محمود مطهری نیا
ظهور امام عصر(ع) واقعه‌ای شریف است که از زمان حضرت آدم(ع) بسیاری چشم انتظار وقوع آن بوده‌اند و در رأس آنان می‌توان از انبیا و رسولان الهی و پیروان ایشان یاد کرد. در منابع مختلف و کتاب‌های مقدّس ادیان آسمانی و غیرآسمانی متعدّدی، می‌توان در این باره مطالبی یافت. در این میان، مطالبی که در منابع اسلامی آمده، به مراتب بیش از دیگر متون است. با این حال، با مطالعة مطالب و روایاتی که دربارة ظهور در متون اسلامی آمده است، چند نکته مهم و اساسی جلب توجّه می‌نماید:
1. به رغم اهمّیت و جذّابیت ظهور و دوران پس از آن، جز تصویری اجمالی و کلّی از آن دوره، ارائه نشده است. آثاری، مانند «عصر زندگی نوشتة حجّت الاسلام محمّد حکیمی»، چشم اندازی به حکومت جهانی حضرت مهدی(ع) نوشته حجت الاسلام نجم‌الدّین طبسی و «دولت کریمة امام زمان(ع)» نوشتة استاد مرتضی مجتهدی سیستانی آثار شاخصی هستند که به تبیین این دوره پرداخته‌اند. هرچند محقّقان و مؤلّفان این آثار تلاش در خور تقدیری برای به تصویر کشیدن این عصر داشته‌اند، امّا هر خواننده‌ای با مطالعة این آثار ارزشمند، به خوبی و در نهایت وضوح، اجمالی بودن روایات توصیف کنندة این دوران را درمی یابد. این اجمال را باید ناشی از ضعف درک و ناتوانی ساکنان دوره‌های پیش از ظهور، به خصوص مقطع صدور احادیث و مخاطبان اهل بیت(ع) در فهم و تصوّر اجزای آن دوره بدانیم؛ برای نمونه و فهم بهتر، می‌توان حالتی را تصوّر کرد که شما قصد دارید برای کسی که پانصد سال قبل می‌زیسته است، از اینترنت و موشک و تلفن همراه صحبت کنید. در چنین شرایطی، شما هیچ چاره‌ای جز بیان اجمالی ندارید؛ زیرا اجزای توصیف شما هرقدر بیشتر شود، بر سردرگمی او نیز افزوده می‌گردد. حال شرایطی را تصوّر کنید که معصومان(ع) حدود دوازده قرن قبل بنا داشته‌اند از دوره‌ای صحبت به میان آورند که عقول کامل می‌شود، علوم رشدی در حدّ سیزده و نیم برابر داشته باشند، پایین ترین سطح سواد عمومی جامعه در حدّ اجتهاد و طبیعی است که جز بیان اجمالی چاره‌ای نیست و ما هرگز نمی‌توانیم تصوّر کنیم اگر کم‌سوادترین فرد یک جامعه مجتهد باشد، باسوادترین و عالم‌ترین شخص چه علمی خواهد داشت. به این موارد، باید حضور ملائک و جنّیان را در مناسبات روزمرّة اجتماع افزود.
2. منابع، گزارش‌ها و روایاتی که از حیث اعتبار و صحّت اسناد، متنوّعند. برخی از آنها را می‌توان مسلّم و صحیح دانست و در عین حال، دربارة برخی نمی‌توان به ضرس قاطع اظهار نظر نمود. گاه روایاتی دیده می‌شوند که از حیث سند یا محتوا به نظر ضعیف و دارای مشکل می‌آیند، امّا با گذر ایّام صحّت آنها اثبات می‌شود؛ لذا همة این روایات را نمی‌توان با یک چشم نگریست و در حال حاضر اظهارنظر قطعی نمود. نگاه ما در این نوشتار نیز از حیث ترتیب مطالب، صحّت و اسناد و ... اظهار نظر قطعی نیست و صرفاً بر اساس آنچه به دست ما رسیده است، حوادث و جریانات پس از ظهور را دنبال نموده‌ایم.
3. دربارة برخی از این گزارش‌ها، اصل ماجرا و جوهرة روایات را می‌توان متواتر و صحیح یافت، امّا دربارة جزئیات آن نمی‌توان با چنین جزمی سخن گفت؛ برای نمونه، هرچند به تصریح روایات، سفیانی شخصیّتی است که در آستانة ظهور امام عصر(ع) شورش خواهد نمود، امّا در عین حال نمی‌توان دربارة تعداد افرادی که به دست او در «نجف» و «بغداد» و دیگر شهرهای عراق یا مدینه کشته خواهند شد، صحبت نمود؛ زیرا معلوم نیست تعداد بیان شده در روایات، بیان کنندة کثرت بوده‌اند یا تعداد دقیق. یا در مواردی مانند طلوع خورشید از مغرب، نمی‌توان به قطع گفت، آیا منظور واقعاً تغییر در روال عادی طبیعت است یا باید برای فهم این عبارت، از ابزاری مانند تأویل (که البتّه علم اصلی آن نزد اهل بیت(ع) است) تمسّک جست؟!
4. دربارة مدّت حکومت امام عصر(ع) عبارات مختلفی یافت می‌شود که گاه صحبت از 3 یا 5 یا 7 سال است و گاه 309 سال. دیدگاه مختار ما در این نوشتار، رقم حدّاقل 309 سال است.
از ظهور تا قیامت
هرچند راویان و مؤلّفان حوزة مهدویّت، مانند بسیاری دیگر از حوزه‌های اسلامی چندان به موضوع توالی حوادث و اتّفاقات، توجّه جدّی نداشته‌اند و از همین رو، مجموعة قابل توجّهی از آنچه امروز دربارة گذشته و آینده در اختیار داریم، فاقد ترتیب و توالی تاریخی هستند، با این‌همه اگر مجموعة روایات بیان‌کنندة ظهور را کنار هم بچینیم، با در نظر گرفتن مقدّمات پیش گفته، می‌توان مقاطع پس از ظهور را چنین تصویر نمود:
1. ظهور اصغر
غیبت امام عصر(ع) دارای دو مرحلة صغرا و کبرا بود. مرحلة اوّل تا سال 329 هجری ادامه یافت و از آن پس، مرحلة دوم آغاز گشت. تا کنون حدود یازده قرن از آن تاریخ می‌گذرد. هرچند مجموعه‌ای از روایات، از معصومان پیش از امام زمان(ع) دربارة غیبت نقل شده و دهان به دهان و سینه به سینه در میان شیعیان منتقل می‌شد، امّا با این حال برای آماده‌سازی شیعیان، ماجرای غیبت طیّ دو مرحله رخ داد. جالب اینجاست که به رغم این تمهید و مقدّمه‌چینی، بنا بر آنچه در برخی منابع تاریخی آمده است، شیعیان به پانزده فرقه تقسیم شدند و با زحمات بزرگانی مانند شیخ صدوق و شیخ مفید در سال‌های بعد بود که از آن تعداد تنها شیعیان دوازده امامی باقی ماندند.
یکی از اتّفاقات مهمّی که در دورة غیبت کبرا افتاده و به راحتی می‌توانیم آن را در اطراف خود ببینیم، عادت کردن شیعیان به غیبت امام عصر(ع) است. این ماجرا تا آنجا پیش می‌رود و ادامه می‌یابد که به تعبیر روایات، مردم می‌گویند به ایشان و خاندان پیامبر(ص) ما را نیازی نیست. از همین‌رو، پیش از ظهور حضرت مهدی(ع) دوره‌ای را که از آن، با عنوان دورة ظهور اصغر یاد می‌شود، شاهد خواهیم بود که همانند دورة غیبت صغرا زمینه‌ساز دورة بعد خواهد شد. روایات مقطع کوتاهی پیش از ظهور را چنین توصیف کرده‌اند که نام حضرت مهدی(ع) بر زبان‌ها جاری شده و سیراب محبّت ایشان می‌گردند. برخی بزرگان بر این باورند که اندکی بیش از پنجاه سال است که در این دوره قرار گرفته‌ایم.
2. آستانة ظهور (آغاز فعّالیت‌های سفیانی و یمانی)
آنچه در روایات با عنوان نشانه‌های حتمی ظهور از آنها یاد شده است، پنج موردند که شورش سفیانی در شام و قیام یمنی، به طور همزمان در ماه رجب، پیش از ظهور(شش ماه قبل از آن) اتّفاق می‌افتند. از این مقطع به بعد، مجموعه‌ای از اتّفاقات رخ می‌دهند که غالباً اقدامات و جنایات سفیانی و سپاهیانش است. این مجموعه اتّفاقات که علاقه‌مندان، تفصیل آن را در کتاب «شش ماه پایانی» (انتشارات موعود عصر(عج)) می‌توانند مطالعه نمایند، فضای جهان را ملتهب می‌کند و نوعی آشفتگی جدّی در جهان نمایان می‌شود.
3. ظهور محدود: صیحه تا شهادت نفس زکیّه
سرآغاز ظهور را باید تاریخ 23 ماه رمضان پیش از ظهور(عاشورا) بدانیم. در صبحگاهان این روز، جبرئیل امین و ملک مقرّب خداوند ندا در می‌دهد: «صبح نزدیک شد. بدانید حق با مهدی (و در برخی روایات آل علی(ع)) و شیعیان اوست.»
این ندا را همگان به زبان خویش می‌شنوند و با شنیدن این صدا، خواب‌ها بیدار و نشسته‌ها ایستاده می‌شوند. این اوصاف را برخی به ابزارهای مدرن امروزی تأویل می‌کنند. گویا حضرت جبرئیل برای رساندن پیام الهی، نیازمند ماهواره و اینترنت است. این تصوّر ناشی از ضعف ایمان ما نسبت به خداوند و بی‌اطّلاعی از خلقت و قدرت ملائکة الهی و به خصوص مقرّبان آنها و نیز بر حق دانستن ابزارهای مدرن است. اوصافی که برای این ندا بیان شده، هرگونه احتمال دیگری غیر از آنچه را صریح در روایت آمده است، منتفی می‌سازد؛ به خصوص اینکه، همة آنها همزمان می‌شوند و ندا از آسمان است و حتّی افراد خوابیده با این صدا از خواب بیدار می‌شوند. لازمة قبول آن تأویل چنین است که ما حالتی را تصوّر کنیم که برنامه‌ای به طور زنده و به مستمر از آسمان و همزمان در تمام نقاط عالم و به زبان‌های مختلف پخش شوند و گیرنده‌هایی در جای جای عالم وجود داشته باشند که ثانیه ثانیة این برنامه را با صدای رسا و کیفیتی عالی دریافت کنند. مجموعة این تصوّرات به نظر می‌آید جز خیالی بیش نیست.
بعدازظهر یا شامگاهان همان روز، ابلیس بانگ برمی آورد که حق با عثمان است. فرض پخش رسانه‌ای این بانگ منتفی نیست؛ زیرا نه حقّانیتی دارد و نه اوصافی به مانند ندای جبرئیل امین برای آن برشمرده شده است.
نکتة مهم دربارة این دو بانگ آسمانی، این است که به طور طبیعی، باید تفاوت میان دو جریان شناخته شده باشد: جریان شیعی به رهبری فرزند امیرالمؤمنین(ع) و جریان عثمانی که در دو ندای حضرت جبرئیل(ع) و ابلیس لعین، مردم بدان‌ها دعوت می‌شوند. به عبارت دیگر باید این مطلب را حاکی از حذف یا تضعیف تمام رقبای فکری یا دینی دانست.
همان‌طور که در بند بعد خواهیم دید، امام عصر(ع) در این مقطع، ظهور محدودی برای افراد معدودی خواهند داشت که نتیجة یکی از اقدامات ایشان اعزام نفس زکیّه به مکّه است.
4. آغاز دعوت: شهادت نفس زکیّه تا عاشورا
پس از وقوع مجموعة حوادثی كه تا به حال از آنها ياد كرديم، شعاع‌های نورانی آن خورشيد تابان بيش از پيش نمايان گشته و حضرت مهدی(ع) فرستادهای از جانب خويش به «مكّه» اعزام میكنند كه علاوه بر روشن شدن اوضاع و كسب خبر از آنها، مقدّمات آن انقلاب مبارك را فراهم كند. جوانمردی هاشمی (محمّدبن الحسن كه همان نفس زكيّه است)، در بيست و پنجم ماه ذیالحجّه، پس از قيام خويش وارد مسجدالحرام شده و بين ركن و مقام ايستاده و نامهای شفاهی از ناحية حضرت
را برای مردم مكّه قرائت میكند كه در اين نامه، خبری از توهين و بیاحترامی و تهديد نيست و ضمن آن، حضرت از مردم مكّه طلب ياری و نصرت میكنند. بقايای نظام منحوس حاكم در حجاز، جرمی شنيع مرتكب شده و وی را در حالی كه بين ركن و مقام ايستاده است، شهيد میكنند كه اين جرم عاقبت آنها را مشخّص و معلوم می‌سازد كه حضرت 15 روز بعد كه بناست ظهور شريفشان رخ بدهد، بايد با آنها چگونه رفتار بكنند. چنين فاجعة دردناكی در مدينه، بر سر پسر عموی نفس زكيّه ـ كه نام خودش محمّد و نام خواهر (دوقلويش) فاطمه است ـ میآيد و هر دو را بر سر در «مسجدالنّبی(ص)» اعدام میكنند.
ابوبصير هم از امام باقر(ع) ضمن حديثی بلند روايت كرده است: «حضرت مهدی(ع) به ياران خويش میفرمايند: ای قوم! (همراهان) اهالی مكّه مرا نمیخواهند؛ ولی برای آنكه حجّت بر آنها تمام شود و خود هم به وظيفهام عمل كرده باشم (يكی از شما را) به سوی آنها میفرستم. سپس يكی از يارانشان را خوانده و به او میفرمايند: به سوی اهل مكّه برو و بگو: ای اهالی مكّه! من فرستادة فلانی (حضرت مهدی(ع)) هستم و او برای شما چنين پيغام فرستاده كه ما خاندان رحمت و معدن رسالت و خلافتيم. ما نوادگان حضرت محمّد(ص) و سلالة پيامبران هستيم. به ما ظلم شده و به ما آزار رسانده و ما را سركوب كردهاند. حقّمان را تا به امروز به زور از زمان رحلت پيامبر(ص) گرفتهاند. از شما طلب ياری میكنيم. پس ياريمان كنيد. وقتی اين جوانمرد اين پيام را رساند، به سوی او میآيند و مابين ركن و مقام، او را كه نفس زكيّه است، میكشند.»
5. ظهور اکبر: عاشورا
ظهور امام عصر(ع) به تصریح آنچه در روایات آمده است، مصادف با روز عاشورا و بنابر مشهور جمعه یا به تعبیر برخی روایات، شنبه خواهد بود. یاران امام عصر(ع) دسته‌ای شبانه و دسته‌ای بامدادان با سوار شدن بر ابرها، یا طیّ‌الارض خود را به امام(ع) می‌رسانند.
6. عاشورا تا ربیع‌الاوّل سال اوّل ظهور
در این مقطع، در میان یاران امام، به طور شاخص می‌توان یمانی و خراسانی را مشاهده نمود که از دو منطقة خاورمیانه با سپاهیان خویش به یاری امام می‌شتابند. بنابر روایات، یمانی از حقّانیتی بیش از خراسانی برخوردار است وخراسانی و فرماندة سپاه خویش، شعیب‌بن صالح برای اتمام حجّت بر دیگر سپاهیان و همراهان از امام(ع) تقاضای معجزه و کرامت می‌کند. امام هم جلوه‌ای از اعجاز خویش را به ایرانیان می‌نمایند و پس از آن، ایشان با حضرتش بیعت می‌کنند. سفیانی که علاوه بر «شام»، «عراق» و «شبه جزیرة عربستان» به بخش‌هایی از ایران نیز لشکر کشی کرده است، اوّلین شکست خود را از خراسانی و در منطقة استخر(حوالی شیراز) از خراسانی تجربه می‌کند و اندکی پس از ظهور، (تنها پنج روز) بخش قابل توجّهی از سپاه خود را در بیابانی میان مکّه و مدینه از دست می‌دهد. این سپاه برای مبارزه با امام و ممانعت از اقدامات پس از ظهور، از مدینه به مکّه گسیل داشته شده بودند. جبرئیل(ع) مأمور نابود کردن و در زمین فروفرستادن این لشکر است. از این سپاه، تنها دو یا سه نفر ملقّب به بشیر و نذیر زنده می‌مانند که شرح ماجرا را به اطّلاع امام زمان(ع) و سفیانی می‌رسانند.
پس از این دو شکست، سپاه سفیانی به طور مداوم از سپاهیان امام(ع) که هر لحظه بر تعدادشان افزوده می‌شود، شکست می‌خورد تا اینکه در حوالی «دریاچة طبریّه» امام زمان(ع) و سفیانی در مقابل هم قرار می‌گیرند. به رغم تمام جنایات و فجایعی که در این مدّت به بار آورده بود، امام زمان(ع) که مظهر رحمت الهی و بسان رسول اکرم(ص) ملقّب به عنوان ممتاز «رحمة للعالمین» است، سفیانی را به خیمة خویش فراخوانده و با چنان ملایمت و مهربانی با او ملاقات و صحبت می‌کنند که او از کردة خویش پشیمان شده و تصمیم به تسلیم شدن می‌گیرد. او با یک دنیا ندامت به خیمه و خرگاه خویش باز می‌گردد؛ امّا فرماندهان سپاهش او را دوباره وادار به نبرد با سپاهیان امام(ع) می‌کنند و او را به بدفرجامی بازمی‌گردانند.
7. بازگشت مسیح(ع) و پایان بخشیدن به جریان سفیانی
در این مقطع و پیش از بسته شدن پروندة سفیانی، حضرت مسیح(ع) به زمین باز می‌گردد. بازگشت او مقارن با یکی از وعده های نماز است. او در حالی‌که همچنان آب وضویش خشک نشده، به عنوان وزیر حضرت مهدی(ع)، در میان سپاهیان امام(ع) قرار گرفته و در نماز به ایشان اقتدا می‌نماید. سفیانی در نبرد با امام(ع) شکست می‌خورد و پروندة او برای همیشه بسته می‌شود. لازم به ذکر است غربیان و یهودیان در این نبرد، به یاری سفیانی می‌شتابند که هیچ ثمری برای او نخواهد داشت.
8. جنگ با یهود و سلطه بر خاورمیانه
بنابر روایات متعدّدی که ذیل آیات آغازین «سورة بنی‌اسرائیل» بیان شده است، دومین شکست جدی یهودیان در طول تاریخ، به دست یاوران امام عصر(ع) خواهد بود. این مطلب را در منابع اهل تسنّن نیز می‌توان یافت؛ برای نمونه:«قیامت برپا نشود تا اینکه بین مسلمانان و یهودیان، جنگی رخ دهد که مسلمانان همة آنان را به هلاکت رسانند؛ به گونه‌ای که اگر شخصی یهودی در پشت درخت یا صخره‌ای پنهان شود، آن درخت و صخره به صدا در آمده و می‌گوید:ای مسلمان! یک یهودی در پناه من مخفی شده است، او را هلاک کن ... .»
همان طور که مشاهده می‌شود این جنگ متفاوت با جنگ‌های معمولی خواهد بود به نحوی که نباتات و جمادات نیز به یاری یاران امام زمان(ع) خواهند آمد تا به ظلم‌ها و جنایات پایان‌ناپذیر یهود خاتمه بخشند. با تسلّط بر فلسطین و مناطق اطراف آن در این مقطع، امام زمان(ع) بر منطقة خاورمیانه مسلّط می‌شوند.
9. دعوت جهانی
با استقرار حکومت مهدوی در منطقة خاورمیانه، اقدامات تبلیغی برای رساندن فرهنگ اصیل اسلامی به تمام مناطق جهان آغاز می‌شود. حضرت مسیح(ع) مأمور رساندن این پیام به گوش مسیحیان و پیروان خویش است. در پی این اقدامات تبلیغی، غربیان که تاب حکومت عدل و جهانی امام عصر(ع) را ندارند، به جنگ با ایشان می‌پردازند.
10. نبرد اوّل با اهل کتاب و غربیان تا صلح با غرب
دربارة زمان آغاز و مدّت این نبرد در روایات، مطلبی یافت نشده است؛ امّا با توجّه به شواهد و قرائن، می‌توان آن را در ماه‌های آغازین پس از ظهور تصوّر کرد؛ زیرا ایشان در مدّتی کمتر از سه ماه بر خاورمیانه مسلّط می‌شوند و پیش از آن، با صیحة جبرئیل، همگان با شخصیّت حضرت مهدی(ع) و اهداف و برنامه‌های ایشان آشنا شده‌اند. از سویی امام(ع) از تمامی فرصت‌ها بهره می‌برند و برای ابلاغ پیام جهانی خویش اقدام می‌نمایند و از سوی دیگر در طول قرون متمادی و پیش از تولّد امام زمان(ع)، برای ممانعت از اقدامات عدالت گسترانة ایشان مترصّد ظهور بوده‌اند. ظالمان که حضرت مهدی(ع) را در هم شکنندة تمام هیمنة خویش می‌دانسته‌اند، هرگز برای مخالفت و مبارزه با ایشان، زمان را از دست نخواهند داد؛ به خصوص که می‌دانند هر لحظه‌ای که از ظهور بگذرد، بر تعداد یاران و شیفتگان امام زمان(ع) افزوده خواهد شد. در برخی از روایات، سرآغاز این نبرد، پناه بردن بازمانده سپاه سفیانی به غرب بیان شده است. ظاهراً در این ماجرا، غربیان حضرت مسیح(ع) را میانجی خویش قرار می‌دهند و قرارداد صلحی میان دو طرف برای مدّت هفت سال برقرار می‌گردد.
11. نبرد دوم با غرب و شکست آنان
غربیان تنها با گذشت نه ماه، دو یا سه سال (به اختلاف روایات) از عقد این قرارداد صلح، آن را نقض می‌کنند و با سپاهی متشکّل از هشتاد پرچم (شاید کنایه از کشور باشد) و نزدیک به یک میلیون سرباز، به مسلمانان حمله ور می‌شوند. به رغم حضور این سپاه جهانی در منطقة فلسطین که با همراهی برخی از اعراب با غربیان ادامه می‌یابد، این جنگ به نفع مسلمانان و سپاه ظهور خاتمه می‌یابد. متأسّفانه به غلط، برخی نبرد «قرقیسیا» را معادل اسلامی «آرمگدون» درنظر می‌گیرند. با نگاه دقیقتر، می‌توان ادّعا کرد که غربیان یا با در نظر گرفتن نبرد نهایی امام عصر(ع) با روم و غرب، داستان آرمگدون را ساخته‌اند یا در منابع آسمانی تحریف ناشده‌ای که به طور محرمانه و مخفیانه در اختیار دارند، از این نبرد اطّلاع یافته‌اند و حقایق مربوط به آن را برای خویش تحریف کرده‌اند. مقایسة شباهت‌ها و تفاوت‌های این دو نبرد، مجال دیگری می‌طلبد؛ امّا به اجمال، باید این دو را بسیار شبیه بدانیم.
12. شورش دجّال و کشته شدن
ماجرای دجّال با اوصاف خاصّ او مطلبی است که غالباً در منابع اهل سنّت آمده است و در منابع شیعی، معمولاً به بیان کلّیات و مطالب
اجمالی دربارة این موضوع اکتفا شده است. منابع مسیحیان نیز به وفور دربارة دجّال و اقدامات او سخن گفته‌اند تا جایی که در حال حاضر، آنان به دنبال یافتن مصداق یا مصداق‌های آن هستند.در منابع مسیحیان، مسیح نبی(ع) را قاتل دجّال معرفی کرده‌اند و در منابع اسلامی نیز گاه ایشان و گاه حضرت مهدی(ع) را کشندة دجّال بیان نموده‌اند. دجّال، شخصیت، جریان یا ابزاری است که عدّه‌ای را در در دورة آخرالزّمان به خویشتن فریفته می‌سازد و زمینة کفر و ناسپاسی جمعیت بسیاری را فراهم می‌آورد. به استناد روایاتی که به دست ما رسیده است، این ماجرا در دورة امام عصر(ع) خاتمه می‌یابد و در «دمشق»، «باب لد» کشته می‌شود.
13. نبرد با یأجوج و مأجوج
یأجوج و مأجوج دو شخصیت یا امّتی بوده‌اند که ذوالقرنین در قرآن کریم از آنان، با عنوان مفسد فی الارض یاد کرده است. ماجرای این دو در دورة بعد از ظهور و پس از جریان دجّال، تکرار می‌شود که از حیث گستره و طرف‌های درگیر و دیگر ویژگی‌ها کاملاً متفاوت با آن خواهد بود. بررسی ماجرای یأجوج و ماجوج مجال مفصّلی می‌طلبد و علاقه‌مندان می‌توانند برای کسب اطّلاعات بیشتر، کتاب «دجّال» نوشتة از انتشارات «موعود عصر(عج)» را مطالعه نمایند. در اینجا، به همین مقدار اکتفا می‌شود که فتنة این دو نیز به دست امام عصر(ع) برچیده می‌شود.
14. نبرد با ابلیس و مرگ او
ابلیس پس از آنکه در ماجرای خلقت حضرت آدم(ع) بر او سجده نکرد و از درگاه الهی رانده شد، درصدد انتقام از این مخلوق تازه خداوند بر آمد. او با توجّه به معرفتی که به خداوند داشت، به عزّت او قسم خورد که به جز مخلَصان، دیگر انسان‌ها را گمراه کند و برای همین امر، از خداوند تا روز قیامت مهلت خواست. خداوند تا موعد مشخّصی (یوم الوقت المعلوم) به او مهلت داد. در روایات متعدّدی که ذیل این آیه آمده است، آن موعد مشخّص را ظهور امام عصر(ع) بیان نموده‌اند. پس از ظهور امام عصر(ع)، طیّ نبردی، ابلیس به همراه اعوان و انصار جنّی و انسی‌اش در برابر امام و یارانشان صف‌آرایی می‌کنند. نتیجة این نبرد نیز شکست شیطان و یاران اوست و در پایان این جنگ، ابلیس در «مسجد کوفه» به دست امام زمان(ع) کشته می‌شود. از همین روست که نوع مشکلات و آزارهایی که دوستداران و پیروان و مبلّغان امام عصر(ع) در دورة غیبت از شیاطین جنّ و انس می‌بینند، به مراتب بیش از دیگران است. از این مقطع به بعد، میزان سنجش افراد بر اساس نحوة برخورد با نفس امّاره‌اشان است؛ زیرا دیگر وسوسه کننده‌ای از بیرون وجود ندارد و افراد تنها از درون، وسوسه را تجربه می‌کنند.
15. حکومت جهانی
با حذف موانع بیرونی دریافت و فهم حقیقت، زمینة هدایت بشریت فراهم می‌شود. دورة استقرار حکومت امام زمان(ع) ویژگی‌هایی منحصر به فرد دارد که علاقه‌مندان می‌توانند به منابعی که در این باره وجود دارد، مراجعه نمایند. در این دورة حدّاقل 309 ساله، انسان‌ها از سویی با تمام مشکلات و بحران‌هایی که در دوره‌های مختلف و به خصوص آخرالزّمان و آستانة ظهور با آن مواجه بوده‌اند، وداع می‌کنند و از سویی تمام آمال و آرزوهایی را که بشر همواره در دل می‌پرورانده به دست می‌آورند. این حلّ مشکلات و تحقّق آرزوها در تمام عرصه‌های علمی، فرهنگی، امنیّتی، طبیعی و ... به منصة ظهور می‌رسد.
16. وفات مسیح
حضرت مسیح(ع) که در دورة اوّل زندگی خویش بی همسر و خانمان می‌زیست، پس از بازگشت در دورة ظهور امام عصر(ع) ازدواج می‌کند و در دورة استقرار و پس از سال‌ها وزارت امام عصر(ع)، دار دنیا را وداع می‌گوید و مراسم تدفین او را امام عصر(ع) انجام می‌دهند. ایشان در طول دورة دوم حیات خویش، نقشی به سزا در ترویج اسلام و رهبری امام زمان(ع) در میان اهل کتاب و به خصوص مسیحیان ایفا می‌کنند.
17. رجعت
دورة رجعت که در منابع، گاه از آن به عنوان ضروریات مکتب تشیّع یاد می‌شود، دوره‌ای است که اطّلاعاتی بسیار اجمالی دربارة آن به دست ما رسیده است. با استفاده از مبانی و مستندات قرآنی و روایی متعدّدی می‌توان به اجمال، دورة رجعت را اثبات نمود؛ امّا دربارة جزئیات این دورة طولانی مدّت که در روایات گفته شده هرکس نوة هزارم خویش را می‌بیند و سیّدالشهدا(ع) چنان عمر می‌کنند که ابروهای ایشان روی چشم‌هایشان می‌افتد، نمی‌توان با قطعیّت صحبت نمود. امام حسین(ع) اوّلین رجعت کننده است که به تدفین امام عصر(ع) می‌پردازند. پس از ایشان حضرت امیر(ع) و رسول اکرم(ص) نیز به دنیا باز می‌گردند. بنابر روایات متعدّد منظور از خروج «دابّة الارض» که مربوط به این دوره دانسته شده، همان رجعت امیرالمؤمنین(ع) است و دیگر گزارش‌ها چندان قابل اعتنا و لحاظ کردن نیستند.
در این دوره، نبرد نمادین بزرگی میان بهترین‌ها و بدترین‌های تاریخ بشریت رخ می‌دهد و در آن، جبهة حق فائق می‌شود.
18. مقدّمات قیامت
همان‌طور که خلقت در شش مرحله و به تعبیر قرآن کریم شش روز اتّفاق افتاد، پایان خلقت خاکی نیز طیّ چند مرحله خواهد بود. پس از وفات آخرین حجّت الهی، بنابر برخی روایات، چهل روز جهان در نوعی ابهام و سردرگمی طیّ طریق خواهد نمود. در پی اوّلین دمیدن اسرافیل در صور خویش، ابتدا همة انسان‌ها می‌میرند و دیگر موجودات نیز جان خویش را از دست می‌دهند. جان همه را عزرائیل و جان او را اسرافیل می‌گیرد و او نیز با ارادة الهی می‌میرد و طیّ مدّتی خداوند تنها حیّ عالم خواهد بود. پس از آن، خداوند تعالی اسرافیل را زنده نموده و او مجدّداً در صور خویش می‌دمد و همة خلایق از اوّل تا آخر زنده شده و صحنة قیامت برپا می‌شود. پرداختن به موضوع قیامت، به خصوص با رویکرد مهدوی، مجالی بسیار مفصّل می‌طلبد.