اکسیر اشک برامام حسین (ع)

محمد اسدی گرمارودی

واقعة کربلا، اگرچه در عصری دور از ما بوده؛ ولی برای همیشة تاریخ، این درس را به انسان‌ها آموخت که از یک سو بگویند:

«إِنِّی سِلْمٌ لِمَنْ سَالَمَكُمْ وَ حَرْبٌ لِمَنْ حَارَبَكُم؛1

به‌درستی که من با آنانی که با تو در سازشند، می‌سازم و با آنانی که با تو در جنگند، می‌ستیزم.»

از سوی دیگر بگویند:

«یَا لَیْتَنِی كُنْتُ مَعَكُمْ فَأَفُوزَ فَوْزاً عَظِیما؛2

ای کاش من با شما بودم و به رستگاری عظیم نایل می شدم.»

توجّه به کربلا و گریه بر مصائب امام حسین(ع) اگر با معرفت توأم باشد، عامل به خود آمدن و تأثّر از کوتاهی‌ها خواهد شد. آن کس که می‌گوید من از ظلم بیزارم و با ظالمان در ستیزم، قطعاً خود، ظلم ستیز خواهد بود و از ظالمان بیزار می‌شود.

فردی که آرزو می‌کند ای کاش با امام حسین(ع) بود تا به رستگاری می رسید، به خود تلقین می‌کند که از راه امام حسین(ع) تبعیّت کند و خود را در آن راه قرار دهد. آن کسی که بر مصائب آن حضرت می‌گرید، قطعاً از عوامل ایجاد مصائب نیز بیزاری می‌جوید.

توضیح داده شد که حزن مثبت، پسندیده است و انسان سالم، نمی‌تواند با مشاهدة رنج عزیزان، رنجور نشود و ظهور این رنج و حزن درونی، اشک است و گریه.

هنگامی‌که به مقاتل مراجعه کرده و منابع صحیح تاریخی وقایع روز عاشورا را مطالعه می‌کنیم، این سؤال مطرح می‌شود که کدام مصیبت تا این اندازه غم انگیز و کدام جنایت تا این حد جانسوز است؟ جنایتی که در آن، حتّی کودک شش ماهه به بدترین شکلی به قتل می‌رسد و... تا آن حد که امام عصر، عجّل الله تعالی فرجه الشّریف، عرضه می‌دارند:

«فَلَأَنْدُبَنَّكَ صَبَاحاً وَ مَسَاءً، وَ لَاَبْكِیَنَّ عَلَیْكَ بَدَلَ الدُّمُوعِ دَما؛3

پس هر صبح و شام بر تو زاری می‌کنم و به جای اشک برایت خون می‌گریم.»

هنگامی‌که مصائب و گرفتاری‌ها باعث حزن می‌شود و مشکلات و جنایات، انسان آگاه را به تأثّر می‌کشاند و دل هر زنده دلی با مطالعه و مشاهدة آن فجایع، دردمند می‌شود، باید به کربلا و روز عاشورا نگریست. آنجا که برجستگان عالم وجود و نیکان عرصة هستی، در برابر دنیا دوستان و شهوت‌رانان فریب خورده با بدترین شکل ممکن به شهادت رسیدند.

همچنین گریة مثبت، نشانة حزن مثبت و تنفّر و انزجار از عوامل ایجاد حزن است. اگر بر مصائب آن حضرت می‌گرییم، در حقیقت بیزاری و دوری جستن از ظالمان را اعلام می‌داریم.

از بدترین ظلم‌ها، گمراهی مردم و تحریف دین است. از مشکلات همة ادیان الهی، این بوده است که منافقان سودجو، در لباس دفاع از دین و برای نیل به اهداف خود، از هیچ ظلمی دریغ نکرده‌اند. نمونة بارز این فریبکاری در عاشورای حسینی جلوه می‌کند. اینجا، وظیفة دوستان است که به هر طریقی نقشة شوم منافقان را بر ملا کنند و اهداف پلید آنها را به همگان بشناسانند که یکی از آن طرق، برپا کردن مجالس عزا و سوگواری در این مصیبت است. عزاداران امام حسین(ع) عملاً اعلام می‌دارند که در عاشورا، فضایل الهی و ارزش‌های خدایی زیر پا نهاده شده است. به همین دلیل ما علَم سیاه برپا می‌کنیم تا هدفمان را به جهانیان بشناسانیم که: ای انسان‌ها، بدانید که می‌خواستند حق را از میان ببرند و ما به پیروی از امام حسین(ع) اعلام می‌کنیم که حق کدام است و در دفاع از حق، آمادة جانبازی هستیم.

حال باید به این نکته توجّه داشت که الگو و سرمشق ما، یعنی حضرت رسول(ص) چه فرموده‌اند و چگونه عمل کرده‌اند؟! آن کس که خدا دربارة ایشان می‌فرماید:

«لَقَدْ كانَ لَكُمْ في‏ رَسُولِ اللهِ أُسْوَةٌ حَسَنَةٌ لِمَنْ كانَ يَرْجُوا اللهَ وَ الْيَوْمَ الْآخِرَ وَ ذَكَرَ اللهَ كَثيرا؛4

همانا رسول خدا برای شما الگوی نیکویی است، برای آن کس که به خدا و روز پسین امید داشته و خدا را بسیار یاد کند.»

حافظ محبّ الدّین طبری از علمای اهل سنّت در «ذخایر العقبی»، صفحه 119 آورده است که:

«فَلَمَّا وُلِدَ الْحَسَینُ(ع) جَاءَ النَّبِيُّ(ص) وَ قَال: يَا أَسْمَاءُ هَاتِي ابْنِي فَدَفَعْتُهُ إِلَيْهِ فِي خِرْقَةٍ بَيْضَاءَ فَأَذَّنَ فِي أُذُنِهِ الْيُمْنَى وَ أَقَامَ فِي الْيُسْرَى وَ وَضَعَهُ فِي حَجْرِهِ وَ بَكَى. قَالَتْ أَسْمَاءُ: فِدَاكَ أَبِي وَ أُمِّي؛ مِمَّ بُكَاؤُكَ؟ قَالَ: مِنِ ابْنِي هَذَا. فَقُلْتُ: إِنَّهُ وُلِدَ السَّاعَةَ. قَالَ: يَا أَسْمَاءُ تَقْتُلُهُ الْفِئَةُ الْبَاغِيَةُ مِنْ بَعْدِي لَا أَنَالَهُمُ اللهُ شَفَاعَتِي‏؛

هنگامی‌که حسین(ع) متولّد شد، پیامبر خدا(ص) سمت من آمد و فرمود: «ای اسماء! پسرم را بیاور.» من او را در پارچه‌ای سفید قرار داده و به ایشان دادم، سپس آن حضرت در گوش راست او اذان و در گوش چپ او اقامه فرمودند. آنگاه او را به دامان گرفتند و گریستند. اسماء می‌گوید، گفتم: پدر و مادرم فدای شما باد؛ چرا گریه می‌کنید؟ فرمودند: «برای این پسرم.» گفتم: ایشان که هم اکنون متولّد شده‌اند. فرمودند: «ای اسماء، گروهی سرکش و طغیانگر او را خواهند کشت، خداوند شفاعت مرا به آنها نرساند.»

همچنین در صفحه 148 همان کتاب، از حضرت علی(ع) نقل می‌کند که:

«دَخَلْتُ عَلَى رَسُولِ اللهِ (ص) وَ عَيْنَاهُ تَفِيضَانِ فَقُلْتُ بِأَبِي أَنْتَ وَ أُمِّي يَا رَسُولَ اللهِ مَا لِعَيْنَيْكِ تَفِيضَانِ دُمُوعاً أَ غَضَبَكَ أَحَدٌ قَالَ بَلْ قَامَ مِنْ عِنْدِي جَبْرَئِيلُ فَأَخْبَرَنِي أَنَّ الْحُسَيْنَ يُقْتَلُ بِشَاطِئِ الْفُرَاتِ فَقَالَ هَلْ لَكَ أَنْ أُشِمَّكَ مِنْ تُرْبَتِهِ قُلْتُ نَعَمْ فَمَدَّ يَدَهُ فَقَبَضَ قَبْضَةً مِنْ تُرَابٍ فَأَعْطَانِيهَا فَلَمْ تَمْلِكْ عَيْنَايَ أَنْ فَاضَتَا؛

بر پیامبر(ص) وارد شدم و چشمان آن حضرت گریان بود. گفتم: «ای نبیّ خدا، آیا کسی شما را غضبناک کرده؟» چشمان شما گریان نباشد. فرمودند: «لحظه‌ای قبل، جبرئیل از نزد من برخاست و به من گفت همانا حسین در کنار فرات کشته خواهد شد.» علی(ع) فرمودند: سپس آن حضرت فرمودند: «آیا می‌خواهی از بوی آن تربت به مشام تو برسانم؟» گفتم: «آری.» پس آن حضرت دست دراز کرده و قسمتی از آن تربت را به من عطا فرمودند و من نمی‌توانستم چشمان خود را از اشک ریختن باز دارم.»

طبق نقل منابع دیگر، این اتّفاق در ظهر عاشورا رخ داده است. یعنی رسول خدا(ص) هنگام ولادت فرزند عزیزش و در دوران حیات خود به مناسبت‌های مختلف گریه نموده و عزاداری برای امام حسین(ع) را مطرح کرده‌اند و بعد از رحلت نیز از عالم دیگر، این پیام را داده و همگان را متوجّه اهمّیت و حساسیت مسئله نموده‌اند.

مرحوم علّامه مجلسی در جلد 44 «بحارالانوار» آورده‌اند:

«لَمَّا أَخْبَرَ النَّبِيّ(ص) ابْنَتَهُ فَاطِمَةَ بِقَتْلِ وَلَدِهَا الْحُسَيْنِ وَ مَا يَجْرِي عَلَيْهِ مِنَ الْمِحَن‏، بَكَتْ فَاطِمَةُ بُكَاءً شَدِيداً وَ قَالَتْ: يَا أَبَهْ مَتَى يَكُونُ ذَلِكَ؟ قَالَ: فِي زَمَانٍ خَالٍ مِنِّي وَ مِنْكِ وَ مِنْ عَلِيٍّ. فَاشْتَدَّ بُكَاؤُهَا وَ قَالَتْ: يَا أَبَهْ فَمَنْ يَبْكِي عَلَيْهِ وَ مَنْ يَلْتَزِمُ بِإِقَامَةِ الْعَزَاءِ لَهُ؟ فَقَالَ النَّبِيُّ: يَا فَاطِمَةُ إِنَّ نِسَاءَ أُمَّتِي يَبْكُونَ عَلَى نِسَاءِ أَهْلِ بَيْتِي وَ رِجَالَهُمْ يَبْكُونَ عَلَى رِجَالِ أَهْلِ بَيْتِي وَ يُجَدِّدُونَ الْعَزَاءَ جِيلًا بَعْدَ جِيلٍ فِي كُلِّ سَنَة؛5

وقتی که پیامبر(ص) خبر شهادت حسین(ع) و آنچه از مشکلات را که بر او وارد خواهد شد، به فاطمه(س) فرمودند، آن حضرت به شدّت گریستند و پرسیدند: «پدر جان، این واقعه کی رخ خواهد داد؟» فرمودند: «زمانی که نه من، نه تو و نه علی باشیم.» پس گریه زهرا(س) شدّت یافت و عرضه داشتند: «پدرم، پس چه کسی بر او می گرید؟ و چه کسانی ملتزم اقامة عزا برای او خواهند بود؟»

پیامبر(ص) فرمودند: «دخترم، همانا زنان امّت من، بر زنان اهل بیتم می‌گریند و مردان امّتم بر مردان اهل بیتم و همه ساله گروهی بعد از گروه دیگر، این عزاداری را تجدید خواهند نمود.»

طبق حدیث بالا، باید به این نکات توجّه کرد:

شخصیّتی، چون حضرت زهرا(س) که غضب و رضای او غضب و رضای خداست، گریستن و توقّع برپایی عزا و گریه برای امام حسین(ع) از طرف او امری ساده و غیر قابل توجّه نیست؛ بلکه به ما می‌فهماند که این عزاداری، امری لازم و ثمربخش است.

تأیید پیامبر(ص) بر اقامة عزا و خبر از برپایی این مراسم در هر سال، بازگوی اهمّیت مطلب است.6

پی‌نوشت‌ها