حکومت فراگیر جهانی

عبّاس پسندیده

جهان تاکنون همواره با تعدّد مديريت‌ها و دولت‌ها روبه‌رو بوده و اين تعدّد، همواره يکي از علل مهم در به وجود آمدن درگيري‌ها و جنگ‌هاي کوچک و بزرگ بوده است. هم اينک با گسترش سلاح‌هاي کشتار جمعي، اين تعدّد، خطر نابودي بشر را به دنبال دارد؛ لذا راه نجات بشر وحدت مديريت جهان است. سرآمدان انديشة مادّي، به ضرورت تشکيل حکومت واحد جهاني پي برده‌اند.

در همين مورد آيت الله جعفر سبحاني با اشاره به تفکّر انترناسيوناليسم يا لزوم تشکيل حکومت واحد جهاني، مي‌نويسد:

جنگ‌هاي بين‌المللي اوّل و دوم، در طول اين مدّت، به اين انديشه قوّت بخشيد و آنان با بينايي خاصّي دريافتند که وجود مرزهاي مصنوعي ميان ملّت‌ها، عامل جنگ و خون‌ريزي‌ها است و براي رهايي از اين بدبختي، چاره‌اي جز اين نديدند که مرزهاي مصنوعي را در هم کوبند و همة انسان‌ها را در کنار هم، زير يک لوا و پرچم و حکومتی واحد قرار دهند.»1

آرنولد توين بي 2 متفکّر انگليسي، ضمن نطقي در کنفرانس صلح «نيويورک»، به ضرورت تشکيل حکومت واحد جهاني، به منظور جلوگيري از جنگ‌هاي خونين و کشتارهاي دسته جمعي اشاره مي‌کند:

تنها راه حفظ صلح و نجات نسل بشر، تشکيل يک حکومت واحد جهاني و جلوگيري از گسترش سلاح‌هاي اتمي است.

انيشتين، با اين اعتقاد که «تعدّد حکومت‌ها» خواه ناخواه به نابودي بشر منجر خواهد شد، مي‌گويد:

مردم بايد يکي از اين دو راه را انتخاب کنند: يا يک حکومت جهاني با کنترل بين‌المللي انرژي اتمي تشکيل دهند يا حکومت‌هاي ملّي جداگانة فعلي همچنان باقي بمانند و منجر به انهدام تمدّن بشري گردند.3

او دربارة امکان وحدت جهان معتقد است:

ملل جهان از هر نژاد و رنگي باشند، مي‌توانند زير يک پرچم در صلح و صفا و برابري و برادري زندگي کنند.4

برتراند راسل نيز دربارة لزوم وحدت مديريت که از آن، به عنوان امپراطوري وسيع جهاني نام مي‌برد، بشر را بر سر سه راهي بربريّت، نابودي يا پذيرش حکومت واحد دانسته و معتقد است:

چون خرابي جنگ بيش از قرن گذشته است، احتمالاً بايد حکومت واحدي را قبول کنيم يا اينکه به عهد بربريّت برگرديم يا به نابودي نژاد انساني، راضي شويم.5

وي معتقد است: مادام که يک حکومت واحد جهاني وجود ندارد، رقابت براي کسب قدرت مابين کشورهاي مختلف وجود دارد و چون ازدياد جمعيّت خطر گرسنگي را به بار مي‌آورد، قدرت ملّي تنها راه جلوگيري از گرسنگي است؛ لذا در ميان ملل گرسنه عليه آنهايي که غذاي کافي دارند، بلوک‌ها و دسته بندي‌ها به وجود خواهد آمد. همين مطلب پيروزي کمونيسم را در «چين» توجيه مي‌نمايد. اين حقايق ثابت مي‌کند که دنياي علمي بدون يک حکومت جهاني، ثبات و دوامي نخواهد داشت؛ مع هذا ممکن است گفته شود که اين نتيجه‌گيري عجولانه بوده است؛ لکن آنچه مستقيماً از بحث فوق عايد مي‌شود، اين است که در دنيا بايد يک حکومت جهاني به وجود آيد.6

همان‌گونه که گفتيم و گفته‌هاي برخي دانشمندان نيز شاهد آن است، تنها راه نجات بشر از خطر نابودي، تشکيل حکومت واحد جهاني است. البتّه نوع حکومت واحد جهاني غير از چيزي است که اين دانشمندان ـ و ديگران که به اين بحث پرداخته اند ـ مي‌پندارند. دربارة نوع و محتواي حکومت نجات بخش بشر، در بحث بعدي توضيح داده خواهد شد؛ امّا بايد دانست که لزوم تشکيل حکومت واحد جهاني، به احساس مشترک و قوي تبديل شده است.

در اين ميان، اگر متفکّران مادي از ضرورت تشکيل چنين حکومتي خبر داده اند، بسياري از اديان بر اين باورند که چنين حکومتي در آينده تشکيل خواهد شد.

در يکي از کتاب‌هاي هندوها، به نام «ديده» دربارة وحدت حاکميّت در آخرالزّمان، آمده است:

پس از خرابي دنيا، پادشاهي در آخر زمان پيدا شود که پيشواي خلائق باشد و نام او «منصور» باشد و تمام عالم را بگيرد و به آئين خود آورد.7

يکي ديگر از کتاب‌هاي هندوها به نام «وشن جوک» سرانجام تمام جهان را به حاکميت يک نفر منتهي مي‌داند:

سرانجام دنيا به کسي برگردد که خدا را دوست دارد و از بندگان خاصّ او باشد.8

درکتاب«باسک»، يکي ديگر ازکتاب‌هاي هندوها، از فراگيري حکومت منجي بشر، با عنوان حکومت بر فرشتگان، پريان وآدميان ياد مي‌شود:

دور دنيا تمام شود به پادشاه عادلي در آخر زمان، که پيشواي فرشتگان و پريان و آدميان باشد و راستي حق با او باشد.9

در کتاب «دداتک» از کتاب‌هاي مقدّس برهماييان دربارة وحدت جهان در آينده آمده است:

...دست حق برآيد و جانشين آخر «ممتاطا» ظهور کند و مشرق و مغرب عالم را بگيرد.10

مرحوم طبرسي نيز در مطلبي تحت عنوان «فراگرفتن سلطنت آن حضرت تمام روي زمين را» مي‌نويسد:

از مشرق تا مغرب، برّ و بحر، معموره و خراب، وکوه و دشت، نماند جايي که حکمش جاري و امرش نافذ نشود و اخبار در اين معني متواتر است.11

در «قرآن کريم»، آياتي وجود دارد که به شهادت روايت‌ها و تفسير مفسّران دلالت بر جهاني بودن حکومت حضرت مهدي(عج) دارد؛ مانند:

«وَ لَقَدْ کَتَبْنَا فِي الزَّبُورِ مِن بَعْدِ الذِّکْرِ أَنَّ الاَْرْضَ يَرِثُهَا عِبَادِيَ الصَّــلِحُونَ؛12

و ما در کتاب زبور بعد از ذکر نوشتيم: بندگان صالح من وارث (حکومت) زمين خواهند شد.»

در کتاب «مزامير داوود»، مزمور 29 در اين‌باره آمده است: «صدّيقان وارث زمين شده، ابداً ساکن آن خواهند شد.»13

و در مزمور 37 آمده است:

«... شريران منقطع خواهند شد و امّا متوکّلان به خداوند، وارث زمين خواهند شد، هان! بعد از اندک مدّتي شرير نخواهد بود، در مکانش

تأمّل خواهي کرد و نخواهند بود؛ امّا حکيمان (صالحان) وارث زمين خواهند شد ... متبرّکان خداوند وارث زمين خواهند شد، امّا ملعونان وي منقطع خواهند شد.»14

همچنين در آيه‌اي از قرآن کريم آمده است:

«وَعَدَاللهُ الَّذِينَ ءَامَنُواْ مِنکُمْ وَ عَمِلُواْ الصَّــلِحَـتِ لَيَسْتَخْلِفَنَّهُمْ فِي الاَْرْضِ کَمَا اسْتَخْلَفَ الَّذِينَ مِن قَبْلِهِمْ وَ لَيُمَکِّنَنَّ لَهُمْ دِينَهُمُ الَّذِي ارْتَضَي لَهُمْ وَلَيُبَدِّلَنَّهُم مِّن بَعْدِ خَوْفِهِمْ أَمْنًا يَعْبُدُونَنِي لاَيُشْرِکُونَ بِي شَيْـًا؛15

خدا کساني ازشما را که ايمان آورده و عمل صالح انجام داده‌اند وعده مي‌دهدکه قطعاً آنان را حکمران روي زمين خواهدکرد؛ همان‌گونه که به پيشينيان آنان خلافت روي زمين را بخشيد؛ آييني را که براي آنان پسنديده است، پا برجا و ريشه‌دار خواهد ساخت، ترسشان را به امنيت تبديل مي‌کند؛ آن‌چنان که تنها مرا مي‌پرستند و چيزي را شريک من نخواهند ساخت.»

و همچنین در جاي ديگري آمده است:

«وَ نُرِيدُ أَن نَّمُنَّ عَلَي الَّذِينَ اسْتُضْعِفُواْ فِي الاَْرْضِ وَ نَجْعَلَهُمْ أَئِمَّةً وَنَجْعَلَهُمُ الْوَارِثِينَ؛16

ما مي‌خواهيم بر مستضعفان زمين منّت نهيم و آنان را پيشوايان و وارثان روي زمين قرار دهيم.»

در حديث «معراج» گفتار خداي متعال دربارة حضرت مهدي(عج) خطاب به پيامبراکرم (ص)، آمده است:

«... ولَأُمَلِّکَنَّه مشارقَ الأرض ومغاربَها؛17

من بدون شک، از شرق تا غرب زمين را تحت قدرت او قرار خواهم داد.»

رسول خدا(ص) در اين باره فرموده است:

«... يَفتحُ الله تعالي ذکرَه علي يديه مشارقَ الأرض و مغاربَها؛18

خداي متعال از شرق تا غرب زمين را براي او فتح خواهد کرد.»

امام صادق(ع) نيز دربارة قلمرو جغرافيايي حکومت حضرت مهدي (عج) فرموده‌اند:

«... يَبْلُغَ سُلْطَانُهُ الْمَشْرِقَ وَ الْمَغْرِب‏؛19

حکومت او شرق و غرب عالم را خواهد گرفت.»

انديشمندان مادّي نيز به ضرورت تشکيل يک حکومت واحد جهاني پي برده‌اند؛ امّا پيش از همه، انديشمندان اديان و به خصوص انبيا و اولياي دين به طور قطع، در مورد تشکيل چنين حکومتي سخن گفته‌اند.

مقدّمات حکومت واحد جهاني

آنچه در پي اين حقيقت بايد مورد بررسي قرار گيرد، مقدّمات تشکيل چنين حکومتي است. اين مقدّمات بر دو بخش است:

الف) مقدّمات فني؛ ب) مقدّمات فرهنگي.

الف) مقدّمات فني

در روايت‌ها براي تشکيل اين حکومت لوازمي بيان شده است که مي‌توان از آن، به «مقدّمات فنّي» تعبير کرد. امام صادق(ع) دربارة ارتقاي قدرت ديداري و شنيداري بشر فرموده‌اند:

«إِنَّ قَائِمَنَا إِذَا قَامَ مَدَّاللهُ عَزَّوَجَلَّ لِشِيعَتِنَا فِي أَسْمَاعِهِمْ وَ أَبْصَارِهِمْ حَتَّی لَا يَكُونَ بَيْنَهُمْ وَ بَيْنَ الْقَائِمِ بَرِيدٌ يُكَلِّمُهُمُ فَيَسْمَعُونَ وَ يَنْظُرُونَ إِلَيْهِ وَ هُوَ فِي مَكَانِهِ؛20

آنگاه که قائم ما قيام کند، خدا چنان گوش و چشم شيعيان ما را تقويت مي‌کند که ميان آنها و قائم، نامه [رسان] نخواهد بود، با آنها سخن مي‌گويد. پس سخنش را مي‌شنوند و او را مي‌بينند؛ در حالي‌که او در مکان خويش است.»

و در همين‌باره فرموده است:

«إِنَّ الْمُؤْمِنَ فِي زَمَانِ الْقَائِمِ وَ هُوَ بِالْمَشْرِقِ لَيَرَی أَخَاهُ الَّذِي فِي الْمَغْرِبِ وَ كَذَا الَّذِي فِي الْمَغْرِبِ يَرَی أَخَاهُ الَّذِي فِي الْمَشْرِق؛21

اهل ايمان در زمان قائم(ع) در حالي که در مشرق است برادر خود را در مغرب مي‌بيند و همچنین کسي که در مغرب است، برادر خود را در مشرق مي‌بيند.»

همچنین آن حضرت مي‌فرمايند:

«إِنَّ قَائِمَنَا إِذَا قَامَ أَشْرَقَتِ الْأَرْضُ بِنُورِ رَبِّها وَ اسْتَغْنَی الْعِبَادُ عَنْ ضَوْءِ الشَّمْسِ وَ ذَهَبَتِ الظُّلْمَة؛22

هنگامي‌که قائم ما قيام کند، زمين به نور پروردگارش روشن می‌شود و بندگان خدا از نور خورشيد بي نياز مي‌شوند و تاريکي برچيده مي‌شود.»23

و همچنین آن حضرت دربارة زماني که هيچ نقطه‌اي از زمين، همانند کف دست از ديد بشر مخفي نمي‌ماند، مي‌فرمايند:

«إِنَّهُ إِذَا تَنَاهَتِ الْأُمُورُ إِلَی صَاحِبِ هَذَا الْأَمْرِ رَفَعَ اللهُ تَبَارَكَ وَ تَعَالَی كُلَّ مُنْخَفِضٍ مِنَ الْأَرْضِ وَ خَفَّضَ لَهُ كُلَّ مُرْتَفِعٍ مِنْهَا حَتَّی تَكُونَ الدُّنْيَا عِنْدَهُ بِمَنْزِلَةِ رَاحَتِهِ فَأَيُّكُمْ لَوْ كَانَتْ فِي رَاحَتِهِ شَعْرَةٌ لَمْ يُبْصِرْهَا؛24

وقتي کارها به دست صاحب اصلي ولايت (حضرت مهدي (عج)) برسد، خدا هر نقطة فرو رفته‌اي از زمين را براي او مرتفع و هر نقطة مرتفعي را پايين مي‌برد؛ آن چنان که تمام دنيا نزد او به منزلة کف دستش خواهد بود. کداميک از شما اگر در کف دستش مويي باشد، آن را نمي‌بيند؟»25

آنچه گفتيم نشان مي‌دهد که چه بسا مقدّمات فنّي تشکيل حکومت واحد جهاني آماده باشد.

دربارة وضعيت فنّي دنيا، برتراند راسل مي‌گويد:

اکنون از لحاظ فنّي، مشکل بزرگي در راه يک امپراطوري وسيع جهاني وجود ندارد.»26

سرعت و شتاب خيره‌کنندة علم در دهه‌هاي اخير، مسئله‌اي است که نبايد از آن غافل بود. در دهه‌هاي اخير، پيشرفت علم و فناوري، سرعت و شتاب خيره کننده‌اي به خود گرفته که تعجّب همگان را برانگيخته است.

ب) مقدّمات فرهنگي

مراد از اين مقدّمات، آمادگي عمومي براي پذيرش نظام فراگير جهاني مي‌باشد. آمادگي عموم مردم، غير از آماده شدن امکانات فنّي است. بدون وجود چنين آمادگي عمومي، انديشة حکومت واحد جهاني که يکي از عوامل نجات‌بخش بشر است، تحقّق نخواهد يافت. در اين زمينه، آيت الله سبحاني با بيان آيه‌هايي از قرآن کريم،27 چنين نتيجه مي‌گيردکه: زندگي اجتماعي، غايت خلقت و هدف آفرينش است.28 و سپس با استناد به همين اصل مي‌نويسد:

قطعاً روح جمع‌گرايي درجامعة بشريت،کم کم گسترش بيشتري پيدا کرده و همة جامعه‌ها در جامعة واحدي، ادغام خواهند شد.

به عبارت ديگر، اگر بر زندگي انسان، روح جمعي و گروهي حاکم و سايه افکنده باشد و ساية آن لحظه به لحظه در حال گسترش باشد، قطعاً جوامع و فرهنگ و تمدّن هاي مختلف رو به تشکّل و وحدت گذارده و در آينده نزديکي با تکامل فرهنگي و افزايش وسايل ارتباط جمعي، جامعه‌هاي مختلف، آهنگ واحدي پيدا خواهند کرد و به صورت جامعة واحدي در خواهند آمد ... روح جمع‌گرايي که در طول تاريخ از صورت‌هاي بسيط به صورت کامل‌تر رسيده است، قطعاً در آيندة زندگي انسان، گسترش بيشتري پيدا کرده و همة جوامع و همة فرهنگ‌ها و تمدّن‌ها و همة حکومت‌ها در جامعة واحدي که يک فرهنگ و يک تمدّن و يک حکومت دارد، ادغام مي شوند.29

اکنون نشانه‌هاي به وجود آمدن چنين فرهنگي، در زندگي بشر قرن بيستم به چشم مي‌خورد که به پاره‌اي از آنها اشاره مي‌شود:

1. در اواخر قرن نوزدهم و آغاز قرن بيستم ميلادي که عدّه‌اي به فکر احياي «ناسيوناليسم» بودند و به شدّت از آن دفاع مي‌کردند، ناگهان مسئلة «انتر ناسيوناليسم» و لزوم تشکيل حکومت واحد جهاني نزد متفکّران غرب قوّت گرفت.

2. کشتارهاي وحشيانة جنگ جهاني اوّل، سبب تشکيل اتّحاديه‌اي به نام «جامعة ملل» گرديد که 26 عضو داشت. هدف از تشکيل چنين اتّحاديه‌اي، جلوگيري از جنگ و خون‌ريزي و حلّ و فصل امور از طريق مذاکره و هم فکري بود. امّا از آنجا که اين اتّحاديه، يک اتّحادية فراگير نبود، نتوانست جهان را از جنگ دوم جهاني برهاند.

3. در اواسط جنگ جهاني دوم، انديشة تشکيل يک جامعة جهاني فراگير، به صورت جدّي‌تر قوّت گرفت که ثمرة آن، تشکيل «سازمان ملل متّحد» و «اتّحاديه‌هاي بين‌المللي» بود. پيش‌بيني سرآمدان انديشه و سياست جهان، تبديل اين سازمان به پارلمان جهاني و سرانجام، مرکز حکومت واحد جهاني بود.

4. در سال 1963م. گروهي از متفکّران جهان که معتقد به «حکومت واحد جهاني» بودند، گردهمايي‌ای در شهر «توکيو» برپا کردند و در اعلامية پاياني آن، خطوط اساسي طرح خود را متذکّر شدند:

1. پارلمان جهاني؛

2. شوراي عالي اجرايي؛

3. ارتش جهاني؛

4. ديوان دادگستري بين‌المللي.30

هرچند اين گروه مشخّص نکرده‌اند که اين چهار نهاد بزرگ بين‌المللي، چگونه بايد با يکديگر هماهنگ شوند. شک نيست که اين چهار نهاد بزرگ بين‌المللي، خود متعدّد هستند و براي رسيدن به وحدت و هماهنگي، نيازمند مرکز واحدي هستند که به عقيدة ما، همان امامت و ولايت است که در بحث اصلاح محتوايي مديريت جهان دربارة آن، مطالبي خواهد آمد.31

5. نظريّة تجارت جهاني يا پديدة جهاني شدن که اخيراً مطرح شده است، گامي ديگر جهت حکومت واحد جهاني است. از نظر اقتصادي نيز متفکّران جهان معتقدند که بايد به وحدت رسيد و از چندگانگي و تعدّد پرهيز کرد.

لذا بشر، «وحدت مديريت» را به عنوان تنها راه نجات جهان از خطر فساد و نابودي پذيرفته و به اين سمت، حرکت نيز کرده است. هرچند محتوا و مبناي وحدت چيز ديگري است که هنوز بشر دربارة آن اشتباه مي‌کند.

پی‌نوشت‌ها: