لاابالی گری فرهنگی

صفحات چاپی ۶۲ تا ۶۴

مطالعه در کتاب‌خوان
صفحهٔ ۶۳

سبک زندگی آمریکایی و تبعیت از تفکّر آمریکایی، امروز نیمی از پهنای زمین را به اشغال خود درآورده است؛ به طوری که بسیاری از کشورها و ملّت‌ها، فرهنگ‌ و سبک زندگی بومی خود را کنار گذاشته و برای رسیدن به اتوپیای آمریکا تلاش می‌کنند. لاقیدی (بی‌قیدی) یکی از دستاوردهای تمدّن غرب و بخشی از اتوپیای آن است. لاقیدی در لغت، به معنی لاابالی‌گری یا شکستن حدود اجتماعی، عرفی یا قانونی هر جامعه است. لاقیدی، بیشتر زمانی نمایان می‌شود که یک جامعه دارای حدود عرفی و قانونی زیادی باشد؛ امّا در جامعة آمریکا چرا باید لاقیدی وجود داشته باشد؟؟؟

بنیان‌گذاران تمدّن آمریکا با شعار ليبراليسم روی کار آمدند. لیبرالیسم به معناي آزادی‌خواهی است که از واژة لاتين liberity مشتق شده و مفهوم اصلي و ايدئولوژيک آن، آزادي شهروندان در ساية حكومت محدود به قانون می‌باشد.

از طرفی دیگر، افرادی مانند جان لاک (که قانون اساسی آمریکا از تفکّرات او نشئت گرفته) به طور عمیق‌تری روی این مسئله تأثیر گذاشتند. تأثیرگذاری لاک در این زمینه و از منظر شناخت‌شناسی را می‌توان این‌گونه بررسی کرد؛ زیرا او مفهوم خود یا خویشتن را دوباره تعریف نموده است. مورّخان فلسفه مانند چارلز تیلور و جرالد سیگل عنوان می‌کنند که «نوشتاری دربارة درک انسان» اثر جان لاک نقطة آغاز مفهوم نوین خویشتن در غرب است. این خود یا خویشتن، معنای جدیدی به فرد داده است و حقوق فرد و جایگاه آن را به شکل جدیدی بازگو می‌کند و در قرن‌های آینده موجب افزایش روزافزون فردگرایی و خودمحوری در جوامع غربی می‌شود. لیبرال دمکراسی در شعارهای خود و گفتمان عمومی‌ای که به مردم، از طریق رسانه‌ها ارسال می‌کند، یک وعدة دروغین دارد و آن، آزادی است. این وعده در دوران جنگ سرد با تبلیغ آزادی توسط آمریکا در مقابل «شوروی» به صورتی افراطی، منجر به برداشتی غلط از آزادی در اذهان مردم شد. آزادی در هر جامعه‌ای، به واسطة دو حد محدود می‌شود: حدّ دولت (قانون) و حدّ دیگر، افراد جامعه (قانون مدنی/ اجتماعی) و این، مغایر با شعار آزادی مطلق در جوامع غربی، چه در زمان جنگ سرد و چه پس از آن است. برای رسیدن به آزادی مطلق، باید همانند انسان طراز جامعة غربی، رابینسون کروزه در یک جزیره، به دور از جامعه و دیگر افراد و آزاد از دولت، زندگی کرده و به تنهایی روزگار گذراند. رابینسون کروزه به عنوان یک انسان آزاد، نه دولتی برای او قانون و حد تعیین می‌کند و نه کسی هست که بتواند او را از انجام عملی باز دارد. در چنین شرایطی و از نگاه فلسفة غربی، این انسان می‌تواند به آزادی کامل دست یافته و تمامی استعدادهای خود را شکوفا کند.

در جامعه‌ای که افراد آن در تلاشند تا به اتوپیای خود، جزیرة رابینسون کروزه برسند، با دو حد در جامعة خود روبه‌رو می‌شوند و برای رسیدن به آزادی و تبدیل شدن به انسان کامل نیاز دارند تا از این دو حد گذار کنند. پس باید حدود دیگر افراد جامعه و دولت را بشکنند و به لاقیدی رو بیاورند. انسان آزاد (رابینسون کروزه) یک انسان بدون محدودیت است. هر انسانی در هر جامعه‌ای، با هر فرهنگی که بخواهد به آمریکا برسد و وارد اتوپیای آنجا شود، باید راه بی‌قیدی و شکستن حدود جامعه را در پیش بگیرد. این کار منجر به سقوط اخلاقی هر جامعه شده و یک فروپاشی دائمی از درون را برای جامعه‌ای که تن به بی‌قیدی داده است، رقم می‌زند.

پرسش اینجا است که چنین جامعه‌ای چگونه خود را دوباره‌سازی می‌کند. در دهه‌های گذشته این فروپاشی‌ها منجر به ایجاد جریان اجتماعی می‌شد و انقلاب‌های اجتماعی را رقم می‌زد؛ امّا در دوران جدید با افزایش جایگاه تکنولوژی، پدیدة دیگری برای سامان دادن به بی‌قیدی ایجاد شده و انقلاب‌های اجتماعی را به فضای مجازی آورده است.

فضای مجازی این امکان را ایجاد کرده که فرد بتواند با ساخت یک آواتار از خود در فضای مجازی، دست به هر کاری بزند و از تبعات آن دور بماند یا با ایجاد هویّت‌های جعلی، به رفتارهای خلاف عرف دست بزند. این هنجارشکنی‌ها هرچند در فضای مجازی قرار دارند، امّا در حال نمود پیدا کردن در دنیای واقعی نیز هستند. این لاقیدی‌ها را می‌توان در میلیون‌ها وب‌سایت هرزه‌نگاری و به اشتراک‌گذاری تصاویر مستهجن از خود و دیگران در صفحات شبکه‌های اجتماعی جست‌وجو کرد. این فروپاشی، خود را در آمارهای خودکشی و قتل، بیشتر نمایان می‌کند؛ فروپاشی‌ای که لاقیدی بی‌حدّ و حصر در مصرف موادّ مخدّر، مشروبات الکلی، روابط جنسی آزاد و تولّد هزاران فرزند، بدون داشتن پدری مشخّص و در کنار این فاجعه، سقط جنین را به دنبال دارد. فقط در آمریکا، سالانه کمتر از سه میلیون بارداری ناخواسته منجر به سقط جنین می‌شود. این آمار فقط در مورد آمریکا است و دیگر کشورهایی که مسیر این کشور را می‌روند هم به همین ورطه وارد شده‌اند. «ژاپن» و «کره»، با سیلی از این مشکلات روبرو هستند و تمامی نسخه‌های جامعه‌شناسی تا به حال نتوانسته است جلوی این فجایع را بگیرد. خودکشی به واسطة پریدن در مقابل قطار در ایستگاه مترو در کره به قدری شایع شده بود که دولت با هزینة گزافی، در تمامی ایستگاه‌ها دیوارهایی شیشه‌ای ساخته تا مردم نتوانند به راحتی خود را در مقابل قطار در حال ورود به ایستگاه پرت کنند. در این زمان، دولت ژاپن با وب‌سایت‌های خودکشی دست جمعی، دست و پنجه نرم می‌کند و جامعه‌شناسان، ناتوان از پاسخ‌گویی به چنین پدیده‌ای هستند. در کشورهای آمریکای لاتین، مانند «برزیل»، میزان حرام‌زادگی، نزدیک به هشتاد درصد رسیده که این، یک رقم وحشتناک در تمام دنیاست.

امّا این فروپاشی دائمی چگونه کنترل می‌شود؟ زمانی که این بی‌قیدی بنیان خانواده را تضعیف و ارزش‌های سنّتی هر جامعه را نابود می‌کند، آخرین راه‌حل، ایجاد انحراف در افکار مردم است؛ انحرافی که به واسطة رسانه‌ها تحت عنوان سرگرمی انجام می‌شود و برای مدّتی، این نوع از التهاب‌ها را کنترل می‌کند. باید مردمی را که ناتوان از رسیدن به اتوپیای خود، همیشه در یک سردرگمی به سر می‌برند، مستضعفان فکری و فرهنگی دانست.

به امید روزی که همة آنها از این منجلاب رهایی یابند.

صفحهٔ ۶۴