در تعریف علم اقتصاد، همواره این جملة معروف گفته میشود: تخصیص منابع محدود به نیاز نامحدود. اگر به دنبال ریشهیابی این جمله در اقتصاد غربی و به تبع آن، اقتصاد «ایران» که طبق نظر مقام معظَم رهبری، جزو علوم ترجمهای است برویم، به موضوعی بسیار حیرتآور دست مییابیم.
همانطور که واضح است، منابع موجود بر روی زمین محدود هستند و منابع پایهای موجود غیرقابل استفاده برای بار دوم هستند. پس در قسمت اوّل این جمله مشکلی وجود ندارد و از یک واقعیّت تبعیت میکند؛ امّا مشکل در قسمت دوم است، نیاز نامحدود. در تفکّر غربی، نیاز انسان نامحدود است. این نامحدود بودن میتواند به یکی از دو دلیل زیر باشد: یک بار تصوّر بر این است که به دلیل جمعیّت زیاد بر روی کرة زمین، این جمله گفته شده است و به این معناست که جمعیّت، بیش از منابع کرة زمین است. برای ردّ این ادّعا به قسمت دوم و معنای دوم این جمله میپردازیم که در ضمن خود، ادّعای زیادی جمعیّت را رد میکند.
انسان غربی که مبنای زندگی خود را سبک زندگی برآمده از ایدئولوژی اومانیسم قرار داده است، خود را از بند یک اصل مهم که در دین مسیحیت نکوهش شده و جزو هفت گناه کبیره نیز هست، رها کرده. اصلی که در مسیحیت، بلکه در تمام ادیان الهی و حتّی غیر الهی نیز مورد نکوهش بوده است. این اصل در زبان انگلیسی، Greed و در زبان عربی، حرص و طمع و معادل آن در زبان فارسی، آز است.
حال به سراغ بحث خود برویم. برای درک بهتر موضوع، به بررسی آمار و ارقام نیاز داریم:
ـ 80% منابع کرة زمین، توسط 20% مردمان این کرة خاکی مصرف میشود؛
ـ 40% زمینهای قابل کشت در جهان، دچار صدمات طولانی مدّت ناشی از اضافه برداشت شدهاند؛
ـ هر روزه، 5000 نفر در اثر مصرف آب ناپاک جان خود را از دست میدهند؛
ـ حدود 1.000.000.000 نفر به آب سالم دسترسی ندارند. همین تعداد در معرض گرسنگی هستند؛
ـ هر ساله، 13.000.000 هکتار از جنگلها بر روی زمین ناپدید میشوند؛
ـ یکچهارم پستانداران، یکهشتم پرندگان و یکسوم دوزیستان در معرض انقراض هستند.
ارقام بیان شده در بالا، بیانگر چه واقعیّتی هستند؟ جمعیّت بسیار بر روی کره زمین؟ یا حرص و طمع آدمی برای بهرهبرداری از این منابع؟ شاید عجیبترین آمار آمده در بالا، اوّلین آنها باشد80% منابع کرة زمین توسط 20% انسانها مصرف میشود. شاید افزودن یک آمار دیگر، جواب را کمی واضحتر هم بکند: نیمی از غذاهای مصرفی در اروپا و آمریکا به دور ریخته میشوند. به راستی حرص و طمع در دل یک جامعه، بشر را به کدامین سو میبرد؟ بیایید در قالب چند آمار دیگر، تأثیرات حرص در دل یک جامعه را از منظری نزدیکتر و دقیقتر مورد مطالعه قرار دهیم. جامعة نمونة ما، بیشک، جامعة ایالات متّحده و موارد مورد بررسی، حرص و طمع در لذّتهای دنیوی اعمّ از نوشیدن، خوردن، شهوت، و قدرت خواهد بود.
مشروبات الکلی
هر حرامی، دلیلی را در پی خود دارد. در کشور آمریکا، شما میتوانید هر چقدر که بخواهید مشروبات الکلی مصرف کنید؛ ولی اجازه ندارید تا در حالت بیاختیاری و مستی رانندگی کنید. آنها میفهمند که آدم مست، نمیتواند درست رانندگی کند؛ ولی نمیفهمند که آدم مست درست هم نمیتواند رفتار کند. در سال 2012م.، طبق آمار، هر آمریکایی به طور متوسط 110 لیتر مشروب مصرف کرده است، 300 میلیلیتر در روز، این در حالی است که حدود 80% مردم این کشور، مشروبات الکلی مصرف میکنند؛ ولی این آمار همة مردم را به حساب آورده است و نتیجة این آزادی، طبق تحقیقات سازمانی، در 40% جنایتهایی که با خشونت توأمان بودهاند، مستی یکی از فاکتورهای ارتکاب جرم بوده است.
عادات غذایی
شاید با آمارهایی که در بالا آمد، بررسی این عامل دیگر نیاز نباشد؛ ولی
نموّ طمع در خوردن را میتوان در عادت غذایی به صورت دقیقتری مورد بررسی قرار داد. از حدود 1 تُن غذایی که هر آمریکایی به طور متوسط در سال مصرف میکند، 15 کیلوی آن به سیبزمینی سرخکرده، 10 کیلوی آن به پیتزا، 12 کیلوی آن به بستنی، 12 کیلوی دیگر به شکرهای مصنوعی و در نهایت، 3.770 کیلوکالری در روز غذای مصرفی هر آمریکایی است که این کشور را از این حیث، در صدر کشورهای دنیا قرار میدهد.
شهوت
شاید حرص و طمع در لذّت، در این گناه کبیره بیشتر جلوه کند. صنعت شوم هرزهنگاری در ایالات متّحده بالغ بر 14 میلیارد دلار در سال برای گردانندگان آن درآمدزایی دارد؛ امّا این صنعت کثیف، جنبة خوب بیماری شهوترانی است. به طور متوسط، در هر سال، 100.000 پروندة تجاوز به عنف در آمریکا به جریان میافتد. این آمار عجیبی است: در کشوری که صنعت هرزهنگاری آن به این عظمت است، چرا باید آمار تجاوز به این میزان بالا باشد؟ شاید اصلاً هرزهنگاری به این خاطر آزاد شده است تا این آمار پایین بیاید؟ ولی نکته اینجاست که، آن گناهی که گناه کبیره شمرده شده است، آن گناهی که یکی از 7 گناه مرگبار مسیحی است، اشباعپذیر نیست. آمارگیریها نشان میدهد که نمایش خشونت در آثار بیرون آمده از صنعت هرزهنگاری، با استقبال بالای مشتریان این صنعت مواجه شده است. در نتیجه، چه دلیلی دارد که این خشونت به خیابانها و خانههای آمریکایی ورود نکند؟
قدرت
برای بررسی این عامل، باید به نابرابری درآمدی در آمریکا نگاهی بیندازیم. ایالات متّحده از لحاظ برابری درآمدی، در رتبة 166 جهان قرار دارد. در سال 2010م.، 65% ثروت در کشور آمریکا به 1% ثروتمند آن رسید، به عبارتی دیگر، 99% آمریکاییها تنها 35% کلّ ثروت کشور را در اختیار داشتند. در سال 1976م.، این آمار به 20/80 نیز رسیده بود. این عددها بسیار عجیب هستند. 20% شهروند ثروتمند آمریکا، 85% ثروت این کشور را در اختیار دارند. در 80 سال گذشته، سهم 1% ثروتمند آمریکایی از کلّ ثروت کشور، هیچگاه پایینتر از 60% نیامده است. همة این اعداد گواه این مدّعاست که یک درصد از آمریکاییها، به اندازة دو برابر 99% دیگر، حرص و طمع خود را برای پول و قدرت ارضا میکنند. به راستی که این کشور، مدینة فاضلة طمّاعان است.
آمارهای آمده در بالا را نباید شوخی گرفت. صدا و سیمای «جمهوری اسلامی ایران» و به خصوص بخش تبلیغات آن، در سالهای اخیر، به شدّت میل و حرص ایرانیها برای به اصطلاح مدرن زندگی کردن را بالا برده است؛ ولی باید به یاد داشت که جامعة آمریکا، نمونة یک جامعه مدرن ایدهآل است. ایدهآلی که بسیار با آنچه ما به عنوان جامعة غایی مدّ نظر داریم، فاصله دارد.