آئین اسلام و شاعرانه‌های مهدوی

ما وقتی‌که اوضاع امروزی جامعة بشر را از حیث پیشرفت علوم و صنایع نسبت به ادوار گذشته مقایسه می‌کنیم، می‌بینیم که ابداً طرف قیاس نیست و علوم و صنایع در این ادوار اخیره پیشرفت محیّرالعقولی نموده و پیوسته در پیشرفت و ارتقاست و روز به روز وسایل زندگی در اثر پیشرفت صنایع بیشتر می‌گردد و دانشمندان بشر در راه تسهیل امور زندگانی قدم‌های مؤثّر و سریعی برمی‌دارند و چنین پیداست که در سایة فعّالیت‌های دانشمندانة آنها، خانوادة بشر در روی زمین به اندازه‌ای به همدیگر مرتبط و نزدیک خواهد شد که هر فردی خواهد توانست از هر نقطة مسکونی زمین با عموم ملل دنیا و افراد نوع بشر به آسانی گفت‌وگو نموده و از فکر یکدیگر استفاده نماید. خلاصة کلام اینکه نهضت علوم و معارف نتایج سودمند خود را یکی پس از دیگری به جامعة بشری تحویل می‌دهد و بر هیچ‌کس پوشیده نیست که از پنجاه سال به این‌طرف، نیروی صنایع مستظرفه، ترقّی معتنابهی نموده و عظمت دماغ بشری در اثر اکتشافات اسرار کون به منصة شهور رسیده است و همچنین در میدان سیاست بازیگران عصر ما نقشه‌های محیّرالعقولی بازی می‌کنند و این‌همه هیاهو چه در پیشرفت علوم و چه در سیاست روز که روی زمین برپا شده است، قطعاً در پیشرفت معنویات اخلاقی بشر تأثیر به سزایی نخواهد داشت و ما اگر با نظر انصاف به این اوضاع محیّر العقول و پیشرفت علوم و صنایع و سیاست‌های گوناگون و مسلک‌های مختلفة جهانیان نگریسته و وجدان خود را قاضی قرار دهیم، خواهیم دید که این‌همه انقلابات فنّی و صنعتی سیاسی به هیچ وجه مانع سیل فساد اخلاق نمی‌تواند گردد. شما درست فکر نموده و قضاوت کنید که آیا سیر و سلوک جامعة بشری با همین سستی مبانی اخلاقیه و سلطة مفاسد مادّیه، قافلة بشر را به راه سعادت خواهید رسانید؟! آیا ترقّیات علوم و صنایع جلو فساد اخلاق را می‌تواند بگیرد؟! آیا این‌همه ملّیت‌ها و نژادهای مختلفه که با انواع گوناگون و طرف متشتّته، قسمت‌هایی از روی زمین را تصاحب نموده‌اند، راستی می‌توانند در عین حال زیر یک پرچم درآمده و به یک مبدأ مادّی صرف تسلیم شوند؟! آیا طیّاره‌های چند موتوره و کشتی‌های جنگی و زیردریایی‌ها و تانک‌ها و زره‌پوش‌ها و موشک‌ها و بمب‌های هزارتنی و بالأخره گازخفه‌کن و صدها و هزارها مانند این‌گونه آلات قتّاله که برای نابود ساختن بشر ساخته شده است، بار زندگی بشر را سبک خواهد کرد؟! آیا کشف اسرار کون با ایجاد روابط میان کرات سماویّه با اکتشاف مکروب‌ها، بیماری و مانند این‌گونه خدمات نیکو تأثیر حقیقی در معنویات اخلاقی بشر خواهد نمود؟ ما منکر نیستیم که این پیشرفت‌ها در شئون زندگانی تأثیرات شایانی دارد؛ ولی در عین حال به هیچ وجه کافی برای اصلاح جامعة عمومی نمی‌دانیم.

پس بشر روزی شاهد سعادت را در آغوش خواهد گرفت که ریشة اختلافات را از بیخ کنده و به دور اندازد و همه به یک مبدأ معنوی و در راه یک منظور وزیر پرچم یک شاهراه، حکم یک خانواده را پیدا کند و بدیهی است طبعاً این‌کار دیر یا زود صورت خواهد گرفت و روزی فرا خواهد رسید که آن مرد آمریکایی با این مرد اروپایی و آن سیاه آفریقایی با این سفید آسیایی، تمام اختلافات نژادی و زبانی و ملّی و نوعی و صدها مانند اینها را به دور انداخته با هم برادرانه خواهند زیست. پس این‌گونه پیش‌بینی است که چشم انتظار ما را به قیام یک قائد بزرگ و دانا دوخته است و ما این‌گونه ترقّیات و انقلابات را مقدّمة ظهور آن قائد می‌دانیم. همة این پیشرفت‌ها و ترقّی‌ها و تعالی‌ها و اکتشافات و اختراعات شگفت، مژدة یک روز بسیار درخشانی به ما می‌دهد و گمان نداریم کسی که مختصر شعوری داشته باشد و اوضاع جهان را به دیدة دقّت نگریسته و پشت سر آنها یک روز درخشانی را پیش‌بینی نشاید؛ بلکه برای همین مقصود ملل راقیة دنیا مسالک گوناگونی ایجاد نموده و در تکاپو هستند و می‌خواهند هر چه زودتر به آن برسند؛ ولی از این معنی غافلند که همچو مقصودی با این‌گونه تکاپو‌ها صورت نگیرد و باید نیرویی مافوق نیروی بشر در انجام این مقصود به کار افتد و الّا تا ابد روی همین مسلک‌های مختلفه زد و خورد و مشاجره ادامه خواهد داشت. خلاصة کلام اینکه مقتضیات اوضاع عالم تشکیل یک دولت حقّه را ایجاب می‌کند و باید منتظر آن باشیم؛ زیرا ما وقتی‌که اوضاع یک خانواده را بی‌سر و سامان بینیم و اختلافاتی را در افراد آن مشاهده کنیم، قطع و باور خواهیم کرد که پس از خسته شدن افراد از مشاجره و منازعه روزی خواهد رسید که مصلحی دانا قد علم کرده و آئین صلح و مسالمت را میان آنها برقرار نماید و تاکنون دیده نشده است که میان یک خانواده تا ابد منازعه و مشاجره دوام داشته باشد و از روی همین آزمایش بر ما روشن می‌شود که خانوادة بشر نیز بالأخره به قیام یک قائد و پیشوا از همه‌گونه لوث اختلافات پاک و منزّه خواهد زیست و تمام دنیا منتظر ظهور همچو پیشوایی بوده است و ما ملّت شیعه هم چشم به راه ظهور همچون قائدی می‌باشیم و از درگاه احدیّت خواستاریم که پیشوای مصلح بشر را هرچه زودتر برساند که این اختلافات کمر شکن را از میان ملل و نحل دنیا برطرف نموده و با این زندگی ننگین بشر خاتمه دهد.

«هفته نامة آئین‌ اسلام‌»، سال دوم، شمارة 18، 5 مرداد 1324، صص 1-3.

(مخمّس قدیمی)

// قصیدة ذیل در مدح سلطان دوران حضرت‌ صاحب الزّمان، عجّل الله تعالی فرجه، از گفته‌های‌ جناب شریعتمدار آقای آقا سیّد محمّدعلی عالمشاه‌ دزفولی متخلّص به(مجنون)، ادام الله بقاء، به مناسبت‌ میمنت نیمة شعبان سروده‌اند.//

ای کبک خوش‌خرام من ای سرو نونهال‌

نارسته سرو چون تو بدین‌گونه اعتدال‌

در پیش حسن تو مه بدر است چون ملال‌

برگیر پرده از رخ و بنما عیان جمال‌

مات رخت شها بنما خلق یکسره‌

مانند جمله خلق بران حسن روی تو

هرجا که بگذری همه چشمی است سوی تو

شام سیه نشانة تاری ز موی تو

چوگان ز زلف داری و دل‌هاست کوی تو

عشّاق کرده جادوی چشمت مساحره‌

ز آندام قمار عشق که من با تو باختم‌

خود را اسیر عشق تو ز اوّل شناختم‌

در کف گرفته جان و سر آماده ساختم‌

در پای تو چو شمع سراسر گداختم‌

داری چرا به عاشق مسکین مشاجره‌

جور و جفا و کین و ستم از کجا رواست‌

بر عاشقان خسته ز تو این چه ماجراست‌

جاری که کنج لعل لبت چشمة بقاست‌

گردش هزار تشنه ز دود عطش چراست‌

دارد در هلاکت جان‌ها مخاطره‌

گرچه از این زمانه و این چرخ کج‌مدار

بس در گلو فتاده گره بر دلم شرار

بشکسته سینه و نفس افتاده در شمار

از هرطرف هجوم غمم گشته آشکار

افواج فتنه کرده ز هرسو محاصره‌

اکنون برغم غم، تو بده ساقیا ز می‌

تا غم کند ز دل نگذارد نشان وی‌

شادی فزاید ار تو دهی باده پی ز پی‌

لا سیّما 1 که وقت خزان و زمان وی‌

باد صبا دمید و نمودی مخابره‌

نوباوگان باغ و چمن را خبر نمود

مشّاطه در چمن شد و هرجا نظر نمود

بر مرغزار و زاغ و دمن هم گذر نمود

بخشش به دشت و کوه ز درّ و گهر نمود

بر هر نبات داده ز سیم و زرش صره 2‌

نظم سپاه داده به آئین فرودین 3‌

هرگوشه‌ای به باغ بسی داده زیب و زین‌

گسترد فرش اطلس و دیباج بر زمین‌

از اقحوان 4 و لاله و نسرین و یاسمین‌

از سنبل و بنفشه و از شاه اسبره‌

گویی هوا که لخلخه‌سا 5 گشت ریزریز

هرگوشه‌ای ز صحن چمن گشت مشک بیز

بر دشت و راغ گشت تو گوئی عبیر بیز

باغ از بهشت عدن ندارد دگر تمیز

کش چون مسیح زنده کند اهل مقبره‌

اکنون که گشت ای صنما فصل نوبهار

سطح زمین چو خلد برین گشت لاله‌زار

گردید موسم طرَب و بوسه و کنار

گوئی هوا ز هرطرفی گشت مشکبار

گل در چمن نشسته به تخت اکاسره 6‌

مرغان به باغ، سفره شطرنج کرده باز

شه بر وزیر و فیل‌تنان دیده کرده باز

با هر پیاده غارت هر اسب کرده راز

رخ از سوراه گیرد و فرزین که کرده ناز

شه حکم داده مات کنیدش به ششدره 7

با همدگر ز عشق چو شطرنج باختند

اطیار جمله جانب بستان به تاختند

جشنی ز نو به ساحت گلزار ساختند

هریک به چنگ چنگی و نی را نواختند

از عندلیب و فاخته، دُرّاج 8 و قُبَّره 9‌

شد بو الملیح و سار تکپا به طرف راغ‌

قمری چو باربد شده در جویبار باغ‌

گل بر مزار چهره برافروخت چون چراغ‌

درّاج همچو نای ندارد دمی فراغ‌

داوودسان زبور بخواند به مزمره‌

هریک براغ و باغ نواخوان به چنگ و تار

با صد هزار شور در آیند از حصار

کوچ از حجاز کرده یکی یک به ری گذار

یک از عراق راست به شهناز رهسپار

عشّاقشان مخالف ماهور شد ز ره‌

آواز بکشند ز دل نعره‌ها زنند

از لوح سینه و ز دل اندوه و غم برند

وانگه ز راغ جانب صحن چمن برند

بر کاخ و سرو خیمه و خرگاه برکشند

از قمری و سنقر و سرخاب و هوبره‌

هردم به شاخ و برگ در آیند رو به روی‌

گردند از صحایف اوراق نکته‌جوی‌

فوجی به نغمه گویی زوجی است بذله‌گوی‌

در مدرس چمن همه دارند گفت‌وگوی‌

از منطق و کلام و معانی مناظره‌

گویی بیان معانی ابداع می‌کنند

حجّت ز قول واحد و اجماع می‌کنند

اثبات حکم لَیسَ لِمن داع می‌کنند

گاهی به باع قسمت اضلاع می‌کنند

گیرند حکم خارج را از نظایره‌

گاهی چو شانه بین خبر از مال می‌دهند

داد سخن ز تختة رمّال می‌دهند

شرحی ز طالع سنه و حال می‌دهند

دجّال‌سان نشانه ز دنبال می‌دهند

یعنی ز شاه کشور جان لیت قسوره 10‌

آن ذو الجلال شوکت و آن ایزدی جلال‌

آن آفتاب طلعت و آن مصطفی جمال‌

آن آیه آیه رحمت و آن فیض لا یزال‌

آن ذات پاک کامده چون ذات بی‌مثال‌

وان نقطه‌ای که خلق بر او بسته چنبره‌

مجموعة صفات خداوند کردگار

متبوعة جهان و مقسّم به نور و نار

شیرازة قضا و قدر مصحف وقار

گنجینه سخا و در وملهف؟؟ شمار

حاکم بود به ذرّة خًیراً شَراً یَرَه‌

آن قلزم فتوت و آن معدن صفا

آن آیه «تُعزُّ وَ تَهدی لمن تشاء»

آن اصل کعبه و آن شرف مشعر و منا‌

خاتم به اولیا و مقدّم به انبیاء

در مشکلات خلق بود عین باصره‌

سرّ خدا و پور نبی، مرتضی خَلَف‌

کان سخا و جود و کرم منبع شرف‌

دردانة یگانة ابحار ده صدف‌

خواندند انبیاء چو ولایش بما سلف‌

دادند دست هریک صُحُفاً مُنَشَّره‌

مصباح «هل أَتی» و مصابیح آسمان‌

مفتاق؟؟ روز حشر و مفاتیح هر بیان‌

مسجود هر ملایک و مولای انس و جان‌

محمود کبریای خداوند عزّ و شان‌

واللیل موئی و شمس رخ و نجم ناضره‌

شاهی که از عدالت او شیر شرزه‌دار

گردد شبان گلّة آهو به مرغزار

دارند کبک و باز به هم راحت و قرار

سازند گرگ و میش به هم الفت استوار

تا پرورد به دامن بزغاله و بره‌

یا مقتدر أنام و یا صاحب الزّمان‌

تا کی چو ذات حقّ تو پس پردة نهان‌

کن راست قدّ و قامت و بنما تو رخ عیان‌

در ورطة هلاک فتادند این و آن‌

ای افتخار کعبه و وی زیب سامره‌

بین دین مصطفی چقدر مضمحل شده‌

یک دل هرآنکه بوده هزاران دودل شده‌

بنگر بساط جدّ تو آلوده‌گل شده‌

از پای اجنبی که در آن مستقل شده‌

بعضی ز یک طرف بنمایند مسخره‌

ظلم و جفا و جور دگر انتها رسید

هرکس هرآنچه خواست به آن مدّعا رسید

پنهان هرآنچه داشت همه برملا رسید

مظلوم بینوا به دو صد ماجرا رسید

ظلم و ستم رسیده به عِدّ مقرّره‌

تا کی ستم ز فرقة دجّالیان رواست‌

تا چند ظلم و کینه به این شیعیان سزاست

هرکس به دام ظلم گرفتار صد بلا است‌

بر هرکه بنگرم به همین درد مبتلا است‌

جان‌ها به لب رسیده ز بس دیده فاقره 11‌

بنگر بدل که شرع به قانون و ماده شد

هرجا عزیز بود ز پا اوفتاده شد

جای نکاح صحبت اطفال ساده شد

یک زن کفیل خانه و یک خانواده شد

صد گونه حیله کرده که گردیده عائره 12‌

انصاف و رحم هیچ نمانده به شیخ و شابّ‌

هرکس برای مصیبتی می‌رود شتاب‌

نه شرم از خدا نه حیایی از آن جناب‌

بنگر که رفته است ز مؤمن توان و تاب‌

ضیق النفس گرفته ز تعفین انجره 13‌

جان بین دگر که منتظران را به لب رسید

یعقوب‌وار دیده ز حسرت شده سفید

قومی دگر ز آمدنت گشته ناامید

هرگوشه ادّعای امامت شده پدید

چون جفریان بزن تو حروف مکرره‌

یعنی بزن بقبضة شمشیر رخت غیب‌

موسی‌صفت بکن ید بیضا برون ز جیب‌

پاکیزه ساز عالم ز اوساخ و چرک و عیب‌

مسدود کن ز جملة اوهام شکّ و ریب‌

تغییر ده زمانه به الطاف قاهره‌

برکش دمار و کیفر از این قوم بت‌پرست‌

از عالمان بی‌عمل و جاهلان پست‌

از قاضی و رئیس ز عاصی زیردست‌

وز آنکه در بهشت دل مصطفی شکست‌

وز آنکه خسته پهلوی زهرای اطهره‌

ز آنان که در زمین بلاخیز کربلا

بر جدّ تو ز کینه نمودند بس جفا

گشتند یا و یاور و فرزند و اقربا

نه شرمی از خدای نمودند و مصطفی‌

نی رحم بر صغار و زنان مخدّره‌

روزی به نینوا که حریم خدا رسید

ظلم و جفا و فته و جور بلا رسید

در خلد گوش فاطمه چون این صدا رسید

آه و فغان و اسأله به عرش علا رسید

از گریه‌اش فتاد هم از عرش کنگره‌

تا شد به نی بلند سر انور حسین‌

در خاک و خون تپید تن و پیکر حسین‌

شقّ القمر نمود فلک اکبر حسین‌

چاک گلو چو گشت علی اصغر حسین‌

خون گشت بر زمین ز سموات صفدره‌

آن ابن سعد بهر تمنّای مُلک وی‌

حکم خیم نمود بسوزید پی ز پی‌

بر مرد و زن هرآنچه بود ساکنین وی‌

شاید که زوتر بشود این بساط طی‌

تا یک نفر نماند از ایشان در این کره‌

گفت ای سپاه دشمن و آل و تبارشان‌

سازیدشان به ناقه عریان‌سوارشان‌

تا کوفه هم کنید بسی خوار و زارشان‌

راهی برید تا بزند دل بخارشان‌

تا آتش ستم بکشد خوب ناثره؟؟‌

از کوفه هم برید سواره بشامشان‌

از هر ستم دوام گذارید کامشان‌

خون دل از دو دیده بریزید جامشان‌

شاید که محو گشت دگر رسم و نامشان‌

کس منحرف نگردد از این خطّ و دایره‌

در شام چون حریم خدا را شدی گزار

بر اهل بیت روز شدی همچو شام تار

چون از جفا و ظلم یزید ستم شمسار

جا داد در خرابه بی‌سلف و بی‌جدار

دو روز آفتاب و به شب هم مساعره‌

وقتی قدم به شام حریم خدا زدند

آل زنا به عشرت و شادی صلا زدند

در رهگذارشان همه ساز و نوا زدند

سرشان ز هر طرف همه سنگ جفا زدند

از کوچه و کناره و هم بام و پنجره‌

گر شرح غم که شد مجنون بیان کند

خون دل از دو دیده چو جیحون روان کند

تا روز حشر ناله و آه و فغان کند

سوزد زمین و رخنه به هفت آسمان کند

بینی که آسمان و زمین گشته مجمره

پی‌نوشت‌ها: