همه چیز از آنجایی آغاز می‌شود که واحد زمان تغییر می‌کند. آنچه قبلاً به عنوان کوچکترین واحد مرسوم زمان شناخته می‌شد، یک روز، به 86.400 قسمت مساوی تقسیم شد و هر قسمت به عنوان یک واحد مرسوم برای زمان در نظر گرفته شد. این به چه معناست؟ یعنی اینکه زمان اکنون 86.400 برابر مهم‌تر شده و این میزان یعنی اینکه سرعت زندگی انسان 86.400 برابر گشته است. اتومبیل‌هایی که با سرعت 30 متر بر ثانیه حرکت می‌کنند، ماشین‌هایی که 120 قطعه را در دقیقه پرس می‌کنند، موتورهایی که 3000 دور در دقیقه می‌زنند؛ ولی در کنار تمام اینها، انسانی قرار می‌گیرد که باید در این محیط جدید زندگی کند. با اینکه این تغییرات در یک برهة زمانی طولانی و به تدریج رخ داده‌اند، ولی ما اینجا تصوّر می‌کنیم که شب، شما در حالی به خواب رفته‌اید که کوچکترین واحد مرسوم زمان، یک روز بوده است و صبح در حالی از خواب بیدار شده‌اید که این کوچکترین واحد به 86.400 قسمت مساوی تقسیم شده است. چطور می‌شود انسان را با چنین محیط سریع و دقیقی مطابقت داد؟ جامعه‌شناسان و اندیشمندان 6 محور کلّی را در مورد پرسش فوق، مورد بررسی قرار می‌دهند:
هم‌زمان‌سازی
یکی از اوّلین عواملی که به ذهن می‌رسد، هم‌زمان‌سازی است. حال که ماشین‌ها و دستگاه‌ها در ثانیه کار می‌کنند، دیگر شما به عنوان یک عامل انسانی اجازه ندارید که از نظر زمانی، بی‌نظم باشید. ثانیه‌ها اهمّیت دارند و غفلت از تک تک آنها می‌تواند فاجعه به بار بیاورد. (حادثة چرنوبیل، برعکس حادثة تایتانیک، یک اشتباه مهندسی نبود؛ بلکه اشتباه انسانی بود.) پس وقتی دستگاه‌ها شروع به کار می‌کنند، همة عوامل انسانی نیز باید بر سر کار حاضر باشند. پس، عامل اوّل، هم‌زمان کردن انسان و ماشین بر سر کار است، که البتّه برای ماشین‌ها کار دشواری نیست؛ ولی برای انسان، نسلی متنفّر از کار را به بار آورده است.
استانداردسازی
اکنون که سرعت و دقّت دستگاه‌ها، با توجّه به استانداردهایی که برای آنها تعریف شده، به میزان عجیبی بالا رفته است (سانتریفیوژها تا 30.000 دور بر دقیقه می‌چرخند).،انسان دیگر اجازة اشتباه کردن ندارد. پس باید حرکات او نیز استاندارد شوند. اگر کاری را می‌توان در سه ثانیه انجام داد، نباید شش ثانیه طول بکشد. در واقع، استاندارد کردن کارگران برای به حدّاقل رساندن تلفات زمانی بود؛ چون بالأخره، طرح باید بدون اشتباه اجرا شود، بازدهی باید بالا باشد، دقّت باید بالا باشد، کیفیت باید بالا باشد و غیره و غیره؛ امّا نکتة مهم این است که تمام این نتایج در کمترین زمان ممکن حاصل شوند. بهترین مثال برای این عامل، تعیین محلّ دقیق قرارگیری کارگران در طول خطّ تولید و انجام کار تکراری توسط آنها است.
تخصّصی کردن
حال که هم انسان و هم ماشین استاندارد شده‌اند، حال که هر دستگاه برای خود یک کارگاه تولیدی به حساب می‌آید، حال که شاخه‌های علم، بیش از پیش پراکنده و پربار شده‌اند، دیگر یک کشاورز به همراه خانوادة خود نمی‌تواند کلّ یک مزرعه را درو کند، دانه بکارد، آب و کود بدهد و برداشت کند و بعد از آن، به بازار عرضه کند؛ بلکه هر بخش باید توسط یک تیم انجام پذیرد. البته تخصّصی شدن تنها عامل نیست؛ بلکه همچنان، زمان حرف اوّل را می‌زند. اگر فردی تنها بر روی بخشی از کار تمرکز و در انجام آن تخصّص پیدا کند، آنگاه انسان می‌تواند خود را با سرعت ماشین‌ها هماهنگ کند. وجود قریب به 4000 رشتة دانشگاهی نیز برای رساندن انسان به سرعت و دقّت ماشین‌ها است. در غیر این‌صورت، برای طرّاحی و استفاده از بیل، به تخصّص بالایی نیاز نیست؛ ولی بیل مکانیکی چطور؟
تمرکز و تراکم
شاید بررسی این دو عامل به طور هم‌زمان، تفاوت‌های آنها را بهتر مشخّص کند. از این‌رو، دو مثال را به صورت متوالی با هم بررسی می‌کنیم. مثال اوّل، تراکم جمعیّت در شهرهای صنعتی و مثال دوم، تمرکز سرمایه در یک بخش خاص، مثل مسکن، به سبب اهمّیت بالای آن است.
حال که انسان همچون یک دایه باید دائماً مراقب ماشین‌هایی باشد که دیوانه‌وار به کار مشغول هستند، پس طبیعی است که کارخانه‌ها به تعداد زیادی کارگر نیاز داشته باشد و در نتیجه، در اطراف کارخانه‌ها، شهرک‌های مسکونی زیادی ساخته شوند و نهایتاً، مجموعة این شهرک‌های مسکونی به همراه کارخانه‌ها یک شهرک یا شهر صنعتی
را تشکیل بدهند. البتّه درست است که در اینجا، از واژة طبیعی استفاده شود؛ امّا طلایه‌داران این صنعت انقلابی با تصمیم‌گیری‌ها و سیاست‌های خود این روند طبیعی کُند را سرعت می‌بخشند، چون همچنان اولویت با زمان است. پس اگر ده‌ها معدن، ظرفیت تولید خود را بالا ببرند و بخش قابل توجّهی از انرژی بر روی ده‌ها کارخانه‌ای که به تولید مصالح ساختمانی مشغول هستند، متمرکز شود و بودجة لازم به ساخت شهرک‌های مسکونی اختصاص داده شود، آنگاه ما شاهد تمرکز سرمایه و انرژی و نیروی انسانی در بخش مسکن هستیم؛ آن هم با هدف هر چه سریع‌تر ساخته شدن شهرک‌های مسکونی.
پس، با تراکم جمعیت در اطراف کارخانه‌ها، دولت اقدام به متمرکز کردن سرمایه در بخش مسکن می‌کند تا بتواند مشکلات سکونت کارگران را برطرف کند (یا این سرمایه می‌تواند در بخش حمل و نقل متمرکز شود و رفت و آمد به کارخانه را برای کارگران تسهیل کند). با اینکه این دو اصطلاح ظاهراً قرابت معنایی دارند، ولی در عمل، به خصوص در بحث‌های تخصّصی، به هیچ‌وجه نمی‌توان آنها را به جای یکدیگر استفاده کرد: تمرکز و تراکم.
بیشینه‌سازی
گفته می‌شود که طولانی‌تر شدن خطّ تولید کارخانه، هزینه‌های تولید کالا را کاهش می‌دهد؛ ولی این تنها عامل شروع یک جنون برای بزرگ‌طلبی نیست. در عصر صنعتی، هر چه ساختمان‌ها و کارخانه‌ها و کشتی‌ها و اسکله‌ها و سدها ...، بزرگتر ساخته می‌شوند، نشانه‌ای هستند برای ترقّی و پیشرفت بیشتر. از این گذشته، وقتی دیگر بر روی زمین جایی برای ساختن نیست، انسان به ناچار رو به آسمان آورده و ساخت ساختمان‌های بلند نیز آغاز می‌شود. وقتی تراکم و تمرکز در یک نقطه، به هم برسند، وسعت فیزیکی نیز در آن نقطه خودنمایی خواهد کرد.
در کل، میل به بزرگ‌سازی همه چیز، همچون جنون، به جان انسان صنعتی افتاد، با اینکه دلایل منطقی نیز برای آن وجود دارد، ولی در اکثر مواقع، صرفاً برای قدرت‌نمایی یا افزایش قدرت بود؛ در غیر این صورت، چه دلیلی برای ساخت یک کیک به اندازة یک کشتی وجود دارد؟
زیادهخواهی صنعتی و مشکل زمان
با اینکه تمام آنچه گفته شد، مربوط به انسان عصر انقلاب صنعتی بود، ولی آیا انسان‌های امروزه از آن دوران بیرون آمده‌اند؟ حتّی اگر جواب منفی هم نباشد، ولی مثبت هم نمی‌تواند باشد. هنوز هم در بعضی ساعات خاصّ روز، ترافیک شهری به اوج خود می‌رسد که این نشانة هم‌زمان بودن فعّالیت‌های مردم است. هنوز هم برای طرز لباس پوشیدن و حرف زدن و راه رفتن و رانندگی کردن و درس خواندن و به مدرسه رفتن، استانداردهایی مرسوم وجود دارند. هنوز هم، بیش از پیش، کارها تخصّصی‌تر می‌شوند و هر انسانی تنها می‌تواند در یک زمینه یا حتّی شاخة خاص فعّالیت کند و نه بیشتر؛ چون زمان به او اجازه نمی‌دهد. هنوز هم هر روزه شهرها پرجمعیت‌تر و روستاها کم جمعیت‌تر می‌شوند. در نتیجه، سرمایه و انرژی بر روی شهرهای بزرگ متمرکز می‌شوند. هنوز هم رقابت بر سر ساخت بلندترین برج جهان وجود دارد؛ رقابت بر سر پر فروش‌ترین فیلم سال، قوی‌ترین مرد جهان، بزرگ‌ترین سیستم حمل و نقل.
آیا راه حل، کم اهمّیت کردن زمان است؟ نکته اینجاست که میراث شوم انقلاب صنعتی در بین مردم، پراهمّیت شدن زمان، بلکه زیادهخواهی است. هر آنچه انقلاب صنعتی انجام داد، برای بهره‌وری بیشتر از زمان بود. انسان امروز، از روی زیادهخواهی، آن‌قدر به زمان اهمّیت می‌دهد که دیگر نمی‌تواند به چیزی جز بهره‌وری از تک‌تک ثانیه‌ها فکر کند و هر آنچه او را در رسیدن به خواسته‌هایش از نظر زمانی جلو بیندازد، قبول می‌کند. نتیجه آنکه که انسان تبدیل به ماشینی شده است که عمرش تمامی دارد؛ ولی خواسته‌هایش نه و همین تناقض او را به جنون کشیده است. اهمّیت زمان به اندازه‌ای شده است که گذر عمر صرفاً ناراحت‌کننده است و هیچ معنایی در پایان آن یافت نمی‌شود و راه حل، کشتن ساعت‌ها، بلکه کشتن زیادهخواهی در درون است. اگر از زیادهخواهی کاسته شود، دیگر گذر زمان عذاب‌آور نخواهد بود، دیگر ثانیه‌ها ملاک و معیار رفتارهای انسان نخواهد بود.