ميعادگاه منتظران

تهيه و تنظيم: سيدصادق سيدنژاد

اشاره: بيش از هزار سال است كه‏مسجد مقدس جمكران ميعادگاه‏منتظران و سجده‏گاه مشتاقان كوي‏مهدي، عليه‏السلام، است. و هر شب‏چهارشنبه هزاران عاشق دلسوخته ازگوشه و كنار ايران اسلامي و ديگركشورها به اين مسجد رو مي‏آورند تاشايد نشاني از آن يار غايب از نظربيايند.

به منظور فراهم آوردن امكان‏ارتباط گسترده‏تر خوانندگان موعودبا مسجد شريف جمكران بر آن شديم‏كه در هر شماره صفحاتي را به اين‏مسجد اختصاص دهيم.

مطالبي كه در اين صفحات درج‏مي‏شود همگي توسط معاونت‏فرهنگي مسجد مقدس جمكران تهيه وتدوين شده و در اختيار علاقه‏مندان‏موعود قرار گرفته است.

كلام‏نور

فانا يحيط علمنا بانبائكم‏ولايعزب عنا شئ من اخباركم.....

علم ما به اخبار شما احاطه دارد وچيزي از آنها بر ما پنهان نمي‏ماند.... (1)

اين عبارت قسمتي از توقيعي‏است كه در اواخر صفر سال‏چهارصد و ده هجري قمري خطاب به‏عالم بزرگ شيعه ابوعبدالله محمدبن‏محمدبن نعمان بغدادي معروف به‏شيخ مفيد از ناحيه مقدس امام زمان، عجل‏الله‏تعالي‏فرجه، صادر شده‏است. در ضمن اين عبارت به نكات‏ارزشمندي از جمله مساله ماهيت علم‏امام و كم و كيف آن و اشراف كامل‏حضرت بقية‏الله، عجل‏الله‏تعالي‏فرجه، بر تمام امور مردم دردوره غيبت و ... اشاره مي‏شود.

در مورد علم امام اگر چه شيعه وسني بالاتفاق معتقدند كه يكي ازشرايط امام برخورداري از علم وآگاهي كافي نسبت‏به كليه اموري‏است كه مردم و جامعه به آن نيازدارند، با اين همه چون در تبيين‏منزلت امام و تعريف اصل امامت‏ديدگاههاي متفاوتي دارند؛ يعني‏دانشمندان اهل تسنن امامت را يك‏مقام اجتماعي مي‏دانند، نظير آنچه كه‏در بين تمام ملل از ديرباز به‏شيوه‏هاي مختلف رايج است كه درهر يك از آنها فرد خاصي، با شرايطمخصوصي، با توجه به ويژگيهاي‏فكري و فرهنگي حاكم بر آن جامعه‏زمام امور را به دست مي‏گيرد و درچارچوب اصول و مقررات و قوانين‏پذيرفته شده اجتماعي به اداره امورجامعه مي‏پردازد.

اما بر طبق ديدگاه شيعيان، امامت‏يك منصب الهي است و امام جانشيني‏پيامبر را برعهده دارد و در نتيجه‏تمام مسئوليتهاي پيامبر بجز دريافت‏وحي متوجه اوست‏بر اين اساس اوبايد معصوم از خطا و گناه و اعلم به‏تمام امور ديني و دنيوي باشد تابتواند با توجه به واقعيات نظام هستي‏و مصالح افراد، كليه نيازهاي مادي ومعنوي آنها را برآورده نمايد. لذاپيروان اين دو مكتب در مقدار و نوع وكيفيت علم امام، نظر يكساني‏نمي‏توانند داشته باشند؛ چون بر طبق‏تعريفي كه علماي اهل سنت از امام‏ارائه مي‏دهند برخورداري از مقدارمتوسط علم و آگاهيهاي رايج كه‏افراد عادي هم از آن برخوردارندبراي انجام اين مسئوليت كفايت‏مي‏كند. ولي وقتي از اين منظر به‏مجموعه روايات موجود در متون‏شيعي نگاهي مي‏اندازيم به چندين‏دسته از روايات در زمينه توصيف‏ويژگيهاي والاي علوم ائمه اطهار،عليهم‏السلام، برمي‏خوريم. به عنوان‏مثال در «اصول كافي‏» در بابي تحت‏عنوان «ان الائمة يعلمون علم ما كان ومايكون و انه لايخفي عليهم شي‏ء»رواياتي آورده شده است كه در آنهابتصريح بيان مي‏شود كه ائمه،عليهم‏السلام، به همه اموري كه پيش‏از اين اتفاق افتاده است و يا بعد از اين‏به وقوع خواهد پيوست آگاهند وچيزي بر آنان مخفي نمي‏ماند و يا درجلد بيست و ششم «بحارالانوار» درصفحات صد و نه به بعد در ضمن‏

حدود بيست روايت‏بيان شده است‏كه امام نسبت‏به همه آنچه در آسمان‏و زمين و بهشت و جهنم تا قيامت‏واقع مي‏شود؛ علم دارد و چيزي‏نيست كه ائمه، عليهم‏السلام، به آن‏آگاه نبوده باشند و همچنين دربابهاي هشت و نه اين جلد ازبحارالانوار در ضمن چند روايت‏ديگر آمده است كه ائمه اطهار،عليهم‏السلام، به همه احتياجات واعمال بشر و احوال شيعيان آگاهي‏كامل دارند و حتي به آنچه كه در دل‏آنها مي‏گذرد اطلاع پيدا مي‏كنند.

در اين قسمت از توقيع مبارك‏حضرت امام عصر، عليه‏السلام،ضمن آنكه به اين حقيقت كه علم امام‏از نظر كم و كيف قابل قياس با علوم‏عادي رايج نيست؛ تاكيد مي‏شود. درعين حال به يكي از پرسشهاي وشبهات موجود در زمينه مساله غيبت‏كه براي بعضي از افراد پيش آمده‏است، پاسخ داده شده است. توضيح‏آنكه بعضي از افراد به خاطر فاصله‏گرفتن از معارف اهل بيت،عليهم‏السلام، بغلط معتقد شده‏اند كه‏در دوره غيبت مردم به طور كلي ازبركات وجودي امام، عليه‏السلام،محروم مي‏شوند و رابطه آنها بكلي باحجت الهي قطع مي‏گردد.

لذا حضرت امام زمان، عجل‏الله‏تعالي‏فرجه، با اين عبارت مختصر برهمگان اعلام مي‏نمايند كه چنين‏ديدگاه و اعتقادي باطل و بي اساس‏است چرا كه ما از همه اعمال واخبارآنها با خبر هستيم و بر آن نظارت‏داريم و حتي در همين توقيع در ادامه‏مي‏فرمايند:

فليعمل كل امر منكم بما يقرب به‏من محبتنا و يجتنب ما يدنيه من‏كراهتنا و سخطنا...

بنابراين هر يك از آنها بايد به‏كاري بپردازند كه آنان را به دوستي ومحبت ما نزديك مي‏سازد و از اموري‏كه موجب ناراحتي و ناخشنودي مامي‏شود پرهيز نمايند.

در كل اين عبارات بخوبي دلالت‏مي‏كند كه امام عصر، عجل‏الله‏تعالي‏فرجه، بر رفتار و كردار مردم‏در دوره غيبت هم همانند زمان‏حضور اشراف كامل دارند.

بر اين اساس مفاد بسياري ازروايات اين است كه غيبت آن حضرت‏به معني معلوم نبودن مكان شريف‏شان براي بيشتر مردم است و اين بي‏خبري اكثريت از مكان و كيفيت‏زندگي آن حضرت هرگز دليل بر نبودايشان در بين مردم نيست. در ضمن‏در روايات مختلف از جمله در ذيل‏روايتي از امام صادق، عليه‏السلام،وارد شده است كه: يشهدالمواسم‏يري الناس و لايرونه. (2)

آن حضرت همه ساله در مراسم‏حج‏شركت در حالي كه او همه مردم‏را مي‏بيند ولي آنها او را نمي‏بينندو يا در بعضي از تعابير هست كه:

فيري الناس و يعرفهم و يرونه ولايعرفونه. (3)

آن حضرت مردم را مي‏بيند و آنهارا مي‏شناسد اما مردم هرچند او رامي‏بينند ولي قادر به شناخت اونيستند.

نتيجه آنكه هر فرد مسلمان با علم‏به اين واقعيت كه اخبار همه رفتارها وعملكردهايش به امام زمان ، عجل‏الله‏تعالي‏فرجه، رسانده مي‏شودو به طور طبيعي آن حضرت ازمشاهده اعمال خوب و شايسته‏شيعيان خوشحال و از اعمال‏ناشايست آنها ناراحت مي‏گردند؛ لذاهمواره تلاش مي‏كند كه كارهاي او به‏گونه‏اي باشد كه موجبات رضايت وخوشحالي امام، عليه‏السلام، را فراهم‏سازد و به عبارت ديگر آگاهي ازاشراف امام، عليه‏السلام، بر اعمال‏يكي از عوامل مهمي است كه موجب‏توجه و دقت‏بيشتر افراد در رفتارهاو كردارهايشان مي‏شود تا مجموعه‏آنها در چارچوب مقررات و احكام‏الهي انجام گيرد در لحظه‏اي از مسيرحق دور نشوند.

پي‏نوشتها: