همراه همة انبیاء

بختیار صادقی

پيامبر اكرم(ص) در روايتي به حضرت اميرمؤمنان(ع) مي‌فرمايند:

«يا عليُّ كنت مع الآنبياء سرّاً و معي جهراً...؛

يا علي! تو با همة پيامبران بودي و با من ظاهر شدي. اي علي جان! تو با همة پيامبران گذشته به صورت پنهان همراه بودي؛ ولي با من آشکارا همراه شده‌اي.»

با توجّه به روايتي كه خوانديم، مي‌گوييم كه در طول تاريخ، دست ولايت حضرت علي(ع) همة پيامبران را در مسير رسالتشان ياري و نصرت نموده است. صاحب ولايت الهي، يعني وليّ ‌الله، حضرت علي(ع) مي‌باشند و ما هر روز بر اين موضوع، در اذان شهادت داده‌ايم كه «اَشهد انَّ عليًّ وليُّ‌ الله». يکي از مقوله‌هایي که به ‌طور کامل تحت کنترل و سيطرة اميرمؤمنان(ع) قرار دارد، ولايت است و خداوند قادر متعال، تمام ولايت را از سرچشمه تا آخرين نقطه در اختيار و تحت فرمان ايشان قرار داده است. بشر و تاريخ بايد رو به‌ جلو حركت داده شود تا به نقطه‌اي كه مقصد همة انبيا و ولايت خدا بوده است، برسد.

محمّدبن صدقه نقل می‌كندکه:

شنیدم اباذر غفاري از سلمان فارسي پرسيده بود: معرفت امام اميرالمؤمنين(ع) به نورانيّت چگونه است؟ سلمان گفت: با هم برويم از خود مولا سؤال كنيم. خدمت اميرالمؤمنين(ع) آمديم. پس ايشان را نيافتيم.

مدّتي منتظر شديم تا آمد. سؤال فرمودند: «براي چه آمده‏ايد؟» گفتيم: آمده‏ايم، بپرسيم شما را چگونه با نورانيّت مي‌توان شناخت؟ فرمودند:

«مرحبا به شما دو دوست متعهّد كه در راه دين كوتاهي نداريد! به جان خود سوگند ياد مي‌كنم! كه اين مطلب بر هر مرد و زن مؤمني واجب است.» آنگاه فرمودند:

«سلمان و اباذر!» گفتيم: بفرمایید يا اميرالمؤمنين! فرمودند:

«ايمان شخص كامل نمي‌شود؛ مگر مرا به كنه معرفت با نورانيّت بشناسد. وقتي به اين صورت‏ شناخت، آنگاه خدا دلش را با ايمان آزمايش نموده و به خاطر اسلام، به او شرح صدر عنايت كرده و در اين صورت است كه عارف و بينا و مستبصر مي‏شود و هركه كوتاهي از اين عرفان‌بنمايد، در حال شكّ و ارتياب است. سلمان و اباذر! شناخت با نورانيّت، شناخت خدا است و شناخت خدا، معرفت من است با نورانيّت. اين است همان دين خالص كه خداوند مي‌فرمايد:

«وَ ما أُمِرُوا إِلَّا لِيَعْبُدُوا اللهَ مُخْلِصِينَ لَهُ الدِّينَ حُنَفاءَ وَ يُقِيمُوا الصَّلاةَ وَ يُؤْتُوا الزَّكاةَ وَ ذلِكَ دِينُ الْقَيِّمَةِ.»1

به آنها دستور داده نشده است؛ مگر اينكه ايمان به نبوّت حضرت محمّد آورند كه همان دين حنيف محمّدي ساده است. اين قسمت آيه «وَ يُقِيمُوا الصَّلاةَ» هركس اقامة ولايت مرا كرده باشد، نماز را به پاي داشته است. به پا داشتن ولايت من دشوار و سنگين است و تاب آن را ندارد؛ مگر فرشتة مقرّب، پيامبر مرسل يا‌بندة مؤمني كه خدا دلش را به ايمان آزمايش كرده باشد.

اگر فرشته، مقرّب نباشد، تاب تحمّل آن را ندارد و پيامبر نيز اگر مرسل نباشد، تاب تحمّل ندارد و مؤمن هم اگر مورد آزمايش و اعتماد نباشد، تاب آن را ندارد.»

گفتم: يا اميرالمؤمنين! مؤمن كيست و حدّ و نهايت ايمان چيست تا بتوان او را شناخت؟ فرمودند: «يا ابا عبدالله!» عرض كردم: بلي. اي برادر پيامبر! فرمودند:

«مؤمن امتحان شده كسي است كه هر چه از جانب ما به او برسد، دلش براي پذيرش، وسعت دارد و شكّ و ترديد در آن ندارد.

بدان اباذر! كه من‌بندة خدا و خليفه بر‌بندگانم. ما را خدا قرار ندهيد؛

ولي در فضل ما هرچه مي‌خواهيد، بگوييد؛ باز هم به كنه فضل ما نخواهيد رسيد و نهايت ندارد؛ زيرا خداوند تبارك و تعالي به ما بيشتر و بزرگتر از آنچه ما مي‌گوييم و شما مي‌گوييد يا خطور به قلب يكي از شما نمايد، عنايت فرموده است. وقتي ما را اين‌طور شناختيد، آن وقت مؤمن هستيد.»

سلمان گفت: عرض كردم: اي برادر پيامبر! هر كسي نماز به پا دارد، ولايت‏ تو را به پا داشته است؟ فرمودند:

«آري. دليل اين مطلب آية «قرآن» است:

«وَ اسْتَعِينُوا بِالصَّبْرِ وَ الصَّلاةِ وَ إِنَّها لَكَبِيرَةٌ إِلَّا عَلَي الْخاشِعِينَ؛2

از صبر و نماز كمك بگير و آن سنگين و دشوار است؛ مگر براي خشوع‏كنندگان.»

صبر، پيامبر است و نماز، اقامة ولايت من است؛ به همين جهت خداوند مي‏فرمايد: «إِنَّها لَكَبِيرَةٌ» و نفرموده «إِنَّهما لَكَبِيرَةٌ». آن دو سنگين هستند؛ چون حمل ولايت سنگين است؛ مگر براي خاشعان كه آنها شيعيان بينا و روشنند؛ زيرا صاحب عقايد از قبيل مرجئه، قدريه، خوارج و ديگران، از قبيل ناصبي‏ها به نبوّت حضرت محمّد(ص) اقرار دارند و در اين مورد، اختلافي ندارند؛ ولي دربارة ولايت من اختلاف دارند و منكر آن هستند؛ مگر تعداد كمي و آنها کسانی هستند كه خداوند در قرآن، ايشان را توصيف نموده است: «إِنَّها لَكَبِيرَةٌ إِلَّا عَلَي الْخاشِعِينَ».

در جاي ديگر، قرآن دربارة نبوّت حضرت محمّد(ص) و ولايت من مي‌فرمايد: «وَ بِئْرٍ مُعَطَّلَةٍ وَ قَصْرٍ مَشِيدٍ.»3 قصر، محمّد(ص) است و «بِئْرٍ مُعَطَّلَةٍ» [؛ چاه واگذارشده] ولايت من است كه آن را رها كرده و منكر شده‏اند. هركه اقرار به ولايت من نداشته باشد، اقرار به نبوّت پيامبر براي او سودي نخواهد داشت. اين دو با هم قرين و همراهند؛ زيرا پيامبر اكرم(ص)، نبيّ مرسل و امام مردم است. پس از او، علي امام مردم و وصيّ محمّد است؛ چنانچه پيامبر اكرم(ص) فرمودند: «أنتَ مِنّي بِمَنزلةِ هارونَ مِن موسَي إلّا انَّه لا نَبيّ بَعدي».

اوّل ما محمّد، وسط ما محمّد و آخر ما محمّد نام دارد. هركس معرفت مرا كامل داشته باشد، بر دين، قيّم و استوار است؛ چنانچه در اين آيه مي‌فرمايد: «وَ ذلِكَ دِينُ الْقَيِّمَةِ.»4 اين مطلب را به توفيق خدا و كمك او توضيح مي‏دهم.

اينك مي‌گويم، سلمان و اباذر! من و محمّد يك نور از نور خداوند بوديم. خداوند به آن نور دستور داد كه دو قسمت شود. به نيمي از آن فرمود: محمّد باش و به نيم ديگر فرمود: علي باش. به همين جهت، پيامبر اكرم(ص) فرموده‌اند: «عَلِيٌّ مِنِّي وَ أَنَا مِنْ عَلِيٍّ وَ لَا يُؤَدِّي عَنِّي إِلَّا عَلِي؛ علي از من و من از علي هستم و اين كار را نمي‌تواند انجام دهد؛ مگر علي.» ابابكر را با سورة برائت به «مكّه» فرستادند. جبرئيل نازل شد و گفت: «اي محمّد! خداوند مي‌فرمايد، بايد اين كار را تو انجام دهي يا مردي از خودت.» آنگاه مرا فرستاد تا از ابابكر بگيرم. پس، از او گرفتم؛ امّا او ناراحت شد. از پيامبر اكرم(ص) پرسيد: آيا در اين مورد، آية «قرآن» دربارة من نازل شده؟ فرمودند: «نه؛ ولي نبايد اين كار را انجام دهد؛ مگر من يا علي.» سلمان و اباذر! اينك فكر كنيد كسي كه صلاحيّت نداشته است که چند آيه را از جانب پيامبر به مردم برساند، چگونه صلاحيّت براي امامت دارد؟ من و پيامبر(ص) يك نور بوديم. او محمّد مصطفي گرديد و من وصيّ او عليّ مرتضي شدم؛ محمّد، ناطق شد و من، ساكت. بايد در هر زمان ناطق و صامتي باشد. سلمان! محمّد منذر است و من هادي.

اين است معني آية «إِنَّما أَنْتَ مُنْذِرٌ وَ لِكُلِّ قَوْمٍ هادٍ.» پيامبر اكرم(ص) منذر است و من هادي [و اين آيه را تلاوت فرمودند:]

«اللهُ يَعْلَمُ ما تَحْمِلُ كُلُّ أُنْثي‏ وَ ما تَغِيضُ الْأَرْحامُ وَ ما تَزْدادُ وَ كُلُّ شَيْ‏ءٍ عِنْدَهُ بِمِقْدارٍ عالِمُ الْغَيْبِ وَ الشَّهادَةِ الْكَبِيرُ الْمُتَعالِ سَواءٌ مِنْكُمْ مَنْ أَسَرَّ الْقَوْلَ وَ مَنْ جَهَرَ بِهِ وَ مَنْ هُوَ مُسْتَخْفٍ بِاللَّيْلِ وَ سارِبٌ بِالنَّهارِ لَهُ مُعَقِّباتٌ مِنْ بَيْنِ يَدَيْهِ وَ مِنْ خَلْفِهِ يَحْفَظُونَهُ مِنْ أَمْرِ اللهِ.»5

در اين هنگام، علي(ع) دست خود را بر دست ديگر زده و فرمودند:

«محمّد، صاحب جمع است و من صاحب نشر؛ محمّد صاحب بهشت است و من صاحب جهنّم؛ به جهنّم مي‌گويم اين را بگير و اين يك را واگذار. محمّد صاحب مكان است و من صاحب ريزش و من صاحب لوح محفوظم كه خدا به من آنچه در لوح است، الهام نموده است.

سلمان و اباذر! محمّد يس و قرآن حكيم است؛ محمّد «ن و القلم» است و «طه ٭ ما أَنْزَلْنا عَلَيْكَ الْقُرْآنَ لِتَشْقي.»6 محمّد صاحب دلالات است و من صاحب معجزات و آيات. محمّد، خاتم النّبيين است و من خاتم الوصيّين و او صراط مستقيم است و من «النَّبَإِ الْعَظِيم ٭ الَّذِي هُمْ فِيهِ مُخْتَلِفُونَ.»7 هيچ‌كس اختلاف ندارد؛ مگر دربارة ولايت من. محمّد، صاحب دعوت است و من صاحب شمشير. محمّد، پيامبر مرسل است و من صاحب امر پيامبرم. خداوند مي‌فرمايد: «يُلْقِي الرُّوحَ مِنْ أَمْرِهِ عَلي‏ مَنْ يَشاءُ مِنْ عِبادِهِ.»8 او روح الله است كه آن روح را عطا نمي‏كند و القا نمي‏نمايد؛ مگر بر ملك مقرّب، پيامبر مرسل يا وصيّ برگزيده. به هر كس اين روح را عنايت كند، او را از مردم جدا نموده و به او قدرت، تفويض كرده و مرده زنده مي‌كند. از گذشته و آينده اطّلاع دارد. از مشرق به مغرب و از مغرب به مشرق، در يك چشم به هم زدن مي‌رود. از دل‌ها و قلب‌ها خبر دارد و آنچه در آسمان‌ها و زمين است، مي‌داند. سلمان و اباذر! محمّد همان ذكري است كه در «قرآن» فرموده: «قَدْ أَنْزَلَ اللهُ إِلَيْكُمْ ذِكْراً رَسُولًا يَتْلُوا عَلَيْكُمْ آياتِ اللهِ.»9 به من علم مرگ و ميرها و بلاها و فصل الخطاب [در هرجا چه بايد گفت و هر مسئله چه جوابي دارد] داده‏اند و به من علم قرآن و آنچه تا قيامت اتّفاق خواهد افتاد، واگذارده‏اند. محمّد حجّت را تعيين نمود تا براي مردم حجّت باشد و من، حجّة الله شدم. خداوند به من مقامي عنايت كرده كه براي هيچ‌يك از گذشتگان و آيندگان، چه پيامبر مرسل و چه فرشتة مقرّب قرار نداده است.

سلمان و اباذر! منم آن كسي هستم كه نوح را به دستور خدا در كشتي بردم؛ من يونس را به اجازة خدا از شكم نهنگ خارج كردم؛ من به اجازة خدا موسي را از دريا گذراندم؛ من ابراهيم را از آتش نجات دادم؛ به

اجازة خدا، من نهرها و چشمه‏هايش را جاري و درخت‌هايش را كاشتم.

من عذاب يوم الظلّه هستم [شايد منظور قيامت باشد]. من فرياد مي‌زنم از مكان نزديكي كه تمام جنّ و انس، آن را مي‌شنوند و گروهي مي‌فهمند. من با هر گروهي، چه ستمگران چه منافقان به زبان خودشان صحبت مي‌كنم. من آن خضرم كه دانشمند همراه موسي بود؛ من معلّم سليمان‌بن داوودم و من ذوالقرنين و قدرت الله‏ام.

سلمان و اباذر! من محمّد و محمّد منم؛ من از محمّدم و محمّد از من است. خداوند در اين آيه مي‏فرمايد:

«مَرَجَ الْبَحْرَيْنِ يَلْتَقِيانِ بَيْنَهُما بَرْزَخٌ لايَبْغِيانِ.»10

سلمان و اباذر! مردة ما نمرده و غايب ما دور نشده و كشته‏هاي ما هرگز كشته نشده‏اند.

سلمان و اباذر! مردة ما نمرده است و غايب ما دور نشده و كشته‌هاي ما هرگز كشته نشده‌اند.

سلمان و اباذر! من امير هر مرد و زن مؤمنم. چه گذشتگان چه آيندگان، مرا با روح عظیم تأييد كرده‏اند. من يكي از‌بندگان خدايم. مبادا ما را خدا‌بناميد! دربارة فضل ما هر چه مايليد، بگوييد. پس هرگز به كنه فضل ما نخواهيد رسيد و حتّي مقداري از يك دهم آن را نمي‌توانيد، بيان كنيد.

چون ما آيات و دلايل خداييم و حجّت و خليفه و امين و امام و وجه‌الله و عين‌الله و لسان‌الله هستيم، به وسيلة ما‌بندگان خدا عذاب و پاداش داده مي‌شوند. ما را از ميان‌بندگان خود پاك نموده و انتخاب كرده و برگزيده است. اگر كسي بگويد به چه جهت و چگونه هستند و در كجايند كه چنين شده‏اند؟ كافر و مشرك مي‏شود؛ زيرا از آنچه بيان كردم و تفسير نمودم و شرح دادم و روشن كردم و استدلال نمودم [كامل‌تر و بهتر] نيابد. او مؤمني است كه قلبش براي ايمان آزمايش شده و سينه‏اش براي اسلام وسعت يافته است. او عارف روشن‌بين است كه به هدف رسيده و كامل شده و هر كس شك نمايد، دشمني ورزد، منكر شود، متحيّر باشد و ترديد نمايد، او مقصّر و ناصبي است.

سلمان و اباذر! من به اجازة خدا زنده مي‏كنم و مي‏ميرانم. من به شما خبر مي‌دهم، چه مي‌خوريد و چه در خانه‏هاي خود ذخيره كرده‏ايد. به اذن خدا من از دل‌هاي شما مطّلعم و ائمّة از اولادم نيز همين كارها را مي‌كنند و اين اطّلاعات را دارند؛ هر وقت بخواهند و اراده كنند؛ چون ما همه يكي هستيم. اوّل ما محمّد، آخر ما محمّد و وسط ما محمّد است. همة ما محمّديم. بين ما جدايي نيندازيد. ما وقتي بخواهيم، خدا مي‌خواهد و وقتي نخواهيم، خدا نمي‌خواهد. واي بر كسي كه منكر فضل و امتيازات و الطافي كه خدا به ما عنايت كرده است، باشد! زيرا هركس که منكر يكي از چيزهايي باشد كه خدا به ما عنايت كرده، منكر قدرت خدا و مشيّت او دربارة ما است. سلمان و اباذر! خدا به ما چيزهايي داده كه بزرگتر، عظيم‌تر و عالي‌تر از همة اينها است.»

پرسيديم: چه چيز به شما داده كه بهتر از همة اينها است؟ فرمودند:

«ما را از اسم اعظم مطّلع نموده است كه اگر بخواهيم، آسمان‌ها و زمين و بهشت و جهنّم را از جاي بر كنيم، به آسمان ببريم و به زمين بزنيم. به مغرب و مشرق مي‌رويم و منتهي به عرش مي‌شويم. در آنجا مي‏نشينيم؛ در مقابل خدا و همه چيز مطيع ما هستند؛ حتّي آسمان‌ها و زمين و شمس و قمر و ستارگان و كوه‌ها و درخت‏ها و جنبندگان و درياها و بهشت و جهنّم. خداوند اين مقام را به واسطة اسم اعظم كه عنايت نموده، بخشيده است. با تمام اين امتيازات، ما غذا مي‌خوريم و در بازارها راه مي‌رويم و اين كارها را به امر خدا انجام مي‌دهيم. ما‌بندگان گرامي خدا هستيم كه در مقابل او اظهار نظر نمی‌کنیم و به دستورش عمل مي‌نمایيم.11

ما را بر بسياري از‌بندگان مؤمنش، معصوم و پاك قرار داده و برتري بخشيده است. ما مي‌گوييم: «الْحَمْدُلله الَّذِي هَدانا لِهذا وَ ما كُنَّا لِنَهْتَدِيَ لَوْ لا أَنْ هَدانَا اللهُ» خدا را ستايش! كه ما را به اين مقام هدايت نموده كه اگر او راهنماي ما نبود، به اين مقام راه نمي‏يافتيم و عذاب بر كافران كه منظور، منكران الطاف خدا به ما هستند، ثابت است.

سلمان و اباذر! اين است معرفت من به نورانيّت. وقتي کسی مرا با اين مقام شناخت، روشن‌بين و به هدف‌رسيدة كامل است كه در درياي علم فرو رفته‏ و به مقام فضل رسيده و مطّلع بر سرّي از اسرار و گنجينة علوم خدا شده است.»

در روايت آمده است كه حضرت امير(ع)، همة آن امور عجيب را با اذن الهي و توسط ولايت خود، رهبري مي‌نمايند و به پيش مي‌برند. ايشان مي‌فرمايند:

«منم آنكه به امر ربّم دريا را بر موسي‌بن عمران شكافتم. منشأ قواي موجود در عصاي موسي كه رود خروشان «نيل» را به اذن پروردگار مي‌شكافد، من هستم.»

ظاهراً اين عصا كه موسي(ع) مأمور به كارگيري آن در حركت دادن قومش شده است نيز درجه‌اي از درجات ولايت اميرمؤمنان(ع) است و اينك موسي(ع) بايد به مدد ولايت الهي حضرت اميرمؤمنان(ع)، هدايت الهي را در زمان و محدودة مأموريّت خود جاري كند.

اوست سرّ اسم اعظم، واقف است او بر امور

راز پنهان در عصاي پنجة موسي عليست

همين مجراي ولايت و همين وجه ولايت، يعني اين عصا در جايي، دوازده چشمه از سنگ جاري مي‌كند! و در جايي ديگر، همة جادو و سِحرِ ساحران را مي‌بلعد و نابود مي‌كند! و در جايي ديگر، درياي خروشانِ غيرقابل عبور را براي مؤمنان مي‌شكافد تا در امنيّت و سلامت عبور كنند!12

پی‌نوشت‌ها: