود.»

محدّث كاشاني گويد: هر گوشتي كه از حرام رویيده شود، به آتش دوزخ سزاوار تر است.

••• در مورد غذاي حلال آمده است:

پيامبر اكرم (ص) فرمودند:

«كسي كه گوشت بدنش از غذاي غير مشروع روييده باشد، داخل بهشت نمی‌رود.»

«بندگي كسي كه با غذاي حرام ارتزاق می‌کند، مانند كسي است كه ساختماني روي ماسه يا آب بنا می‌کند.»

«بهشت براي كسي كه از غذاي حرام تغذيه می‌کند، حرام است.»

«كسي كه يك لقمة حرام بخورد، نماز او تا چهل شب مستجاب نمی‌شود.»

«كسي كه ناخوانده بر سر طعامي می‌رود، رفتن او مانند دزدان است و بيرون آمدنش مانند غارتگران.»

«كسي كه غذا و لباس او از حرام باشد، دعاي او مستجاب نمی‌شود، اگر صدقه بدهد از حرام است و اگر روزه بگيرد به حرام افطار مي‌كند و اگر ازدواج كند، به حرام ازدواج كرده است.»

حضرت علي(ع) فرمودند:

«كسي كه مالي را از راه غير حلال به دست آورد، در محلّي غير از محلّ حقيقي‌اش مصرف می‌کند.»

زماني‌كه شيخ مرتضي انصاري مرجع بود، براي خانواده‌اش از بيت‌المال مقرّري معيّن كرده بود؛ به قدري كه كفاف مخارج خانه را نمی‌کرد. خانوادة او يكي از علماء را كه نزد او مقام و منزلتي داشت، واسطه قرار مي‌دهند تا مقداري بر مقرّري شهريه بيفزايد. شيخ در برابر تقاضاي او سكوت می‌کند (نه تأييد و نه نفي می‌کند). وقتي شيخ به خانه می‌آید، به همسرش می‌گوید: لباس‌هاي كثيف مرا بشوي؛ ولي آب چرك‌آلود آن را دور نريز و در ظرفي نگه دار. چون همسرش چنان می‌کند، به زنش می‌گوید: آن آب را بياور، بخورم. وقتي زنش جوياي علّت می‌شود، می‌گوید: اموالي را كه به عنوان بيت‌المال مردم به من سپرده‌اند، از آن فقيران و مستمندان است و فرقي بين تو و ساير مستمندان نيست و خوردن اين آب چركين از خوردن آن مال براي من بهتر است.

دلا معاش چنان كن كه گر بلرزد پاي

فرشته‌ات به دو دست دعا نگه دارد

••• تأثير نان بر رفتار آدمي، حدّ و مرز و فرقه و آيين ندارد:

هركسي در هر مذهب و آئيني هم باشد، از غذاي حلال متأثّر می‌شود:

مادر عمر بن عبد العزيز نقل می‌کند:

خليفة دوم، گاهي شب‌ها براي سركشي مخفيانه به اوضاع شهر از خانه بيرون مي‌رفت و در شهر گشتي مي‌زد.

شبي صداي زني را شنيد كه از دخترش مي‌خواست تا موقع بردن شير گوسفندانشان براي فروش، با آن آب مخلوط كند؛ ولي دختر از اين كار امتناع می‌کرد. مادر از روي تمسخر گفت: نترس خليفه ما را نمی‌بیند. دختر گفت: خليفه ما را نمی‌بیند، خداي خليفه كه ما را می‌بیند.

فردايش خليفه به پسرش گفت: تحقيق كن تا او را برايت خواستگاري كنم. پس از تحقيق متوجّه پاك بودن دختر شدند. ازدواج صورت گرفت و محصول آن دختري شد به نام امّ عاصم.

امّ عاصم با عبدالعزيز مروان ازدواج كرد و خداوند پسري به نام عمر، به آنها عطا كرد. همين پسر عمربن عبدالعزيز بود كه پس از رسيدن به خلافت، سبّ علي اميرالمؤمنين(ع) را ممنوع کرد و فدك را به فرزندان حضرت زهرا(س) برگرداند و وقتي اطرافيان به او اعتراض كردند، گفت: حق با آنهاست.8

••• تأثير تقوا و اغذية مادر بر كودك، قبل از تولّد و دوران بارداري

ملّا محمّدتقی مجلسي از علماي بزرگ اسلام در تربيت فرزندش، محمّدباقر اهتمام فراوان داشته و به حلال و حرام دقّت فراوان مي‌نمود تا مبادا فرزندش از مال حرام رشد كند.

محمّد باقر نيز كمي بازيگوش بود. شبي ملّا محمّدتقی براي اقامة نماز به «مسجد جامع اصفهان» رفت و محمّدباقر را نيز همراه خود برد. در هنگام نماز خواندن پدر، محمّدباقر به بازيگوشي پرداخته و با سوزن، مشك پر از آب موجود در حياط مسجد را سوراخ كرد و آب آنها به زمين ريخت. پس از نماز، وقتي پدر از موضوع با خبر شد، دست پسر را گرفته و او را به خانه برد. پس رو به همسرش كرد و گفت: مي‌داني كه من در تهیّة معاش حلال و تربيت اين پسر، دقّت بسيار كرده‌ام. حال نمی‌دانم به چه دليل دست به اين كار زشت زده است؟ پس تو بايد بگويي كه چه كار كرده‌اي كه اين كودك مرتكب چنين خطايي شده است. زنش پس ازكمي فكر گفت: زماني كه من بار دار بودم، به خانة همسايه رفتم. درخت اناري كه در خانه‌شان بود، توجّه مرا به خود جلب كرد. سوزني را به يكي از انارها فرو بردم و مقداري از آب آن را چشيدم. اين چنين بود كه ملّا محمّدتقی مجلسي به راز مطلب پي برد.9

عزيزي بود از دوستان ما كه چند تا دختر تحصيل‌كرده در سطح عالي داشت. دختر بزرگش چنان محجوب بود كه دوست و آشنا هرجا سخن از حجاب برتر بود، او را مثال عيني می‌زدند؛ ولي ساير خواهرانش چندان پايبند حجاب نبودند. در تحقيقي كه به عمل آمد و والدينشان هم اقرار به آن داشتند، گفتند: اوايل تشكيل خانواده كه اوايل انقلاب هم بوده ما مقيّد به رعايت و حفظ ارزش‌هاي اسلامي بوده و در حلال و حرام دقّت می‌کرديم. بعدها ما انقلاب را مديون خود دانستيم و... محصولش همين بعدي‌ها شدند.

••• تأثير تقوا و اغذية مادر بر كودك در دوران شيرخوارگي

شيخ مرتضي انصاري (متوفي1281هـ. . ق.) كه در «نجف اشرف» مدفون است، از علما و مراجع برجستة قرن سيزدهم بود و كتاب‌هاي درسي «مكاسب» و «رسائل» كه در حوزه‌هاي علميّه تدريس می‌شود، از تأليفات ايشان است. وي زاهد و عابدي بي مانند بود و از نظر علم و جنبه‌هاي معنوي، يگانة عصر به شمار مي‌آمد.