گفت‌وگویی صمیمانه با فرزند علّامه امینی(ره)
فرزند علّامه امینی می‌گوید: یازده جلد «الغدیر» چاپ شده و 9 جلد مانده است که در اختیار مرحوم آقا رضا و برادرم محمّد بود و کار زیاد دارد؛ یعنی علّامه بیش از 100 صفحه توصیه‌هایی داشته که به آقا رضا برای تکمیل این کتاب کرده است.
او چهارمین فرزند علّامه امینی، مؤلّف اثر گرانسنگ «الغدیر» است، او هم اکنون بعد از سه برادر فقیدش مسئول رسیدگی به کتابخانة «امام امیرالمؤمنین(ع) نجف» است. متولّد تیرماه سال 1336 در «تهران» است. دوران کودکی و نوجوانی‌اش را در «خیابان ایران» گذارنده است و با اینکه در 14 سالگی پدرش را از دست داده است، خاطرات جالبی از آن دوران به یاد دارد.
احمد امینی از شیطنت‌های بیش از حدّ دوران کودکی و خط نازیبایش می‌گوید که چگونه پدر از آن دست‌خط‌های نازیبا به بهترین نحو یاد می‌کرد. شیطنتی که حتّی در دوران نوجوانی با او همراه بوده است و واکنش علّامه امینی را به همراه داشته است. آرزویی که علّامه به شوخی در حقّ او بیان می‌کند و اجل به او مهلت نمی‌دهد که آن آرزو محقّق شود.
آنچه که در ادامه می‌آید، گفت‌وگوی 90 دقیقه‌ای با حجّت‌الاسلام والمسلمین احمد امینی است. او با گشاده‌رویی به سؤالات ما پاسخ می‌دهد، هر چند که برخی سؤال‌ها، او را به سال‌های گذشته باز می‌گرداند و دقایقی به فکر فرو می‌برد؛ امّا بیان تلاش‌های علّامه و بازگویی زندگانی پدرش سریع او را به فضای گفت‌و‌گو باز می‌گرداند.
• در ابتدا خودتان را معرفی می‌کنید و بگویید فرزند چندم علّامه امینی هستید؟
مرحوم علّامه امینی 5 تا پسر و 3 تا دختر داشتند. اوّلین فرزندشان مرحوم دکتر شیخ هادی امینی بودند که دارای تألیفات و تحقیقات زیادی هستند. دومی مرحوم شیخ رضا امینی که وی بیشتر از بقیة پسران، با پدر همراه بود. به عبارتی دیگر، بازوی پدر بود. سومین فرزند مرحوم، آقای شیخ‌زاده مشغول کسب و کار بود، مدّتی در نجف زندگی کرد و بعد از بیرون کردن ایرانی‌‌ها از عراق، به تهران آمد و بعد از آن به «مشهد» رفت. بنده هم احمد هستم. برادر دیگرم آقای دکتر محمّد امینی است که در رشتة علوم حدیث درس خوانده و اهل تحقیق هست. در واقع بنده، چهارمین فرزند علّامه امینی هستم.
• تخصّص شما چیست؟
ما هم پشت پدر پنهان شدیم(با خنده) و مشغول کارهای تحقیقی و تبلیغی دین هستیم.
• پس مسئولیّت کتابخانة نجف بر عهده شماست؟
بله، به طور موقّت. البتّه کتابخانه، یک تولیت متشکّل از هیئت امنای عراقی و هیئت امنای ایرانی است که بر هرگونه کارهای کتابخانه نظارت دارند. مرحوم حاج شیخ رضا، یکی از اعضای هیئت تولیت بود و اکنون برادرم آقای دکتر محمّدآقا به جای برادرم حاج شیخ رضا، یکی از متولّیان کتابخانه است. همچنین آقای حاج معین چندین سال و حاج عبدالحسین نجیم از زمان مرحوم والدمان، متولّی کتابخانه هستند.
• یعنی علّامه امینی در وصیّت‌نامة خودشان این ترکیب را مشخّص کردند؟
به طور مشخّص و در وقف‌نامه ذکر شده که حاج آقا شیخ‌رضا ـ شرایط قانونی متولّی شدن در عراق را داراست چون باید شخص عراقی باشد؛ یعنی شناسنامة عراقی داشته باشد ـ بنابراین یکی از اعضای تولیت و رئیس هیئت تولیت شد، جمعاً سه نفر بودند، مرحوم حسین شاکری از یاران با وفای پدرمان بود که از زمان تأسیس کتابخانه حضور داشت و بعد هم پسرش حاج عارف شاکری الآن متولّی کتابخانه است. در واقع شرعاً سه نفر را پدرم انتخاب کرده بود: حاج حسین شاکری، مرحوم حاج هاشم فیار و عبدالحسین نجیم.
الآن از آن سه نفر، فقط عبدالحسین نجیم زنده است. البتّه در منزل بستری است و او نیز آقای حاجی معین را انتخاب کرده است.
• یعنی اعضای هیئت امنای کتابخانة امام امیرالمؤمنین(ع) به انتخاب نفر قبلی مربوط می‌شود؟
طبقة اوّل باید حتماً طبقة دوم را انتخاب کند، وظیفة متولّیان این است که قبل از هر عملی طبقة دوم خودشان را انتخاب کنند.
چگونه کتابخانة علّامه امینی تأسیس شد
• راجع به ویژگی‌های این کتابخانه توضیح می‌دهید؟
آن زمانی که مرحوم والد مشغول مطالعه و تحصیل بودند و به کار تحقیق می‌پرداختند، محرومیّت‌های زیادی را هم ایشان و همة اهل تحقیق متحمّل میشدند. به دلیل اینکه کتابخانة عمومی نبود. همچنین در نجف، کتابخانة عمومی وجود نداشت، با اینکه نجف اشرف شهر مدینة علم است.
بنابراین هر کسی اگر می‌خواست تحقیقی انجام دهد و مطالعات عمیق و وسیعی داشته باشد، تهیّة کتاب برایش فوق‌العادّه سخت بود و برای همین، حتماً داستان‌های زیادی از بزرگان، مخصوصاً از والد من شنیده‌اید که دنبال کتابی رفتند و پیدا نکردند؛ آن هم با مشکلات متعدّد.
علّامه امینی با جانش این محرومیّت را حس کرد. چون محرومیّت خیلی کشید و با اینکه مشغول نوشتن الغدیر بود؛ امّا به طور جدّ پیگیری می‌کرد. این برای بندة حقیر خیلی جای تأمّل دارد. یکی از چیزهایی که من را تشویق کرد که در این کتابخانه مشغول شوم، قطع نظر از نسبت پدری و فرزندی، همّت پدرم در این کار بود.
تمام کتاب الغدیر چاپ نشده است
همان‌طور که گفتم برای نگارش الغدیر (11 جلد) محرومیّت‌های زیادی را متحمّل شده بود، تازه برای نُه جلد باقی ماندة الغدیر که هنوز چاپ نشده است، یک محرومیّت جدیدی را تجربه کردند. در این 9 جلد، یک بحثی به نام «مسند مناقب و مُرسل‌ها» که یک تحقیق جامع‌الاطراف در مورد احادیث ولایت و بسیار فوق‌العادّه است؛ این قسمت چاپ نشده از الغدیر، نسبت به آن 11 جلد، مثل دانشگاه به مدرسه است. فوق‌العادّه عمیق و وسیع است. به عبارت دیگر، برای خودش یک تحقیق همه جانبه است.
محرومیّتی که علّامه امینی را به سوی هدفی والاتر سوق داد
• یعنی می‌خواهید بگویید در کتابخانة علّامه امینی، کتاب‌های نفیس و کمیابی وجود دارد که علّامه برای نوشتن الغدیر از آن استفاده کرده است؟
بله. می‌خواهم بگویم این کتابخانه آرام آرام به چه صورت درآمده است. علّامه، اوّل محرومیّت‌هایی کشید و دریافت که یک کتابخانة عمومی، باید در این شهر باشد، در شرایطی که خودش مشغول کار بود. مثلاً بگوید من الآن بروم بودجه‌ای تهیّه کنم، نه امکانات مالی و نه وقت کافی داشت که زمینی را انتخاب و بعد طرّاحی کند، عدّه‌ای را دور هم جمع کند و در کارهای بنّایی شرکت کند، این یک حسّ خاص و یک انگیزة فوق‌العادّه قوی می‌خواهد.
علّامه امینی یک محرومیّت عجیبی کشیده بوده که نمی‌خواست دیگران به آن مبتلا شود، در بیشتر مواقع که می‌رفت از یک عالم در کتابخانه‌ای کتاب تقاضا کند که مطالعه کند، اجازه نمی‌دادند و در اختیارش نمی‌گذاشتند!
این محرومیّت‌ها یک بار و ده بار نبوده، چون کتابخانه، عمومی نبود، البتّه یک کتابخانة عمومی در «حسینیّة شوشتری‌ها» بود که آن هم به علّت برگزاری مراسم فاتحه شلوغ می‌شد، به همین دلیل علّامه شب‌ها به آنجا می‌رفت و به خادم حسینیّه می‌گفت که کلید را بردار و برو!
به هر حال علّامه با عشق و علاقه‌اش زمینی را با چند نفر پیدا کرد، از جمله مرحوم حسین شاکری و این کتابخانه را تأسیس کرد. در وهلة نخست کتاب‌های خودش را آورد و بعد از این طرف و آن طرف کتاب جمع کرد، مجلّه‌ای در این کتابخانه وجود دارد که یک یادگاری است به نام «صحیفة المکتب» یا همان مجلّة کتابخانه که خیلی خواندنی است.
تأسیس کتابخانة امام امیرالمؤمنین(ع) سال 1373 ه .ق. بوده است. این مجلّه، سه شماره چاپ شده و علّامه این سه شماره را در یک جلد صحّافی کرده است.
روش علّامه امینی برای تجهیز کتاب از سفر به کشورهای مختلف تا تهیّة میکروفیلم
داشتم می‌گفتم بعد از تأسیس کتابخانه، شروع به جمع‌آوری کتاب کردند و مجبور شدند سفرهایی را انجام دهند و از این کتابخانه به آن کتابخانه بروند و محفوظات اسلامی را پیدا کنند، در کشورهایی مانند «ترکیه»، «مصر»، «مراکش»، «سوریه»، «ایران»، «هندوستان»،
«یمن» و کشورهای دیگر ـ هر کدام دریایی از فرهنگ و منابع اسلامی هستند ـ شروع کردند کتابخانه‌ها را دیدن و در تصحیح کتابخانه‌های خیلی از جاها نقش مهمّی داشتند؛ زیرا ایشان کتاب‌شناس بودند.
همچنین دنبال منابع خطّی مباحث خودشان بودند. کتاب‌های مهم (رفرنس‌ها) و منابع چاپی را دیده بودند و حالا دنبال منابع خطّی بودند، خیلی از منابع معتبر الغدیر هنوز چاپ نشده بود، صد سال پیش را در نظر بگیرید، آن موقع خیلی از کتاب‌ها و منابع دینی چاپ نشده و ایشان به آن منابع نیاز داشت و مجبور بود برود مکتوبات را ببیند که به راحتی قابل دسترسی نیست.
علّامه از کتابخانه‌های سوریه شروع می‌کند و بعد ترکیه می‌رود. برادرم مرحوم حاج‌رضا ایشان را همراهی می‌کند. علّامه برای استفادة بهتر از این منابع، از فیلم و سه روش دیگر استفاده کرد. اگر برایش میسّر بود، اجازه می‌دادند میکروفیلم تهیّه می‌کرد. اگر امکان کپی و زیراکس بود، کپی برمی‌داشتند.
اکنون در کتابخانه، سه نوع منابع خطّی موجود است و سوم اینکه خودش استنساخ کردند؛ یعنی به دست خودشان نوشتند. بعد همة اینها را آوردند و در زمان حیاتشان وقف امیرالمؤمنین(ع) کردند و حتّی به اولادش توصیه کردند که بروید برای کتابخانه امیرالمؤمنین(ع) کار کنید و در جوار حضرت(ع) باشید، برای همین، من هم که هیچ‌کاره هستم، به کتابخانه می‌روم.
چرا صدّام موفق نشد کتابخانه علّامه امینی را تخریب کند
• چند سال است در کتابخانه فعّالیت دارید؟
بنده عهده‌دار کاری در کتابخانه نیستم. فقط یک سال و اندکی مشغول هستم. فقرا را جمع کردم. کتابخانه چند سال متروک بوده، به عبارتی دیگر این کتابخانه، دورانی را گذرانده است، چند بار خواستند این کتابخانه را از بین ببرند، چند بار خواستند این کتابخانه را در زمان صدّام با خاک یکسان کنند؛ حتّی بعد از حکومت سابق آمده بودند، کتابخانه را غارت کنند، الحمدلله به همّت دوستان امیرالمؤمنین(ع) و عنایت امیرالمؤمنین(ع) این کتابخانه محفوظ مانده است. الحمدلله از کتابخانه چیزی به سرقت نرفته است.
• قدیمی‌ترین کتابی که در کتابخانه وجود دارد، چیست؟
یک مصحف شریف «قرآن کریم» منسوب به امیرالمومنین(ع) و دیگر مصحف شریفی دیگر منسوب به امام جعفرصادق(ع) است.
• در زمان صدّام اقدامی برای نابودی کتابخانه صورت گرفت، به‌رغم اینکه نیروی‌های امنیّتی صدّام آمده بودند، این کار را عملی کنند، چه اتّفاقی افتاد که این حادثه رخ نداد؟
من اطّلاع ندارم که چه شد؛ امّا آمدند اعلام محلّی کردند. نجف در آن زمان محاصره بود. ظاهراً قرار بود ساعت 7 صبح آنجا را منفجر کنند. البتّه چند تا کتابخانة مهم را از بین بردند «کتابخانة حاج حکیم» که پر از کتاب‌های خطّی بود را آتش زدند، حتّی برای گرم کردن خودشان از آتش این کتاب‌ها استفاده کردند. بساطی بود. به اهل محل اعلام کرده بودند که منطقه را خالی کنند. مأمورها آماده شده بودند. افرادی که در کتابخانه بودند، دو سه روز قبل از آنکه احساس خطر کرده بودند، برای قسمت‌هایی که محفوظات قرار داشت، دیوار کشیده بودند که مأمورها متوجّه نشوند تا جایی که فرصت داشتند، کتاب‌ها را داخل کیسه کرده و دفن کردند و تا جایی که توانستند برای نگهدار‌ی‌اش تلاش کرده بودند.
می‌گویند تا چند دقیقه قبل از اینکه این برنامه‌شان اجرا شود آمدند و به سربازان دستور دادند برگردند، چه شده؟ خدا عالم است.
از آقای خویی شنیدم که به مدیر کتابخانه فرمودند: در حفظ آن تابلو، مثل جانت مراقبت کن، چون نجف را خداوند به عنایت امیرالمؤمنین(ع) و به واسطة وجود این حرز است که حفظ کرده است.
• چاپ «الغدیر» در زمان حیاتشان آغاز شد یا نه؟
در زمان حیاتشان، جلد دوم گزارش سفرشان به هند است. جلد سوم ادامة گزارش و اسم و ذکر نام مبارک تمام کسانی که کمک کردند به کتابخانه است چه پول داده باشند و چه کتاب آورده باشند. حتّی ربع دینار هم نوشته شد؛ یعنی علّامه مبلغ برایشان مهم نبود. مهم این بود که چه افرادی سهیم بودند و آخرش هم یک دیوان ده ساله دادند: «اشعره کامله». یک دفترچه‌ای چاپ کردند که واردات و صادرات کتابخانه به صورت شفّاف و نقایصی که داشت در آن ثبت شده بود.
کسانی که به کتابخانه کتاب هدیه دادند، اوّل هر کتابی به نام خودشان است، مثلاً محمّدحسین مجتهدی، حاج محمّدعلی پوستی، چند تا کتاب داده، حتّی کسی مانند سرلشکر ضرغام که تمام کتابخانه‌اش را و آثار پدرشان را به کتابخانه اهدا کردند.
نشر الغدیر، اوّل در زمان خود مرحوم امینی واقع شد که یازده جلد است. اوّلین چاپ در نجف بود و امکانات به قدری برای علّامه کم بود که برادر و خواهرهایم تعریف می‌کردند که صحّافی کتاب‌ها را در خانه انجام می‌داد. آنچه که مهم است، این است که جلد یازدهم وقتی چاپ می‌شود، مسیر تحقیقات ایشان همان طور که عرض کردم، جهتی پیدا می‌کند که مطالعات خاصّی را می‌طلبد.
برای همین لازم بود که به کشورهای مختلف بروند تا دیگر مختوتات را ببیند، برای آن چندین سال، بیش از ده سال عمر صرف شده، علّامه خیلی پیگیری کرد و آخر عمرش نیز مشغول تحقیقات آنها بود، منتها دیگر اجل مهلت ندارد.
سرنوشت 9 جلد باقی‌مانده الغدیر
• خب! سرنوشت 9 جلد باقی‌مانده چه شد؟
الان، یازده جلد چاپ شده و 9 جلد مانده است که در اختیار مرحوم حاج‌آقا رضا و برادرم دکتر محمّد امینی است که إن‌شاءالله تحقیق شود و کار زیاد دارد، یعنی علّامه بیش از صد صفحه توصیه‌هایی داشته که به حاج آقا رضا برای تکمیل این کتاب کرده است.
• آیا شده بود که با پدرتان بازی کنید؟
بنده یک حرف شخصی می‌زنم، آرزو می‌کنم حرفم به درد بخورد: بنده 14 سالم بود که پدرم را از دست دادم و خاطرات بسیار کم و محدودی از پدرم دارم. آدم‌های عاشق این طور هستند که خودشان را نمی‌بینند و شیدا هستند. بنا نیست آدم‌ها را کوچک یا بزرگ کنیم. خوش به حالش که به هدفش رسید و رفت. خوش به حال کسی که عاشق شد. خوش به حال آن کسی که عشقش گل کرد و روشش ثمر داد. باقی هم که با او هم‌سو شدند، خوش به حالشان.
بنده به عنوان فرزند امینی، مدّت زمانی از ایشان ناراحت بودم، چون کم، پدر را می‌دیدم، او را هم وقتی می‌دیدم، اصلاً غرق خودش بود؛ یعنی غرق عشقش بود، غرق کارش بود. من نامه‌ای دارم، خیلی زیباست، برایتان می‌خوانم که نشان می‌دهد اهتمام به فرزند داشته است.
حرفم سر این است: علّامه، شخصی کاملاً مقیّد بود، خیلی دلش می‌خواست آدمی ایده‌آل و پدری ایده‌آل باشد؛ امّا طبیعتاً عشق و کارش نمی‌گذاشت که آن طوری که معمولاً به افراد می‌رسد، برسند. به همین دلیل خیلی تنهایی می‌کشیدیم. اگرچه برای تحقیقات، همراه با علّامه به عراق و ... می‌رفتیم، ولی در هر صورت ما تنها بودیم.
آن تنهایی وحشتناک که برای یک بچّه بوده و وقتی هم علّامه می‌آمد، باز هم نمی‌دیدیمش؛ چون دوست و آشنا جلویش جمع میشدند، من هم بچّة شیطانی بودم و درس نمی‌خواندم، یک روز مادرم به من نصیحت می‌کرد.
ماجرای لامپ فیتیله‌ای و کتاب خواندن علّامه
من در خیابان ایران به دنیا آمدم. اوّلین منزلی که پدرم در تهران بعد از ازدواج با مادرم، به طور رسمی در آن ساکن شدند، در خیابان ایران بود. منزلی در «بازارچة سقّاباشی». مرحوم سادات اخوی، منزل خودش در خیابان ایران بود، خانة جالبی بود، تازه برق آمده بود. مادر من، روحش شاد، برای من هم مادر بود و هم پدر. پدر و مادرم عاشق یکدیگر بودند و بسیار به هم احترام می‌گذاشتند تا جایی که شب عروسی، وقتی عموی مادرم دست عروس و داماد را در دست همدیگر گذاشتند و مادرم را به پدرم سپرد، پدرم خم شد و دست مادرم را جلوی همه بوسید و تا آخر عمرش همین احساس را داشت و جز محبّت و احترام از پدر و مادرمان نسبت به همدیگر چیزی ندیدیم.
ما در خانواده‌ای بودیم که از خلق خدا هم محبّت دیدیم، پدرمان نه فقط به زن و بچّه‌اش، به خلق خدا هم محبّت داشت، تکّه کلامش به آدم‌ها این بود که شما جان و روح من هستید، بارها شده بود وقتی که دوستانش را دو سه ماه نمی‌دید، آنها را به آغوش می‌کشید و به شدّت گریه می‌کرد که چرا من شما را دو ماه ندیده‌ام و بی‌تابی می‌کرد.
خیلی حالت عاطفی داشت، یعنی اینکه اگر من پدرم را کم می‌دیدم، از روی بی‌مهری‌اش و بی‌‌توجّهی‌اش نبوده است؛ بلکه طبیعت عشق اقتضا کرده است. برای همین زمانی که بچّه بودم و آشنایی با حالش نداشتم، از او گلایه‌مند بودم؛ آن وقت که حرمت مادرم را دیدیم، یعنی مادرم طاقت نمی‌آورد، کسی علیه پدرم حرفی بزند.
مادرم گفت که: یک شب برق قطع شده بود، برق نداشتیم، این لامپ‌ها را گذاشته بودیم که آقاجان مطالعه کند. برایش چایی آوردم. گفت: من وارد اتاق آقا جان شدم، سینی به دست، دود، روغن دارد و می‌چسبد، من دیدم تمام اتاق را دود گرفته، فیتیله این لامپ‌ها درآمده بود و دود می‌کرد و این آقاجان ما، اصلاً متوجّه نیست، فقط فوت می‌کند؛ یعنی آن‌چنان غرق در کتاب است که این بنده خدا فکرش به این نمی‌رود که این فتیله لامپ را بکشد.
مادرم یک عشق عجیبی به پدرم داشت، واقعاً فدایی‌اش بود و خودش را فدا کرد. حرفم سر این است که من بعداً آرام آرام دیدم، که آنچه در روح فرزند تأثیر می‌گذارد، روح رفتار پدر و مادر است.
• می‌دانید علّامه چه غذایی دوست داشت و به کدام منطقه بیشتر سفر می‌کرد؟
غذای خوشمزه می‌خورد و غذایی که خوشمزه نبود، نمی‌گفت خوشمزه نیست. مادرم زن کدبانو و فوق‌العادّه و دست‌پختش خوب بود، به طوری که بوی غذا در می‌آمد برای همسایه‌ها می‌فرستاد؛ دوستان مخصوصاً برای دست‌پخت او می‌آمدند، خیلی از دوستان از شهرستان بیمار میشدند، می‌گفتند ما را ببرید نزد خانم امینی، راحت برای خودشان می‌آمدند، آدمی مهربان و خوش‌اخلاق بود و خیلی‌ها را شیفتة خودش می‌کرد.
علّامه امینی چه توصیفی از آب و هوای هندوستان داشت!
این بندة خدا چند ماه به «هند» رفت. من با برادرم حاج‌رضا بعد از 28 سال، بعد از پدرمان به هندوستان رفته بودیم تا نوشته‌های ایشان را تکمیل کنیم، هندوستان جای گرمی است، ما برنامه‌مان را طوری چیدیم که زمستان باشد-آنها سه فصل دارند- یک مقدار برای ما خنک باشد، با وجود این خیلی از جاها فوق‌العادّه گرم بود، ایشان چند ماه آنجا بودند که حاج رضا با علّامه بعضی جاها همراه بود، لنگ می‌بستند و لنگ را خیس می‌کردند و روی دوش‌شان می‌انداختند تا یک مقدار باد بخورد و از حرارت کم شود، برادرم حاج رضا تعریف می‌کرد که یک شب وقتی از هندوستان بازگشتند تا صبح مهمان‌ها آمده بودند، اذیّتش می‌کردند و نمی‌گذاشتند بخوابد. خیلی‌ها برای استقبال آمدند، گفتند: آب و هوای هندوستان چطور بود، علّامه گفت: من نفهمیدم، ما مشغول کار بودیم، متوجّه نبودیم کجا گرم است و کجا سرد است، فقط عرق می‌ریختیم، گرما و سرما را حس می‌کرد، ولی اعتنا نمی‌کرد که ترتیب اثری بدهد.
علّامه امینی کوه انرژی بود
با وجود این، پدرم حدود دو سال بستری بود و نمی‌توانست تکان بخورد و قادر به راه رفتن نبود، به خاطر کار زیاد بود. به او خیلی می‌گفتند: کوه انرژی. فوق‌العادّه آدم قوی‌ای بود، آدم چهارشانه، قد بلند، دو تا برادر بزرگ من را در آب با دست بلند می‌کرد. خیلی قوی بود و بدن ورزیده‌ای داشت. عبادتش خیلی خوشمزه بود، یک حال خوشمزه‌ای داشت. بستری شد، بندة خدا پایش دیگر باز نشد، او را به بیمارستان بردند.
یک روز کسی نبود، مادرم به من بشقابی داد که در آن طالبی بود و گفت: برای پدرت ببر، در راه داشتم می‌بردم، ناخنک زدم. خیلی دقّت نکردم، جایش ماند و معلوم شد انگشت زدم. وقتی برای ایشان
بردم، علّامه نگاه کرد، خیلی با احترام صحبت می‌کرد، ایشان شروع کرد به نصیحت کردن. گفت: وقتی چیزی می‌گویند ببر مؤدّبانه ببر. من از لهجة ترکی ایشان خنده‌ام می‌گرفتم، شوخی می‌کردم. برایم این لهجة ترکی جالب بود. اصول ادبیات خاص خودش را داشت. خیلی کوچه بازاری حرف نمی‌زد. کتابی حرف نمی‌زد؛ ولی به گونة خاصّی حرف می‌زد. به لهجة ترکی‌اش، خندیدم، نه اینکه مسخره کنم. ایشان فکر کرد من دارم مسخره می‌کنم. گفت: والله! اگر حالم خوب شود قبل از تکمیل الغدیر تو را آدم می‌کنم. (خندیدن)، متأسّفانه همان سال از دنیا رفتند و فرصت نشد من آدم شوم. (خنده و گریه)
نامه علّامه امینی برای فرزند هشت ساله‌اش
• اشاره به نامه‌ای کردید که علّامه امینی خطاب به شما نوشته است. متن آن را برایمان می‌خوانید؟
این نامه، متعلّق به 8 ماه مبارک رمضان سال 1385 قمری است که بنده هشت ساله بودم.
• چه زمانی علّامه این نامه را برای شما نوشته است؟
ایشان شش ماه در عراق(نجف) به خاطر کارهای کتابشان و کتابخانه بودند، یک زندگی هم در ایران درست کردند، چون ساکن نجف بودند، پاییز و زمستان در عراق بودند و بهار و تابستان در ایران بودند. بنده هم در ایران به دنیا آمدم؛ ولی عموم اولادش در نجف به دنیا آمدند. بزرگترها یعنی برادرها و خواهرهای بزرگ من در نجف به دنیا آمدند، پدرم 40، 50 سال در نجف زندگی می‌کرد.
درس‌های اوّلیه را نزد پدرش خواند، بعد نزد استادهای شهر «تبریز» و بعد از اینکه 18 ساله شد، به نجف رفت و آنجا درس خواند و بعد کسالتی پیدا کرد، مجبور شد به تبریز برگردد. در تبریز ازدواج کرد و با همسرش به نجف رفت و در آنجا، 40، 50 سال ماند و چند سال آخر به خاطر کار در تهران آمدند و در ایران خانه تشکیل دادند.
پس بعضی از زمان‌ها در عراق بودند و برای ما نامه می‌دادند. هم برای ما و هم مادرم. محمّد آقا برادرم 5 سال بعد از من به دنیا آمدند، من 8 ساله بودم و برادرم 3 ساله بود.
علّامه در این نامه می‌گوید:
نور دیده، عزیزم احمد آقا امینی، پسر جان پدر! ـ برایش به تشویق مادرم نامه نوشتم، پدرم هم جواب نامه را از نجف داده بود ـ ، نامة خیلی مرتّب تو رسید (معلوم بوده نامة بدخط و نامرتّبی بوده) چند مرتبه خواندم، زیاد مسرور و خوشبخت گشتم، بسیار تو را دعا کردم، بارک‌الله بارک‌الله، ان‌شاءالله امیدوارم امسال شاگرد اوّل بوده و شیطان از تو دور گشته، (چون معمولاً نمره‌هایم ناپلئونی بود و معلّم‌ها به خاطر پدرم من را قبول می‌کردند) و همواره به حرف مامان جانت گوش داده و او را در خانه تنها نگذاشته و با ادب و احترام با برادر جانت محمّد آقا رفتار نموده و به ننه جیروده (ننه جیروده آدم عجیبی بود و فوق‌العاده‌ای بود، کسی بوده کمک مادرم می‌کرده) اذیت نکنید تا ان‌شاءالله وقتی آمدم همه تعریف تو را کنند. قدری اگر با دقّت می‌نویسی (یعنی بی‌دقّت نوشتی) خطّت بهتر می‌شود، وقتی که نامة تو رسید آقا داداشت (حاج آقا هادی) پیش من بود، نامه تو را خواند و خیلی مسرور شد، خوب است یک نامه خوبی به ایشان بنوسی. علی آقا (پسر حاج آقا هادی) به من نامه داده جواب نامة خودش را می‌خواهد. به ننه هم بگو من نائب‌الزّیاره از طرف ایشان هستم. (ننه جیرودی) محمّدجان را دیده بوسم.
خداحافظ شما
پدرت مشتاق دیدارت
امینی
• درپایان صحبت خاصّی دارید بفرمایید؟
سخن علّامه امینی ولایت بوده، ولایت مقام بزرگ آدمیّت است. امامت مقام والایی است. ما امامت را الآن پایین آورده‌ایم و به مقام حکومت و خلافت رساندیم. با ولیّ خدا در هر شرایطی می‌شود ارتباط داشت. امینی اگر الغدیر نوشت، برای این نبود که مسائل اختلافی را بیان کند. برای این بود که یک صفحه‌ای از واقعیت دین مبین اسلام روشن شود که چرا شخصی به نام امیرالمؤمنین علیّ بن ابی‌طالب(ع) بوده، حدیث غدیر چقدر اهمّیت داشته است؟
ولایت چیزی نیست که اثبات شود، ولایت حقیقی است؛ امر اعتباری نیست. در مورد انسان است و انحصار به شخص ندارد. مصداق با ارزش اولیای خدا هستند. مقام الهی، مقام انسانی، هر انسانی بالقوّه دارند، آنها هم آمدند به انسان بگویند این شأن و مقام توست و می‌توانی برسی. آن دینی که دین تربیتی بود و نبیّ اکرم(ص) آورده، شخصی به نام علیّبنابیطالب(ع) در تمامی مراحل با این وجود مبارک بوده، هر مورّخی زندگی نبیّ اکرم(ص) را مطالعه کند، می‌بیند در تمامی قدم‌هایی که پیغمبر(ص) برداشته، مهم‌ترین نقش را علیّبنابیطالب(ع) داشته است.
تهیه خبرگزاری فارس / ویرایش و تدوین موعود