بگو با که‌ای تا بگویم که‌ای؟

سردبیر

صدای توپ حلول سال جدید شمسی که طنین افکن شد و نوروز از راه رسید، باران پیامک‌های تبریک و تهنیت از آسمان ذهن و زبان مردم باریدن گرفت. بیست میلیارد پیامک تبریک در ایّامی محدود، میان عارف و عامی ساکن این وطن فراخ اسلامی ردّ و بدل شد. با یک حساب سادة سرانگشتی، سهم هر ایرانی 264 پیامک می‌شد. رکورددار این بارش تند بهاری نیز ساکنان شهرستان «قم» بودند.1

اظهار محبّت و دوستی، غم‌ها را از دل می‌برد و بارش باران رحمت و لطف حضرت خداوندی بر ساکنان زمین را سبب می‌شود. تا باد چنین باد! ان‌شاءالله

کاش یک روز، آن‌قدر پیام مهرآمیز، آکنده از طلب و تقاضا به سوی «بهار آفریده‌ها و خرّمی‌بخش روزگاران»2 روانه شود که خداوند مقلّب القلوب و الابصار و آفریدگار محوّل‌الحال و الاحوال، پرده‌ها را کنار زده و با حذف دیوار حائل، امام موعود و منجی موجود را برای رفع هموم و غموم مستضعفان و مظلومان برساند. آن روز چه نوروزی خواهیم داشت و چه عیدی؟! اللّهم الرزقنا!

روزی از روزها، حضرت علیّ‌بن موسی‌الرّضا(ع) به همگان بشارت دادند که:

«هرکس اهل‌بیت(ع) را دوست داشته باشد، روز قیامت با آنان خواهد بود و اگر کسی سنگی را دوست داشته باشد، با آن محشور می‌شود.»

امام(ع) در آن روایت شیرین می‌فرمایند:

«... يَا ابْنَ شَبِيبٍ إِنْ سَرَّكَ أَنْ تَكُونَ مَعَنَا فِي الدَّرَجَاتِ الْعُلَی ... وَ عَلَيْكَ بِوَلَايَتِنَا ...؛3

ای ابن‌شبیب! اگر دوست داری با ما در درجات عالی بهشت همراه باشی، در اندوه ما اندوهگین و در خوشحالی ما، خوشحال باش و بر تو باد به ولایت ما؛ زیرا اگر کسی سنگی را دوست داشته باشد، خداوند در قیامت، او را با آن سنگ محشور خواهد کرد.»

درواقع، حضرت شرط همراهی و معیّت در عالم آخرت را، همراهی و معیّت همراه با دوستی و ولایت در عالم دنیا اعلام می‌فرمایند.

گویی همه‌چیز از «وَلایت» به معنی قرب و دوستی برمی‌خیزد؛ به همان سان که وِلایت، به معنی سرپرستی و خواجگی (حکمرانی و سیاست) از وَلایت برمی‌خیزد.

«وَلایت»، مهرورزی و قرب، باطن هرگونه «وِلایت» و آقایی است. به قول خواجة شیرازی:

به وَلای تو که گر بندة خویشم خوانی

از سر خواجگی کون و مکان برخیزم

در عالم اختیار و دنیا، حلقة وَلایت و محبّت هر که به دل افتد، لاجرم حلقة فرمانبرداری و وِلایتش نیز به گوش می‌افتد.

می‌خواستم عرض کنم؛ وَلایت راز پوشیده و باطن همة نسبت‌هایی است که آدمی با جهان پیرامونش پیدا می‌کند. از همین‌جاست که می‌توان اعلام کرد: موضوع امامت و وِلایت‌پذیری ذاتی وجود آدمی و پذیرفتة فطرت اوست؛ چنان‌که در عموم مردم، به نسبت‌های مختلف، مرتبه‌ای از وَلایت‌ورزی دربارة شخصی یا اندیشه‌ای یا ایدئولوژی و مرامی وجود دارد و به همان نسبت نیز، مراتبی از وِلایت‌ورزی و امامت در میان مردم قابل شناسایی است. به عبارت دیگر، هریک از آحاد انسان‌ها، امامت و پیروی از امامی (به معنی عام و نه خاص و مطرح در ادبیات و فرهنگ شیعی) گردن نهاده و حلقة بندگی‌اش را به گوش کرده‌اند.

آنچه که در هر عصر و زمان، قومی و طایفه‌ای را از دیگری جدا و منفک می‌سازد، تنها قبول مصداق بیرونی امامت و امامت امام مقبول در میان آنهاست؛ وگرنه، همگان در حقیقت وِلایت‌ورزی مشترکند و تا آدمی بر پهنة خاک می‌زید و قلبی مهرانگیز در سینه دارد، وِلایت‌پذیر نیز هست. این عهد و پیمان قلبی است که پیمان‌پذیری و پذیرش سروری ولیّ‌ای را در زمین دل آدمی آبیاری می‌کند.

جملة مناسبات و معاملات فردی و جمعی ساکنان هر عصر و نسل نیز، همسو و در نسبت با عهد ولیّ‌ای که بر گردن گرفته‌اند، معنی پیدا کرده و صورت بیرونی می‌یابد.

شکّی نیست که عموم ساکنان جغرافیای شرق اسلامی، به صورت موروثی و سنّتی، رسالت و نبوّت رسول ختمی مرتبت(ص) را پذیرفته و سیره و سنّت ایشان و اوصیا و اصحاب گرامیشان را امام و اسوة خویش در امر معاش و معاد و سیر در میان معاملات و مناسبات معرفی می‌کنند؛ امّا باید پرسید چگونه است که به رغم این اعلام و اعتراف، صورت و سیرت حیات فرهنگی و تمدّنی آنها، نسبتی با آن اعلام و اعتراف ولایی ندارد؟

برخی در جست‌وجوی پاسخ سؤال، از سر ساده‌اندیشی، این همه را به استعمار و استکبار و «امارت و امامت» تحمیلی مستکبران معطوف می‌دارند؛ امّا از این نکتة لطیف غفلت می‌ورزند که طیّ دویست سال اخیر، در همین جغرافیا و در میان ساکنان همین پهنة وسیع شرقی، جملة عوام و خواص، همة هست خود را مصروف تقرّب به حوزة فرهنگی و تمدّنی غربی، پیوستگی آشکار و نهان به حوزه‌های نظری آن و اعلام وِلایت و خواجگی آنان کرده و در همان حال، تظاهر به قبول وَلایت و وِلایت اولیای الهی نموده‌اند؛ مگر جز این نیست که ساکنان این پهنه، در صورت زندگی، ادب بودن و زیستن ، مدیریت مناسبات و معاملات خرد و کلان و حتّی امور جزئی معیشت و اقتصاد، مقلّد و همسو و هم‌آوا با عزبند و در جلب و جذب صورت‌های فرهنگی و تمدّنی آن، از هم سبقت می‌گیرند؟ و این همه را شرط حیات و دوام و

بقای خویش می‌شناسند.

این اقوام، در وقت مواجهه با غرب، در شیفتگی و مجذوبیّت تام، از رویکردهای دینی و فرهنگی خویش استعفا و با انهدام و انعدام تدریجی همة صورت‌های تاریخی فرهنگ و تمدّن مذهبی و ملّی خود، میدان را برای جولان عمله‌های فرهنگ و تمدّن مدرن باز کرده‌اند.

اینان، چنان شیفته و واله شدند و با ذوق‌زدگی بدان تقرّب و وَلایت جستند که بی‌چون و چرا، امارت و وِلایت آن را هم گردن نهاده‌اند.

جملة کشمکش‌ها و جدال‌های این جماعتِ مجذوب، نه برای انکار و تبرّی از امامت کفر و شرک و زندقة مدرن، بلکه برای جذب و جلب هرچه بیشتر و آسان‌تر صورت‌های فرهنگی و تمدّنی مشرکانه بوده است.

حسب فرمایش کلام وحیانی، معیّت و همراهی با هر امامی، لاجرم به حشر با همان امام می‌انجامد.

متأسّفانه، مشکل اینجاست که مسلمانان، اعلام وَلایت و تقرّب زبانی به امامِ منصوب از سوی حضرت حق را، به منزلة معیّت با آن امام فرض کرده‌اند.

وَلایت‌ورزی دربارة هر ولیّ‌ای و مرامی اتّفاق افتد، ناگزیر در حوزة وسیعی از حیات فرهنگی و تمدّنی تجلّی می‌یابد. هیچ قومی و شخصی در خلأ، زندگی نمی‌کند. همة شکوفایی انسان، در عرصة تاریخ و صحنة حیات فرهنگی و تمدّنی اتّفاق می‌افتد و همان عرصه و صحنه نیز به بودن او، معنی و سرانجامش را نیز معلوم می‌سازد. حضرت صادق آل‌محمّد(ص) فرمودند:

«هر زمان و هر امّت، امامی دارد و هر امّت با امام خود برانگیخته می‌شود.»4

این کلام، تفسیر قول محکم خداوند متعال است که فرموده است:

«یاد کن آن روزی را که هر گروهی را با پیشوایشان فرامی‌خوانیم پس، هرکس کار نامه‌اش را به دست راستش دهند، آنان کارنامة خود را می‌خوانند و قدر فتیلی (نخک هستة خرما) به آنها ستم نمی‌شود.5

درعصر ما، سایة خفّاش جادوی مدرن، ابتدا از مسیر دست‌آوردهای تمدّنی عصر جدید، دل‌های ساکنان شرق را بی‌قرار و آنان را شیفته ساخت، امّا آرام بر تمامیّت جسم و جان آنان مستولی شد. رؤیاپردازی چوب جادو (هالی وود)6 همگان را واداشت تا سردر پی عروس هزارداماد تمدّن مدرن بگذارند و در آرزوی وصالش، خود را به پایش افکنده، امارتش را پذیرا شوند. از اینجا، وِلایت و خواجگی و امامت کفر و شرک و زندقه دامنگیر همة ساکنان شرق شد.

امامت کفر و زندقة غربی، انسان حاضر در عصر معاصر را بر سه پایة سودجویی، لذّت‌طلبی و قدرت برکشید و با بادبزن استعلاجویی آتش شهوتش را برافروخته ساخت تا از او موجودی چونان خود و در معیّت خود بسازد. همسفر در راهی دراز از جهنّم دنیا تا جهنّم قیامت، از اینجا شرق و غرب، سوار بر ارّابة استعلاجویی، در میدانی سخت وارد شدند تا شانس خود را در رقابتی سخت برای دستیابی به سود بیشتر، لذّت افزون‌تر و قدرت فراتر بیازمایند.

«أَلْهكُمُ التَّكاثُر ٭ حَتَّی زُرْتُمُ الْمَقابِر.»

پیوستگی و وابستگی مشتاقانه و مشفقانه، به حوزة فرهنگی و تمدّنی مدرن، تجلّی تامّ «وَلایت‌ورزی» انسان معاصر به غرب و غلبة وِلایت این حوزه بر همة شئون زندگی‌اش است.

گویی معلّمان ساکنان شرق اسلامی این آیت را از یاد بردند که فرموده است:

«تِلْكَ الدَّارُ الْآخِرَةُ نَجْعَلُها لِلَّذينَ لايُريدُونَ عُلُوًّا فِي الْأَرْضِ وَ لا فَساداً وَ الْعاقِبَةُ لِلْمُتَّقين؛7

این خانة آخرت را برای کسانی قرار داده‌ایم که ارادة برتری‌جویی و فسادانگیزی در زمین ندارند و سرانجام از آن متّقین است.»

همة شرافت و ارجمندی، رفعت مکان آخرتی و به حقیقت معیّت با آل‌محمّد(ص) در گرو ترک استعلاطلبی و تمامیّت‌خواهی است.

رجعت به امام مبین و پذیرش وَلایت و وِلایت ایشان، به نحوی که ناظر بر ترک و تبرّی استعلاجویی در همة ساحات حیات فردی و اجتماعی باشد. تنها در این مسیر و در این ساحت است که «انتظار» معنی حقیقی خویش را می‌یابد.

«ای ابن‌شبیب!

اگر دوست داری ثوابی مانند ثواب کسانی که همراه حسین‌بن علی(ع) شهید شدند، داشته باشی، هرگاه به یاد او افتادی بگو: «يا لَيْتَنِي كُنْتُ مَعَهُمْ فَأَفُوزَ فَوْزاً عَظِيما؛ ای کاش با آنان بودم و به فوز عظیم می‌رسیدم!»

والسّلام

پي‌نوشت‌ها: