قهرمانان وارثی ندارند: نه ازدواج، نه فرزند
مهمترین تغییری که در دههها و قرن اخیر در نظام خانواده ایجاد شده، تغییر شکل خانواده است؛ به خصوص با صنعتی شدن کشورها و حضور فعّال زنان و مردان مجرّد در موقعیتهای مختلف کاری، عمدة خانوادههایی که شکل گرفتهاند، در زمرة خانوادة هستهای قرار دارند. زن و شوهری که سالها زندگی میکنند و به دلیل مشغلة کاری و روانی، حوصلة بچّهدار شدن را ندارند. موضوعی که با پیر شدن جامعه و کاهش جمعیت رابطة مستقیم دارد. یکی از پیامدهای این نوع سبک زندگی، پدیدة ایندیویژوالیسم یا فردگرایی است. منظور از فردگرایی، این است که افراد بهجای اولویتدادن به خواستها و علایق جمعی و خانوادگی، به ارزشها و خواستهای فردی خود اولویت میدهند. از تبعات فردگرایی میتوان به کاهش مسئولیتپذیری، کاهش میل به ازدواج و فرزندآوری و قطع رابطة فرد با محیط بیرون اشاره کرد.
استقبال فراوان از فیلمها، سریالها و داستانهای مصوّری که با موضوع ابرقهرمانان تولید و عرضه میشود، درجة اهمّیت این شخصیتها را تا جایی بالا میبرد که بررسی و واکاوی عناصر مختلف در داستانهای این قهرمانان را به عنوان امری مهم و ضروری معرفی میکند.
ازدواج، پدیدهای است که به کمترین تعداد ممکن، در داستانهای ابرقهرمانان اتّفاق میافتد. وقتی به بررسی فیلمهای سینمایی که در دو دهة اخیر، با موضوع ابرقهرمانان ساخته شده است، میپردازیم، میبینیم که هیچ ازدواجی انجام نمیشود و ازدواجهایی که در گذشته صورت گرفتهاند، متزلزل شده و ازدواجهایی که قرار است در آینده انجام شوند به نحوی فراموش میشوند. به طور کلّی هیچ ازدواجی صورت نگرفته و نمیگیرد. گویا نظر نویسندگان و سیاستگذاران فرهنگی ایالات متّحده اینگونه است که عموماً روابط آزاد عاطفی و جنسی بر ازدواج ترجیح دارد.
در «بازگشت بتمن» (تیم برتون: 1992م.) جرقّة عشق میان بروس وین و سلینا کایل (زن گربهای) زده میشود؛ امّا در نهایت به یکدیگر نمیرسند. در «سهگانهی بتمن» کریستوفر نولان، ابتدا بروس عاشق ریچل است؛ امّا ریچل که قصد ازدواج با هاروی دنت را دارد، کشته میشود و شخصیت هاروی به دو چهره تغییر پیدا میکند. در قسمت سوم، زمانی که سلینا عاشق بروس میشود، با از خود گذشتگی بروس، این رابطة عاطفی هم به جایی نمیرسد.
در هیچیک از فیلمهای «سوپرمن»، رابطة او با لوئیز رسمی نمیشود. همین موضوع در مورد مردآهنی و پپر نیز وجود دارد.
در سری فیلمهای سینمایی «مردان ایکس» که ساخت آنها از سال 2000م. به کارگردانی برایان سینگر آغاز شد، چنین موضوعاتی را نیز مییابیم. ابتدا رابطة پروفسور خاویر با میستیک از بین میرود و سپس رابطة مگنیتو و میستیک سرانجامی ندارد. لوگان (وُلورین) عاشق جین است؛ در حالی که جین با سیکلوپ ارتباط دارد. در این سری هیچ ازدواجی صورت نمیگیرد.
در سهگانة «مرد عنکبوتی» (سم ریمی)، پیتر عاشق مری جین است و در طول سه قسمت، مری جین، بین پیتر و چند نفر دیگر دست به دست میشود. در نهایت نیز به طور مستقیم به ازدواج آنها اشاره نمیشود و در این سهگانه به روابط آزاد بسیار تأکید میشود. حتّی کشمکشهای پیتر و ادی باعث برهمخوردن رابطة ادی و گوئن که قصد ازدواج با یکدیگر را داشتند، میشود. یکی از نمادهایی که در این سهگانه از آن استفاده شده است، آپارتمان کوچک و محقّر است. این نوع آپارتمانها عموماً به عنوان نمادی از فردگرایی در فیلمهای سینمایی استفاده میشود. در دو قسمتی که از «مردعنکبوتی شگفتانگیز» (مارک وب) منتشر شده است، رابطة پیتر و گوئن بسیار سطحی پرداخت شده و طبق معمول با کشته شدن گوئن، ازدواجی میان پیتر و گوئن صورت نمیگیرد.
آیا تا به حال فرزندان ابرقهرمانان را دیدهاید؟
به طور کلّی در سری ابرقهرمانان، بیشتر شخصیتهای منفی فرزند دارند؛ به عنوان مثال دکتر آزبورن در مردعنکبوتی که پسرش هری آزبورن است. فرزندان ابرقهرمانان بیشتر در داستانهای مصوّر عصر جدید دیده میشوند؛ جایی که بالأخره وقتی بیش از 30 یا 40 سال از خلق این شخصیتها میگذرد و مخاطب در مورد ادامة نسل آن قهرمان کنجکاو شده است؛ برای مثال دختر عنکبوتی که دختر پیتر و مری جین است، برای اوّلین بار در یکی از مصوّرهای سال 1998م. خلق شد. موضوع فرزند آنقدر سخیف جلوه داده شده است که بیشتر آنها فرزندان دشمنان و شخصیتهای منفی هستند، سپس اگر فرزند قهرمان باشند، شخصیت منفی دارند و در شمار دشمنان قرار خواهند گرفت و در آخر هم تعداد بسیار کمی از آنها، خود تبدیل به قهرمان میشوند.
رویکرد «هالیوود» به فرزند آوری، یک رویکرد منفی است؛ بهطوری که در ساز و کار ابرقهرمانها یا همان انسانهای تراز جامعة آمریکا، پدیدة فرزندآوری به عنوان یک مؤلّفة دستوپا گیر نمایش داده میشود. در نتیجة این رویکرد است که قهرمانان را اینگونه به تصویر میکشند که یا باید به فکر تربیت و مراقبت از فرزند خود باشند یا باید به منظور مراقبت و تربیت جامعة خود، مناسباتی را رقم بزنند.
مسلّماً ابرقهرمانان غربی، عموماً امکان وجود داشتن ندارند و انسان غربی به سبب آنکه در تاریخ و پیشینة خود، اسوهای برای تکیه به آن ندارد، بنابراین ناچار است با خیالپردازی، به اسطورهسازی بپردازد. اسطورههایی که در اوج کامل بودن، جلوهای فرا انسانی به خود میگیرند؛ امّا همچنان در تربیت نسل وامانده و از داشتن فرزند محروم میباشند.