بنيان‌گذار ورزش جديد ...

اسماعیل شفیعی سروستانی

اشاره:

بیش از یکصد سال از عمر ورزش مدرن می‌گذرد. در گذار این یک قرن، دست و پای تربیت بدنی سنّتی در میان همة فرهنگ‌ها و تمدّن‌ها برچیده شد و به تبع آن، دست و پای خلق و خوی و بنیادهای فرهنگی حاکم بر آنها. دیگر با هیچ ضرب و زوری نمی‌توان وصلة اخلاق و ادب و جوانمردی را بر پیراهن آنچه که از آن با عنوان بازی (sport) یاد می‌شود، دوخت. بیراه ندیدیم در گرماگرم برگزاری جام جهانی فوتبال در برزیل، بخشی از کتاب «داستان ورزش غرب»، اثر اسماعیل شفیعی سروستانی را فراروی خوانندگان محترم موعود قرار دهیم.

نام بارون پيردو كوبرتن با نام ورزش مدرن جهان، وابستگی جدايی‌ناپذير دارد. او به عنوان پايه‏گذار دور جديد بازي‌های المپيك و در كسوت بورژوايی كوچك، در سال 1863 م. در شهر «پاريس» به دنيا آمد؛ امّا به زودی در صف مقدّم مبارزه‏ای قرار گرفت كه سعی در وارد كردن حركات تربيت بدنی در برنامه‏های تحصيلی جوانان داشت.

كوبرتن در «انگليس»، تئوري‌های كهنة قديمی را آموخت. گاستن ماير دربارة او می‏نويسد:

وی به شدّت تحت تأثير اين سه مطلب اساسی بود:

1. تربيت بدنی بر اساس متد انگليسی در حقيقت سنگ زير بنای عظمت ملّت‌هاست و در پرتو اين تربيت، انگليسی‌ها موفّق به حفظ برتری و آقايی خود شده‏اند؛

2. مقرّرات خشك تعليمات نظامی و تعليمات ورزشی، نظامی برای علاقه‏مند كردن جوانان به ورزش؛

3. ورزش‌ها بايد قبل از آنكه به صورت جهان‏گير درآيند، به صورت يك مطلب بين‏المللی مورد توجّه قرار گيرند؛ يعنی ابتدا بايد آنها را بر طبق يك اصول بين‏المللی تنظيم كرد و سپس رواج داد.1

آنگاه كه كوبرتن درصدد انجام اصلاحاتی در ورزش برآمد، چند قرن از زمانی كه به دستور اُسقف اعظم «ميلان»، تئودورسيس كه ورزش‌های المپيك «يونان» راشرك‏آلود تشخيص داده و حكم به تعطيلی آن را صادر كرده، می‏گذشت و پس از او تا دوران جديد (رنسانس) چندان توجّهی به اين نوع ورزش‌ها كه اساس آن را برتری جسم تشكيل می‏داد، نشده بود. كوبرتن، در اواخر اين قرن، اوضاع را برای به اجرا درآوردن بند سوم از نظرياتش، يعنی به نظم درآوردن بازي‌ها در قالب يك مجموعة مدرن و سازمان يافته، فراهم ديد و بر آن شد تا اعلام كند:

من معتقدم كه بازي‌های المپيك بايد با زندگی روزمرّة مردم دنيا ازدواج كند و نبايد در قيد و بند يك سلسله قوانين محدود و معيّن ديروز، زندانی باشد.2

از اين‌رو، در يكی از شب‌های ماه نوامبر سال 1892م. در آمفی‏تئاتر «دانشگاه سوربن»، فكر احيای اين سنّت فراموش شده را مطرح نمود و حتّی مخارج اوّلية آن را خود عهده‏دار شد و سعی كرد تا با طرح شعار بلندتر از همه، سريعتر از همه و نيرومندتر از همه، نظريّة تنازع بقای هربرت اسپنسر را كه پيش از او مدوّن و در مباحث اجتماعی و در دستگاه نظری داروين در مقولة علوم زيستی وارد شده بود، جامة عمل بپوشاند و با برگزاری بازي‌های مدرن، ارزش تربيتی كهن را كه در واقع رستاخيز عهد باستان بود، احيا نمايد. از همين رو، در «نخستين مجمع ورزش‌های آتلانتيك فرانسه» اعلام داشت:

... بايد كاری كرد كه قهرمانان، همچنان كه در يونان قديم مرسوم بود، خود را يك نيمة خدا حساب كنند.3

در ژوئن سال 1894 م.، «كنگرة احيای بازي‌های المپيك» به دعوت كوبرتن تشكيل شد و در جريان اين كنگره و هفته‏های بعد از آن، تقريباً شكل اساسی و اصول المپيادهای جديد، معيّن و مشخّص شد.4

بايد دانست كه پيش از آن، برای كلّية ورزش‌های جديد، لغت آتليتيزم اطلاق می‏شد. كوبرتن در اين باره نوشت:

كافی است به جای لغت آتليتيزم، لغت «اسپورتا» را به كار ببريم.5

كوبرتن، واقف به اين موضوع بود كه ورزش و تربيت بدنی يونانی، اگرچه مبتنی بر فرهنگ يونانی بود، ليكن بار مفهومی اساطير يونانی را با صبغة كمی از بينش اساطيری با خود حمل می‏كرد و به‌رغم شرك‏آلود بودنش، وجهی از باورهای مربوط به نيروهای مافوق انسانی را با خود داشت؛ همان كه در عصر غلبة فرهنگ مسيحی، خود را در هيئت شواليه‌ها و متولّيان جوانمردی و پهلوانی نمودار ساخته بود؛ امّا تاريخ جديد غرب به تبع رنسانس، هيچ يك از وجوه پيشين را برنمی‏تابيد؛ چه وجه شواليه‏گری مسيحی و چه وجه نيمه خدايی يونانی را.

Athlet به معنی پهلوان و Athletic در مفهوم پهلوانانه نمی‏توانست در آنچه كه كوبرتن آن را پايه‏ريزی می‏كرد، مقبول واقع شود. از اين‌رو او نيازمند واژه‏ای بود كه به تمام معنا و مفهوم، عمليات ورزشی مدرن را منعكس سازد و كلمة Sport می‏توانست آن همه را در خود داشته باشد. چنان‌كه بعداً دربارة بنياد نظری اين ورزش سخن خواهيم گفت، Sport معانی شوخی، ملعبه، اسباب‏بازی، تفريح كردن، شوخی كردن و نمايش دادن را با خود داشت و Sporting به كسی اطلاق می‏شد كه تفريح‌دوست و بازی‌دوست باشد و لفظ بازی، چنان‌كه امروز نيز به عنوان پيشوند فنون ورزش مدرن، خود را می‏نماياند، درست‏ترين مفهوم و معنا و به عبارتی، فرهنگِ اين مجموعه از عمليات ورزشی را داشت؛ زیرا انسان مدرن در عصری كه كوبرتن پايه‏گذار ورزش آن می‏شد، در پی هواجس نفسانی و طالب‏بازی، ملعبه و تفريح بود؛ همة آنچه كه او را خوش می‏آمد و از قيد تفكّر، نگرانی روح و دغدغة حيات می‏رهانيد. او خوب می‏دانست كه Sport تجلّی نوعی فرهنگ است كه بسط آن می‏تواند پايه‏های اخلاقی و فرهنگی دوران جديد را برای جهانيان مستحكم سازد. چنان‌كه در اين باره می‏نويسد:

بازي‌های المپيك به هيچ وجه تنها يك مسابقة جهانی ساده نيست؛ بلكه عبارت از جشن جهانی همة جوانان، اين شكوفه‏های بشريت است كه هر چهار سال يك بار برگزار می‏شود. اين جشن، مظهر همة كوشش‌های پرشور و فعّاليت‌های مختلف دوران جوانی هر نسلی است كه قدم در آستانة زندگی می‏گذارد.

تصادفی نبود كه اين همه نويسندگان و هنرمندان بزرگ در بازي‌های المپيك كهن يونان جمع آمده بودند و بدون شك اين تجمّع بی‏نظير بود كه موجب بقای حيثيت بازي‌ها در طول قرن‌های متمادی گشت. از آنجا كه ما درصدد ايجاد مجدّد ظواهر اين بازي‌ها، بلكه در صدد احيای مجدّد نواميس آن بوده‏ايم و باز از آنجا كه من در وجود اين نواميس ضرورت‌های تربيتی می‏بينم كه هم‏اكنون نيز برای كشور من و تمام بشريت ضروری به نظر می‏رسد، بنابراین بايستی آن پايه‏های عظيمی را كه در گذشته، پشتيبان و حامی اين بازي‌ها بوده‏اند، مجدّداً برپا دارم؛ پايه‏های فكری، پاية اخلاقی و تا حدودی مذهبی. می‏بايستی نيروهای تازه‏ای را كه دنيای امروز در اختيار ما گذاشته نيز به اين نيروهای پشتيبان دنيای كهن بيفزاييم. اين نيرو‌ها عبارتند از توسعه و تكميل تكنيك و انترناسيوناليسم دمكراتيك.6

در واقع احيای مجدّد نواميس فرهنگی يونان باستان، بسط انديشه و اخلاق ليبراليستی بود كه خواست بنيان‌گذار اومانيست المپيك مدرن را محقّق می‏ساخت.

پس از برگزاری «اجلاس بين‏المللی سوربن، كه در آن نطفة برگزاری بازي‌های مدرن بسته شد. كوبرتن، «كميتة بين‏المللی المپيك» (I.O.C) را تشكيل داد و اعضای آن را شخصاً انتخاب كرد. اين كميتة بين‏المللی، مهم‏ترين مرجع تصميم‏گيری بازي‌های المپيك است.

شعار مورد نظر كوبرتن، عيناً ترجمة اين عبارت بود كه پس از او در ميدان‌های المپيك سرداده شد:

ستيوس، آلتيوس، فارتيوس؛

سريع‌تـر، بالاتــر، قوی‏تـر

كوبرتن موفّق شد با گردآوری سرماية كافی و جلب همراهی انديشمندان و پاره‏ای سياست‌مداران هم‌فكر، اوّلين دورة بازي‌ها را

ترتيب دهد و «آتن»، اوّلين مركزی بود كه به خاطر سابقة ديرينش، می‏توانست يادآور عملی و عينی المپيك يونان و برافروخته شدن مشعل بازي‌ها باشد.

يوناني‌ها پس از برگزاری اوّلين دورة بازي‌های المپيك در سال 1896 م. تلاش بسياری كردند تا حقّ برگزاری دوره‏های آتی را نيز به طور دائم برای خود محفوظ دارند؛ امّا در اين راه، موفّقيتی حاصل نكردند و اقدام آنها برای ابداع مسابقه‏ای مشابه المپيك نيز بی‏نتيجه ماند. گوييا آنان از اين نكته غافل مانده بودند كه آتن دهة نوزده، مهد فرهنگ نوين غرب نيست و انگليس و «فرانسه» به عنوان زايشگاه رنسانس در صددند تا پرچم نوين فرهنگ غرب را به اهتزاز درآورند.

بالأخره بعد از دو دوره، يعنی پس از هشت سال، زنان نيز به ميدان المپيك راه يافتند و:

اوّلين زن ورزش‌كار شركت‌كننده در المپيك مدرن در بازي‌های 1900 م. پاريس در رشتة تنيس و گلف شركت كرد.7

به‏رغم آنكه در دورة باستان، زنان حقّ شركت در اين بازي‌ها را نداشتند.

تا پيش از برگزاری المپيك 1936 م. سياست به طور رسمی وارد معركه نشده بود؛ امّا حضور دولت نازی «آلمان» در صحنه، باب جديدی در اين وادی گشود. در همان سال نيز كوبرتن در حين سخنرانی، پاره‏ای آرا و مبانی نظری خويش را بازگو كرد. وی در سال 1936 م. پس از ذكر مقدّمه‏ای كه درآن ارزش‌های باستانی را به جوانان يادآور می‏شد، به بحران فرهنگی اشاره كرد و اعلام داشت:

... اكنون پنجاه سال از تاريخ روزی كه من در سال 1886 م. با اعتقاد قلبی به اينكه بعد از اين هيچ ثبات سياسی يا اجتماعی، جز از راه يك رفرم پيشين فرهنگی قابل حصول نيست، می‏گذرد. تصميم گرفتم با كنار گذاشتن همة گرفتاري‌های شخصی خود، تمام همّ خود را وقف تهية مقدّمات يك رستاخيز فرهنگی نمايم. احساس می‏كنم كه وظيفة خود را، البتّه نه به طور اكمل، انجام داده‏ام. هم اكنون از ورزشگاه‌های بی‏شمار سرتاسر جهان هلهلة شادی حاكی از نيرومندی جسمانی، به آسمان بلند است ... هيچ مقام، طبقه و صنفی از آن بركنار نيست ... ما اين نتايج را به خود تبريك می‏گوييم؛ ولی می‏دانيم هنوز همه‏چيز تحقّق نيافته است. بايد روح نيز به نوبة خود از قيودی كه متخصّصان افراطی بر گردنش گذاشته‏اند، آزاد گردد. لازم است آن را نيز از دست كوته‏نظری رنج‌بار مشاغل اختصاصی برهانيم ... آينده از آن ملّت‌هايی است كه پيش از همه جرئت خواهند كرد كه تعليمات نسل جوان خود را اصلاح كنند؛ زيرا هم اوست كه سكّان تقدير را به دست دارد و بر آن نظارت می‏كند. از اين راه است كه صلحی استوار و سنجيده كه در خور عصری فعّال، پرغرور و خروشان است، برقرار خواهد شد ... راه شما از جايی كه مشهور همگان است و لوای تمدّنی درخشان بر آن سايه افكنده است، آغاز می‏شود ... باشد كه اتّحاد كار عضلانی و كوشش مغزی در راه تعالی و شايستگی انسانيت يك‏بار برای هميشه به هم جوش بخورد.8

نقطه نظرهای كوبرتن مبتنی بر موارد زير بود:

1. ايجاد يك رستاخيز فرهنگی از طريق احيای بازي‌های المپيك قديم؛

2. تثبيت ساختار فرهنگی اومانيستی اروپای نوين از طريق تعميم اخلاق و عمل تربيت بدنی مدرن در ميان جوانان؛

3. زدودن آخرين رگه‏های وابستگی نظام‌های تربيتی از بنيان‌های فرهنگ دينی؛

4. توسعة مدنيت غربی در ميان همة ملل؛

5. توسعة مقدّمات يكسان‏سازی فرهنگی اقوام برای از بين بردن تعارض فرهنگی موجود ميان فرهنگ غربی و غيرغربی.

او و كلّية كسانی كه به نوعی خود را معمار بزرگ فرهنگ و تمدّن غرب

می‏دانستند، نيك دريافته بودند كه با سرمايه‏گذاری برای تعليم و تربيت جوانان، می‏توان بنای آينده را مستحكم كرد؛ زیرا پيران به واسطة تعلّق خاطر به گذشته، همواره در برابر تغيير و تحوّلات فرهنگی و اجتماعی مقاومت می‏كنند و به عكس، جوانان به خاطر غلبة تمنّيات نفسانی و فقدان مطالعات، قادر به نقد و بررسی نيستند. از ديگر سو، بخش عمده‏ای از دريافت‌های كلّی نظام ارزشی، از طريق معتادكردن جوانان به انجام اعمال ويژه و واردآمدن در سلك مشخّصی توسعه می‏يابد.

بی‌شك اقوام غير غربی، به ويژه مشرق زمينيان در برابر بسط فرهنگ و تمدّن غربی مقاومت می‏كردند و تعارض مبانی اعتقادی، مذهبی آنان با فرهنگ اومانيستی رومی، يونانی، می‏توانست همواره آتش جدال اين دو جريان را تيز نگه دارد. از همين رو، تنها راه خنثی‌سازی اين امر، بسط جريانی بود كه می‏توانست مقدّمات يكسان‏سازی فرهنگی كه در واقع آلوده‏كردن همة جوامع به انديشة اومانيستی بود، فراهم آورد.

ماسونيت، شعار برابری، برادری و آزادی را جلودار خويش ساخته بود؛ شعاری كه به‏رغم همة زيبايی، به زهری می‏مانست كه در لايه‏ای از شيرينی پنهان شده باشد. اين شعار به معنی مساوات، اخوّت و حرّيت نبود و اشتراك لفظی باعث پوشيده ماندن عبارات و مفاهيم اصلی شده بود. آزادی ليبراليستی، اباحيّت و ر‌ها شدن آدمی از قيود اخلاقی سنّتی و دينی را به بار می‌آورد و برادری، پيمان وابستگی مستقيم و غير مستقيم لژهای فراماسونری را كه بلعيدن همة فرهنگ‌های مذهبی و زدودن همة بازمانده‏های اخلاقی سنّتی ملّت‌ها را می‏خواست و برابری، شعار دروغينی بود كه تحت نظام سياسی دمكراتيك غربی (حكومت انسان بر انسان) و مذهب اصالت فرد، تبديل به عنوان دهشتناك استعمار و امپرياليسم می‏شد؛ چنان‌كه در دهه‏های بعدی، همة ملّت‌ها در زير يوغ آن كمر خم كردند.

بی‏شك، از بين رفتن تعارض فرهنگی، بزرگترين خدمتی بود كه غرب برای استمرار سلطة فرهنگی و مدنی خود، بدان نيازمند بود و اين موضوع قطعاً به منزلة استحالة بازماندة فرهنگ‌های سنّتی و مذهبی ديگر اقوام در فرهنگ غربی بود؛ زیرا نظام سلطه‏جوی غرب، به چيزی كمتر از استحالة ديگر فرهنگ‌ها راضی نمی‏شد. وجود تعارض‌ها و دوگانگی رفتار در ميان ملل نيز می‏توانست همواره مانعی بر سر راه غرب باشد و حركت او را برای رسيدن به مقاصد استكباری كند نمايد.

اگر دستگاه فرهنگی غرب، از طريق روشنفكران تربيت شده در ميان ديگر ملل، تخم فرهنگ الحادی و تفكّر اومانيستی پراكندند و از طريق نشر آثار ادبی (رمان، نمايشنامه و...) همة آداب و سنن ملّی و مذهبی را مورد بازخواست قرارداده و كمر به هدم آن و استحاله‏اش بستند، گردانندگان امور سياسی نيز سر در پی سياست غرب و نظام اجتماعی مطلوب اميران پشت پردة توسعه گذاردند و از طريق بسط مناسبات غربی و از جمله ورزش، طرح يكسان‌سازی فرهنگی را كه در واقع به معنی بسط و توسعة همه‌جانبة فرهنگ غربی بود، به مورد اجرا درآوردند.

رنه ماهو دبيركلّ «يونسكو» در سال 1351هـ .ش. در بحث از نقش و جايگاه ورزش در «آفريقا»، می‏گويد:

آفريقا اندك اندك شكل می‏گيرد؛ امّا تا مرحلة پختگی كامل كه اروپا به آن دست يافته است، فاصلة بسيار دارد ... دست‌يابی به اين هدف آسان نيست. در اين ميان، شكل گرفتن ملّی برای كشورهای نوبنياد آفريقايی، اهمّيت خاص دارد. بی‏شك، ورزش عامل مؤثّری است كه اين شكل گرفتن را تسريع می‏بخشد. از سوی ديگر، ورزش مستقيماً با جوانان سروكار دارد و به جوانان امكان آن را می‏دهد كه قدم به حيات اجتماعی بگذارند ... اين در حالی است كه ورزش تنها وسيلة قابل اعتمادی است كه به كمك آن می‏توان جوان را وادار كرد كه در نقش اجتماعی خود ظاهر شود و مسئوليت‌های لازم را به عهده بگيرد ... در حالی‌كه ما قبول كرده‏ايم كه ورزش، عامل سازندة فرهنگ برتر است ... بازي‌های المپيك همواره در محفظه و محيط بستة تفكّر يونانی و انگلوساكسونی محصور بوده‏اند. 9

رنه ماهو به عنوان دبير كلّ «سازمان تربيتی و فرهنگی يونسكو»، به چند نكتة مهم و در عين حال جدّی اشاره می‏كند:

1. ضرورت تغيير ساختار فرهنگی كشورهای آفريقايی از طريق ورزش؛

2. مهيّا كردن جوانان و استفاده از آنان برای حضور در ميدان مسئوليت‌های جديد تفويض شدة اروپاييان؛

3. نقش مهم و اساسی ورزش مدرن، به عنوان عامل مروّج فرهنگ غربی؛

4. نسبت تامّ ميان تفكّر يونانی، انگلوساكسونی با بازي‌های المپيك.

آنچه كوبرتن در قالب ورزش‌های رسمی المپيك عرضه داشت، تنها صورت مدوّن جريان ورزش مدرن بود كه اروپای پس از رنسانس، به دنبال تجديد حيات تفكّر اومانيستی آن را دنبال می‏كرد.

در پی تثبيت بازي‌های المپيك، ضرورت وجود نشان و آرم مخصوصی برای آن احساس شد؛ امّا چه نقشی می‏توانست مورد

پذيرش همگان واقع شود و در عين حال از چارچوب نشانه‏های پذيرفته شدة جامعة اومانيستی و ماسونی خارج نباشد؟!

بی‏شك، پيشروان رنسانس، پروتستانتيسم، ليبراليسم و ماسونيت يهودی، مرهون خاندانی بودند كه باب تساهل و تسامح دينی و مذهب اومانيسم را در اروپا گشوده؟

حاكم فلورانس، كوزيمو مديچی كه پيش از اين، ذكر آن خاندان و ثروت كلانی كه مصروف ترجمة آثار يونانی و رواج اومانيسم كرده بودند، رفت، حكم پدر ميهن در «ايتاليا» را داشت. او وارث نشان خانوادگی خود نيز بود:

شش دايرة رنگين بر روی سپری طلايی رنگ 10

همين علامت با اندكی تغيير، نشان المپيك شد و كوبرتن نيز خود تا سال 1925 م. به عنوان رئيس كميتة بين‏المللی المپيك در اين سمت ماند و شهر «لوزان» را كه محلّ سكونتش بود، به عنوان مقرّ دايمی این كميته برگزيد تا آنكه وقت مرگش فرا رسيد.

بنا بر وصيّت او، قلبش را در مدخل «معبد المپی» در زير پاية ستونی از مرمر كه به يادبود احيای بازي‌های المپيك برپا شده بود، دفن كردند. 11

همان معبدی كه در قرن چهارم ميلادی، توسط اسقف مؤمن ميلان دستور ويران شدنش صادر شده بود.

ورزش مدرن كه مبنای گرايش‌های اومانيستی (اصالت انسان) در آن تثبيت شده بود، با اقدامات كوبرتن، مرز‌ها را درنورديد و هم‌پای ديگر مناسبات فرهنگی و مدنی غرب، فرهنگ سنّتی و ملّی اقوام مختلف را در خود مستحيل ساخت.

دبورا. آ. وست و چارلز. آ. بوچر نويسندگان كتاب «مبانی تربيت بدنی و ورزش» واقفند كه برنامه‏های تربيتی و تربيت‏بدنی مدرن، از فلسفة اومانيستی، تأثير پذيرفته است. آنها می‏نويسند:

برنامه‏های تربيت بدنی و ورزش نيز مانند برنامه‏های مدرن تربيتی، از فلسفة اومانيستی تأثير پذيرفته‏اند و حتّی دربارة تأثيرپذيری برنامه‏های غير آموزشگاهی همين اظهارنظر را دارند. 12

نويسندگان اين اثر در صدد نقد تربيت بدنی نيستند؛ امّا اين نكته را دريافته‏اند كه:

هر آرمان و حرفه‏ای كه داشته باشيد، باور فلسفی برای راهنمايی اعمال و تلاش‌های ضروری است. 13

و از اين منظر، بدين نكته واقفند كه تربيت بدنی مدرن بر مجموعه‏ای از باورهای فلسفی و نظری، در هيئت فنون و اعمالند.

فلسفة اومانيسم به عنوان مبنای فرهنگ غربی، لذّت از حال و پرورش جسم را در مقابل گرايش معنوی دينی و فلاح اخروی و قراردادن تن در خدمت به روح و معنويت مطرح ساخت و با اصالت بخشيدن به انسان، به عنوان قطب عالم امكان و محور و معيار همة ارزش‌ها، مبدع نظام ارزشی نوينی شد كه در آن، تفسيری جديد از مجموعة ارزش‌ها، از جمله ارزش‌های تربيت بدنی عرضه می‏شد.

در اين تفسير، اساس تعليم و تربيت جسمانی و تعليم و تربيت از طريق جسم بود و پرورش جسم، غايتی است كه انسان می‏بايست بدان می‏رسيد كه بی‏شك، تأمين همة آنچه كه اسباب فرح‏بخشی،

تنومندی جسمانی و برخورداري‌های ديگر است نيز همگی در زمرة اصل سابق‏الذّكر قرار می‏گيرند.

تربيت و تعليم جسم (بدن)، پرورش جسم را به عنوان يك غايت در نظر دارد و به اين دليل است كه به پرورش جسم و مهارت‌های جسمانی بيشتر از نتايجی كه از طريق فعّاليت‌های جسمانی حاصل می‏شود، بها می‏دهند. تربيت از طريق جسم، بر كسب مهارت‌های بدنی و تكامل جسمانی و بر ساير نتايج تربيتی، چون اهداف احساس اجتماعی، عقلانی از طريق فعّاليت‌های جسمانی نيز تأكيد می‏كند. تأكيد بر اين دو رويكرد، در تاريخ تربيت بدنی و ورزشی، امری آشكار است. 14

مربّيان و دست‏اندركاران امر ورزش و تربيت بدنی در كشورهای شرقی و از جمله «ايران»، به خاطر سابقة فرهنگی سنّتی، همواره دو جريان تربيت بدنی مدرن و سنّتی را مخلوط كرده و گاه رنگ و لعاب فرهنگ سنّتی را به ورزش مدرن زده‏اند؛ به‏رغم آنكه دو امر مهارت‌های بدنی و تكامل جسمانی دو اصل محوری تربيت بدنی مدرن است كه متأسّفانه در سير تدريجی خود، با دو عنصر سياست و تجارت ممزوج شده است.

در برابر سيل ورزش مدرن كه به مساعی گردانندگان امور سياسی كشور و تبليغات دستگاه‌های ارتباط عمومی، گسترده‏تر می‏شد، ورزش سنّتی، گام به گام عقب می‏نشست. دليل اين امر روشن بود. ورزش مدرن با دنيا و به تبع آن با نفس امّاره متلوّن و تنوّع‏طلب، نسبت نزديك داشت و هيچ قيدی را برنمی‏تابيد؛ زیرا جوانان خام، در پناه اين جريان، امكان بيشتری برای خودنمايی، برخورداری نفسانی و اطفای شهوات می‏يافتند؛ در حالی‌كه شيوة سنّتی ورزش با پاگذاشتن بر روی آن تمنّيات و خاموش كردن شهوات، تربيت و تعليم خود را آغاز می‏كرد. در واقع صفت برون فكنی ورزش مدرن، آن را در چشم طالبان دنيا و صاحبان چشم ظاهربين می‏آراست.

آنچه كه ورزش سنّتی را برپا می‏داشت، اين بود:

اگر لذّت ترك لذّت بدانی

دگر لذّت نفس، لذّت ندانی

در صورتی كه ورزش مدرن، لذّت نفس را اساس كار خود ساخته بود؛ آنچه هم به نام حفظ بهداشت، سلامتی جسم و تنومندی اندام در كنار شعارهای ورزش مدرن می‏آمد، جز تهيّة مقدّمات برای رسيدن به سرچشمة حيات اين جهانی و حظّ نفسانی نبود. از همين‌رو، ورزش برای كسب مدال، ورزش برای اظهار وجود، ورزش برای برتری‏جويی بر ديگران، ورزش برای جلب اعتبارات و ... از يك سرچشمه سيراب می‏شدند: برون‏فكنی.

برون‌فكنی اندام زيبا با عضلات پيچيده و تظاهر، پلة نخستين اين سير بود؛ همان كه آن را در ساختار معماری، شهرسازی و پوشش مدرن نيز می‏شد، ديد؛ زیرا ديگر برای بشر غربی، رازی برای كشف كردن، غايتی دوردست برای رسيدن، باطنی برای نايل شدن و فضايلی اخلاقی برای كسب كردن وجود نداشت. همة اين فضايل به كناری رفتند و جای خود را به اهداف ثانوی پست دادند؛ نمايش دادن اندام برای هزاران مرد و زنی كه خود به قصد تفنّن، تفريح و گذران اوقات فراغت به تماشا آمده‏اند.

براندج از رؤسای كميتة بين‏المللی المپيك دربارة ورزش مدرن می‏گويد:

ورزش، منحصراً يك وسيلة تفريح است؛ يك وقت‏گذرانی به طريق‏سودبخش. 15

آيا جز اين است كه با اين عبارت، همة ورزش مدرن، همة فرهنگ و تمدّن غربی و بالأخره همة غفلت بشر را در طول تاريخ می‏توان به تصوير كشيد و تفسير كرد؟

حال اگر اين سخن براندج را در كنار عبارت رنه ماهو دبيركلّ يونسكو كه گفته بود:

ورزش، عامل سازندة فرهنگ برتر است. 16

بگذاريم، چه تعريفی می‏توان از سازندگان فرهنگ برتر ارائه كرد؟ جز اينكه سازندگان فرهنگ برتر، مهيّاكنندگان ميدان عمل سلطه‏گران جهانی و سرگرم سازندگان خلق‏الله‏اند!؟

آمه‏دی كامارا مفسّر ورزشی مجلّة جهان سوم به نام «آفريقا و آسيا» می‏نويسد:

... با اينكه كوشش می‏شود تا كوبرتن، انسانی آزادانديش، پيشرو و متعادل معرّفی گردد، بايد دانست كه او متفكّری از نوع متفكّران هم‏عصر خويش بود؛ متفكّرانی كه جز به امپرياليسم، توسعه‏طلبی و استعمار، به چيز ديگری نمی‏انديشيدند. روش او در تفكّر، روش ميسيونرهای مذهبی بود كه با دستی، خلق را تقدير می‏كردند و با دستی ديگر، خنجر در پشتشان فرو می‏بردند. كوبرتن در كار آرم‏سازی كه با شلّيك توپ آغاز شده بود، نقش مؤثّری داشت ... در كارهايش بار‌ها اين مطلب را عنوان كرده بود كه عدم تساوی يكی از قوانين طبيعت است و حقيقتی است كه نمی‏توان انكارش كرد. 17

پی‌نوشت‌ها: