موتور جست‌وجوی اسلامی با طعم وهّابیت

در مرداد 1388 هـ .ش. در شبكة جهاني اينترنت، خبرگزاري‌هاي اينترنتي از راه‌اندازي پايگاهي به عنوان گوگل اسلامي خبر دادند. اين خبر در بيشتر خبرگزاري‌ها، پايگاه‌ها و وبلاگ‌ها منتشر شد. آنچه در غالب پايگاه‌ها، در مورد اين پدیدة جديد گفته شده بود، چنين است:

موتور جست‌وجوي مطالب اسلامي با لوگوي شركت گوگل و با عنوان گوگل اسلامي راه‌اندازي شده است. اين موتور جست‌وجو براي استفادة كاربران مسلمان طرّاحي شده و مطالب مربوط به مباني و احكام اسلامي، غذاي حلال، پايگاه‌هاي خبري و آموزش قرآني را در اولويّت قرار مي‌دهد كه به‌راحتي مي‌توان به اين مطالب دسترسي پيدا كرد. همچنين اين موتور در هنگام جست‌وجو، عكس‌ها و تصاوير مبتذل و نامناسب را به صورت اتوماتيك حذف مي‌كند.1

در مورد اين پايگاه، چند نكته قابل توجّه است:

1. پايگاه اسلاميك سرچ چيست؟

پايـگاه یادشـــده با نشــــــاني www.theislamicsearch.com و با هدف ارائة خدمات جست‌وجو در مورد منابع و محتواهاي اسلامي، در شبكة اينترنت حضور پيدا كرده است. اين پايگاه براي خدمات‌دهي از قابليّت‌هاي گوگل استفاده مي‌كند. البتّه قابليت سفارشي‌سازي جست‌وجوي گوگل چند سالي است كه در اختيار كاربران قرار گرفته است. همة توانايي و ارزش اين قابليّت در انتخاب و گزينش پايگاه‌ها، هدف جست‌وجو بوده و اينجا است كه جهت‌گيري گردانندگان در نتايج به دست آمده، بسيار اثرگذار مي‌‌شود. پايگاه جست‌وجوي اسلامي نيز با همين رويكرد، از گوگل خدمات مي‌گيرد و آن‌طور كه اعلام نموده است، تلاش مي‌كند که كاربران مسلمان را در جست‌وجوي اينترنتي خود كمك كند تا جست‌وجويي امن و مطمئن داشته باشند و با خيال راحت، به گشت و گذار در وب بپردازند.

پايگاه گوگل اسلامي با اين هدف و با استفاده از قابليت و فناوري جست‌وجوي امن گوگل، ادّعا مي‌كند كه تنها نتايج مطمئن و داراي ارزش و اعتبار بيشتر را فقط از پايگاه‌هاي مشهور اسلامي مي‌آورد و تقريباً همة نتايج غيراخلاقي و مبتذل را فيلتر مي‌كند.

2. اين پايگاه متعلّق به كيست؟

بنابر توضيحي كه در قسمت «دربارة ما» در اين پايگاه آمده است، اين پايگاه وابسته به گوگل نيست؛ بلكه رابطة آن با گوگل، تنها در حدّ استفاده از خدمات و قابليّت‌هاي آن براي كمك به اطمينان بيشتر از نتايج به دست آمده مي‌باشد. شواهد و قراين حاكي از آن است كه پايگاه گوگل اسلامي توسط وهّابیت راه اندازي شده است. در صفحة اوّل پايگاه، فهرستي از پايگاه‌هاي هشت‌گانه آمده است كه همه تمايل به وهّابیت دارند و توسط آنان راه‌اندازي و اداره مي‌شوند.

پايگاه‌هاي یادشده عبارت‌اند از:

1. اسلام آنلاين www.islamonline.net

2. طريق الاسلام www.islamway.com

3. شبكه الاسلام للجميع www.islam2all.com

4. راهنماي اسلام www.islam-guide.com

5. الاسلام www.al-islam.com

6. اسلام وب www.islamweb.net

7. الاسلام سؤال و جواب www.islamqa.com

8. پيام اسلام www.islammessage.com

اين چند پايگاه از بارزترين پايگاه‌هاي دعوت به اسلام، امّا با گرايش شديد به وهّابیت هستند و مبارزه با تفكّر شيعه، از مهم‌ترين برنامه‌هاي آنها است.

3. جامعة اينترنتي و واكنش آنان در برابر اين اقدام چگونه بود؟

انتشار اين خبر و ورود اين پايگاه به عرصة اينترنت، برخي را چنان اميدوار كرد كه گويي آرزوي آنان از جست‌وجويي سالم، پالايش‌شده و دقيق كه هميشه مورد نظرشان بوده، در حال تحقّق است و از اين پس با خيالي آسوده به جست‌وجو خواهند پرداخت و جست‌وجوي آنان، نتايجي دقيق و قطعي را در پي خواهد داشت؛ امّا حقيقت آن است كه اين آرزو، هنوز محقّق نشده و ضعف عملكرد دست‌اندركاران سايت و اندك بودن سايت‌ها و صفحاتي كه پايگاه اسلاميك سرچ آنها را فهرست كرده و همچنين دست‌هاي پنهاني كه اين پايگاه را هدايت و پشتيباني مي‌كند، باعث شده است كه آثار و نتايج مورد انتظار، محقّق نگردد؛ بلكه در مواردي به عكس هم باشد.

البتّه برخي تحليل‌گران هم در خبرهايشان آوردند كه اقدام گستردة وهّابي‌ها در راه‌اندازي موتور جست‌وجويي، به نام گوگل اسلامي را مي‌توان سرآغاز جنگ سايبر شيعه و سنّي در فضاي اينترنت دانست.2 از سوي ديگر، بر كسي پوشيده نيست كه وهّابیت و شبكه‌هاي تبليغاتي آنان در سرتاسر دنيا، شيعه و پيروان راستين اهل بيت(ع) را هدف گرفته‌اند و اخيراً تبليغات سوء آنان به رسانه‌هاي ديجيتالي و ارتباطات اينترنتي هم دامن زده است و اين ابزار جديد و پيشرفته را به‌خوبي در جهت تحقّق اهداف خود به كار گرفته‌اند.‌بنابراين، كاربران اينترنت بايد به اين نكته توجّه داشته باشند كه هر ابزار و قابليّت جديدي، الزاماً پاسخ‌گوي نياز آنان و در راستاي برآوردن خواسته‌هاي ايشان نيست و اطّلاع‌رساني دربارة آن در حدّ گسترده، مي‌تواند كمكي به تبليغ و معرفي آنان به شمار آيد.

4. جست‌وجو در اين پايگاه بر چه پايه‌اي‌بنا شده است؟

اگرچه نتايج جست‌وجو در اين پايگاه، عاري از مطالب مبتذل و ناسالم و غيراخلاقي است، امّا به‌شدّت كنترل شده و محدود است. با جست‌وجوي عبارات و كليدواژه‌هاي مختلف و بررسي و مقايسة نتايج به دست آمده با ساير جست‌وجوگرها، از جمله نتايجي كه موتور جست‌وجوي گوگل ارائه مي‌دهد، اين احتمال تقويت مي‌گردد كه اين جست‌وجوگر اسلامي براي ارائة نتايج به كاربران، از پيش‌برنامه‌ريزي كرده و نتايج را كنترل‌شده نمايش مي‌دهد. نتايج حاصل از جست‌وجوي كلمات مختلف به ويژه كليدواژه‌هايي كه ناظر به مباحث اختلافي شيعه و وهّابیت است، يا كلماتي كه ناظر به عقايد خاص وهّابیت مي‌باشد، نشان از اين مسئله دارد.

در ادامه، به چند ويژگي كه از بررسي برخي از نتايج جست‌وجو در اين پايگاه به دست آمده است، اشاره مي‌كنيم:

1. اين پايگاه همچنان كه خودش در قسمت معرفي بيان مي‌كند، هيچ ارتباطي با گوگل ندارد و فقط از سرويس جست‌وجوي تخصّصي گوگل استفاده مي‌كند، امّا استفاده از لوگوي گوگل و يدك كشيدن عنوان گوگل اسلامي و طرّاحي صفحة خانگي مشابه گوگل، براي آن، اعتباري به دنبال داشت كه برخي از كاربران اسلامي با شنيدن اين نام و ديدن آن صفحه، به اميد استفاده از گوگلي اسلامي به آن مراجعه كردند؛

2. به نظر مي‌رسد هدف اين پايگاه معرفي و ارائة تعريف خاصّي از اسلام است يا حدّاقل اين شائبه وجود دارد كه مطالب و نتايج ارائه‌شده، همة محتواهاي ديني و اسلامي را در بر نمي‌گيرد.‌بنابراين، معرفي و تبليغ آن در پايگاه‌ها و وبلاگ‌هاي ديني و شيعي و همة خبرگزاري‌هاي ايراني و اسلامي، كاري بايسته به شمار نمي‌آمد؛

3. اين پايگاه براي هر جست‌وجو، تنها 64 نتيجه را مي‌آورد كه در هشت صفحه و در هر صفحه هشت نتيجه را فهرست مي‌كند. البتّه پايگاه‌هايي كه به عنوان پايگاه‌هاي پشتيبان خود ارائه مي‌كند نيز هشت پايگاهند؛ در حالي‌كه براي جست‌وجوي غالب كلمات اسلامي، ميليون‌ها نتيجة مناسب و مفيد در گوگل به نمايش در مي‌آيد؛

4. در مجموع به نظر مي‌رسد كه اين پايگاه از پشتوانة قوي محتوايي برخوردار نيست و پايگاه‌هاي چنداني را فهرست نمي‌كند. در بسياري از موارد، حتّي در مورد جست‌وجوي كلمات عربي، نتايج جست‌وجو، محدود به چند سايت وهّابي و پايگاه ويكي پديا مي‌باشد.

نمايش نتايج از سايت‌هاي برجستة ديني، حتّي از سايت‌هاي اهل سنّت نيز در اين پايگاه، به تناسب حضور آنان در اينترنت و حجم انبوه اطّلاعاتي كه ارائه مي‌كنند، ديده نمي‌شود؛ به عنوان نمونه، براي كلمة Islam در پايگاه گوگل 000/000/102 نتيجه و در اين پايگاه 64 نتيجه به نمايش در مي‌آيد كه از اين تعداد، 34 نتيجه از ويكي پديا، 16 نتيجه از پايگاه‌هاي پشتيباني كنندة اين پايگاه و 6 نتيجه از پايگاه بي.بي.سي و ساير نتايج نيز از پايگاه‌هاي غيرمهمّ اهل‌سنّت است و از پايگاه‌هاي شيعي هيچ نتيجه‌اي براي كلمة Islam آورده نشده است؛

5. بسياري از نتايج، به‌ويژه در مورد كلمات فارسي و به‌خصوص در مورد كليدواژه‌ها و عباراتي كه ناظر به نقاط اختلافي يا اعتقادات خاص تشيّع است، از انجمن‌هاي گفت‌وگو و يادداشت‌هاي كاربران در شبكه‌هاي اجتماعي، مانند سايت فيس بوك و گروه‌هاي ياهو و در مواردي از سايت‌هاي مخالف شيعه می‌باشند؛ در حالي‌كه براي آن موضوع در ساير پايگاه‌ها، نتايج و مطالب متقن علمي و مستند وجود دارد؛ به عنوان نمونه، براي كلمه الشيعه در گوگل 000/330/4 نتيجه به نمايش در مي‌آيد؛ امّا در اين پايگاه 64 نتيجه ارائه مي‌شود كه از اين تعداد 19 نتيجه از پايگاه سي. ان. ان 3 نتيجه از پايگاه بي. بي. سي 16 نتيجه از پايگاه‌های يپشتيباني كنندة پايگاه، 4 نتيجه از گروه‌هاي ياهو، 2 نتيجه از پايگاه‌هاي شيعي و 13 نتيجه از پايگاه فيس بوك ديده مي‌شود. آيا پايگاه‌هايي مانند بي.بي.سي و سي.ان.ان يا پايگاه‌هايي مانند فيس‌بوك و گروه‌هاي ياهو مي‌توانند مرجع مناسب براي ارجاع مطالب ديني و اسلامي باشند؟

در نقطة مقابل، براي جست‌وجوي كلمات عربي، به‌ويژه كليد‌واژه‌ها و عباراتي كه ناظر به وهّابیت و اعتقادات آنان است، بيشتر نتايج از سايت‌هاي خاص با گرايش و تمايلات وهّابي است و به وبلاگ‌ها و سايت‌هاي وب‌دويي، مانند فيس‌بوك ارجاع نمي‌دهد؛ به عنوان نمونه، براي كلمة الوهّابية در گوگل 000/350/2 نتيجه و در اين پايگاه 64 نتيجه به نمايش در مي‌آيد كه از اين تعداد 61 نتيجه از پايگاه‌هاي علمي و بزرگ وهّابي است كه اين پايگاه را پشتيباني هم مي‌كنند و تنها 2 نتيجه از بي.بي.سي و 1 نتيجه از ويكي پديا آمده است يا براي كلمة «السلفيه» از 64 نتيجه، تنها 6 نتيجه از ويكي پديا و گروه‌هاي ياهو آمده است و بقيّه، همگي از پايگاه‌هاي وابسته به خودشان است.

6. نتيجه‌اي كه براي برخي جست‌وجو‌ها، به‌ويژه جست‌وجوي عبارات فارسي نمايش داده مي‌شود، مغرضانه به نظر مي‌رسد؛ مثلاً براي جست‌وجوي عبارت «اسلام چيست؟» از مجموع 64 نتيجه 46 نتيجة آن از پايگاه‌هاي فيس‌بوك و يوتيوب نمايش داده مي‌شود؛ در حالي‌كه در گوگل همين عبارت اگر جست‌وجو شود، در 100 نتيجة اوّل ارجاعاتي به پايگاه‌هاي مهمّي، مانند حوزه، پرسمان قرآني، پرس‌وجو، باشگاه، پاسخگو و كتابخانة مجازي ديده مي‌شود. نکتة قابل توجّه این است كه نتايج منتشر شده در سايت گوگل اسلامي، به محتواهايي ناظر به ايران و مباحث سياسي آن يا جدايي ايرانيان از اسلام اشاره دارد؛ مثلاً مطالبي مانند: «آيا اسلام ايرانيان را آدم كرد؟»، «داستان سگ در تاريخ اسلام»، «no islam in iran»، «اسلام حقيقي»، لينك به وبلاگي در ردّ شيعيان و نیز لينك به مطلبي از شيرين عبادي كه اين پايگاه در ايران جزو پايگاه‌هاي فيلتر شده مي‌باشد.

همچنين با جست‌وجوي عبارت ما هو الاسلام؟ از مجموع 64 نتيجة به نمايش در آمده، 58 نتيجه از پايگاه‌هاي خودشان است كه غالباً به مطالبي از علماي وهّابي در تشريح دين اسلام مي‌پردازد. در نتايج اين جست‌وجو، ديگر از فيس بوك و گروه‌هاي ياهو خبري نيست.

اين موارد، نمونه‌هايي از جست‌وجوهايي بود كه نگارنده انجام داده است و البتّه خوانندگان مي‌توانند خود نمونه‌هاي بيشتري را بررسي و تفاوت انواع نتايج را ببينند.

سخن پاياني

با توجّه به آنچه گذشت، خصوصاً توجّه كاربران به خبر راه‌اندازي جست‌وجوگر اسلامي و ضعف عملكرد پايگاه یادشده و عدم ارائة نتايج درخور و قابل توجّه، ضرورت راه‌اندازي موتور جست‌وجويي اسلامي كه بسيار قوي و كارآمد باشد و به‌روشني نياز كاربران مسلمان را پاسخ دهد، به‌خوبي روشن مي‌گردد. تنها فيلتر كردن سايت‌هاي مستهجن، به معناي ارائة جست‌وجوگري اسلامي نيست؛ بلكه فهرست كردن همة منابع اسلامي در اينترنت و طبقه‌بندي همة محتواهاي ديني براي ارائة پاسخ دقيق به انواع خواسته‌هاي كاربران و مراجعان، از مهم‌ترين ويژگي‌هاي اين‌گونه موتور‌هاي جست‌وجوي تخصّصي و موضوعي است؛ چنانچه موتور جست‌وجوي تخصّصي زبان چيني 3 براي مردم «چين» راه‌اندازي شده و در چين، مقام اوّل از نظر ميزان مراجعه و استفاده را دارد.

پي‌نوشت‌ها: