پرسش و پاسخ

اشاره: در پي درخواست جمعي ازخوانندگان و دوستداران «موعود»،صفحه «ميعادگاه منتظران‏»پاسخگوي سؤالهاي مختلف شمادرباره «موعود آخرالزمان‏» خواهدبود.

سؤالهاي خود را به آدرس مجله‏ارسال داريد.

وظيفه ما جوانان در زمان غيبت‏امام زمان، عجل‏الله‏تعالي‏فرجه،نسبت‏به امر به معروف و نهي از منكرچيست؟

از آنجا كه غيبت امام زمان،عجل‏الله‏تعالي‏فرجه، هرگز به معناي‏تعطيلي احكام اسلام نيست، از اينرو همه افراد جامعه اسلامي در قبال‏تمامي احكام و مقرراتي كه خداوندمتعال براي آنها مقرر ساخته است؛مسؤول‏اند. به عنوان مثال در بعدتكاليف فردي موظف به خواندن نمازو گرفتن روزه و انجام اعمال حج (درصورت داشتن شرائط خاص آن) مي‏باشند و در بعد وظايف اجتماعي‏هم وظيفه دارند تا تكاليفي را كه ازجمله آنهاست اقامه امر به معروف ونهي از منكر به جاي آورند.

منتهي نكته بسيار مهمي كه در اين‏زمينه حائز اهميت است آن كه همه‏مكلفين بايد قبل از اقدام به انجام يك‏تكليف از شرايط و خصوصيات آن به‏حد كافي علم و آگاهي حاصل نمايندتا در مرحله عمل از حد و حدود خاص‏آن تعدي ننمايند بلكه هر يك از آنها رابر طبق چارچوبهاي مشخص شده‏در تعاليم حيات‏بخش اسلامي انجام‏دهند. به عنوان مثال در مورد همين‏موضوع امر به معروف و نهي از منكردهها مطلب بسيار اساسي هست كه‏بايد مكلف از كم و كيف آنها آگاه‏باشد كه به عنوان نمونه مختصرااشاره‏اي مي‏كنيم:

الف) اهميت و ارزش امر به معروف‏و نهي از منكر

چه بسا اگر افرادي به نقش بسيارحساس اين امر توجه ننمايند و باسهل‏انگاري و بي‏تفاوتي با آن‏برخورد كنند براي جامعه مشكلاتي‏پيش مي‏آيد كه كيان آن را به خطرمي‏اندازد. در راستاي توجه به اين‏نكته است كه در آيات و روايات‏فراواني لزوم اقامه آن به تعابيرمختلفي گوشزد شده است. در آيه‏104 آل عمران مي‏فرمايد: ولتكن‏منكم امة يدعون الي الخير ويامرون بالمعروف و ينهون عن‏المنكر و اولئك هم المفلحون بايدجمعي در ميان شما باشند كه دعوت‏به كار نيك و امر به معروف و نهي ازمنكر نمايند و آنها رستگارانند.

و حضرت علي، عليه‏السلام، درضمن يكي از كلمات قصار نهج‏البلاغه‏در اين باره مي‏فرمايند:

و ما اعمال البر كلها و الجهادفي سبيل الله عند الامر بالمعروف‏و النهي عن المنكر الا كنفثة في‏بحر لجي. (4) تمام كارهاي نيك و حتي‏جهاد در راه خدا در برابر امر به‏معروف و نهي از منكر همچون آب‏دهان در برابر درياي پهناور است.

خلاصه از مجموعه اين دسته ازآيات و روايات چنين معلوم مي‏شودكه امر به معروف يك تكليف واجبي‏است كه اولا در بين مجموعه واجبات‏از جايگاه خاصي برخوردار است‏ثانيا بي‏توجهي به آن، سبب ايجادگرفتاريهاي مهمي در جامعه مي‏گرددكه از جمله آنها اين است اشرار تسلطبه مقدرات جامعه پيدا مي‏كنند و مردم‏هر چه دعا كنند به مرحله اجابت‏نمي‏رسد. (5)

ب) شرايط امر به معروف و نهي ازمنكر

همانطور كه براي به نتيجه‏رسيدن هر كاري شرايط خاصي لازم‏است‏براي انجام مناسب ونتيجه‏بخشي امر به معروف و نهي ازمنكر هم شرطهايي ذكر شده است كه‏عمده آنها چهار چيز است:

1- خود امر كننده به معروف ونيكي و نهي كننده از منكر و بدي، عالم‏به معروف و منكر باشد يعني دقيقابداند كه چه كاري از نظر شرع مقدس‏معروف است تا به آنها امر كند و چه‏چيزهاي منكر است تا از آنها ديگران‏را باز دارد.

2- شرايط زماني و مكاني ووضعيت مخاطب به گونه‏اي باشد كه‏فرد احتمال تاثير امر و نهي را بدهد به‏عبارت ديگر فرد تشخيص دهد كه درچنين موقعيتي امر و نهي كردن به‏طرف مقابل مؤثر خواهد بود و او رااز كار بد بازداشته و به انجام كار نيك‏وادار خواهد نمود وگرنه بدون وجودچنين احتمالي امر به معروف و نهي‏از منكر وجوبي ندارد.

3- شرط ديگر آن است كه امر ونهي كننده بداند هنوز اين فرد بناي‏تكرار كار منكر را دارد وگرنه اگر اواز انجام كار بد پشيمان شده وتصميم گرفته است كه ديگر به سراغ‏آن كار نرود براي امر و نهي كننده‏زمينه امر و نهي باقي نمي‏ماند.

4- در ضمن بايد امر و نهي كننده‏بداند كه اين كار او ضرر جاني وحيثيتي براي مؤمني و يا خود او درپي نخواهد داشت وگرنه باز تكليف ازاو ساقط خواهد بود مگر اينكه آن‏منكر يا ترك معروف يك مساله‏بسيار مهمي باشد كه در آن صورت‏حتي تحمل ضرر جاني هم واجب‏مي‏شود كه تفصيل آن در كتابهاي‏فقهي مطرح است.

اين نكته را نيز بايد در نظر داشت‏كه امركننده به «معروف‏» و بازدارنده‏از «منكر» در صورتي مي‏تواند به‏نتيجه مطلوب دست‏يابد و مخاطب‏خود را تحت تاثير قرار دهد كه خود به‏معروف عمل كند و از منكر دوري‏جويد.

ج) مراتب امر به معروف و نهي ازمنكر

براي امر به معروف و نهي ازمنكر مراتبي هم ذكر شده است كه باوجود احتمال برآورده شدن مقصوداز مرتبه پايين، جائز نيست كه به‏مراتب بالاتر عمل شود. اين مراتب‏عبارتند از:

1- اول با قلب، يعني؛ شخص‏معصيت‏كننده طوري عمل شود كه اومتوجه شود كه آمر به معروف وناهي از منكر قلبا از كار او ناراحت‏است. مثل اينكه روي خود رابرگرداند يا چهره‏اش را عبوس كند ورفت و آمد با او را كم سازد يا حداقل‏نمي‏تواند عكس‏العمل نشان دهد درقلب خود از آن كار ناراحت‏باشد.

3- مرتبه دوم امر و نهي با زبان:يعني وقتي كارهاي قبلي مؤثر نشدواجب است كه اهل معصيت را بازبان نهي كند و يا به ترك كنندمعروف با زبان امر كند.

اما جائز نيست كه در امر و نهي ازفحش و دروغ و اهانت و ... استفاده‏كند مگر اينكه معصيت او يك امرمهمي باشد مثل قتل و جنايت... كه‏اينجاها جلوگيري بهر نحوي جائزخواهد بود.

3- مرتبه سوم توسل به زور يا به‏اصطلاح مرتبه يد (دست) است كه دراين مورد اغلب لازم است‏با اجازه وتحت نظر فقيه جامع‏الشرائط و حاكم‏شرعي انجام گيرد چرا كه چه بسااقدام‏هاي خودسرانه سبب بروز تنش‏و هرج و مرج در سطح جامعه خواهدشد كه توضيح كامل هر يك از اين‏مراتب و شرائط خاص آنها دررساله‏هاي علميه مراجع و كتاب‏هاي‏فقهي و رساله‏هايي كه به طور مستقل‏در اين باره به نگارش درآمده آورده‏شده كه علاقه‏مندان مي‏توانند به آنهامراجعه كنند و ...

نتيجه آنكه در دوره غيبت هم‏مكلفين موظفند از طريق كسب اطلاع‏از كم و كيف و شرائط و خصوصيات‏احكام نسبت‏به انجام و اقامه آنهااقدامات لازم را به عمل آورند ونگذارند اين امور به فراموشي سپرده‏شود اين تنها به مساله امر به معروف... اختصاص ندارد و مسلمانان درتمامي احكام ديني از چنين وظيفه‏اي‏برخوردارند. والسلام

پي‏نوشتها: