جمعیت کرة زمین رو به فزونی است و سازمان بهداشت جهانی نیز برنامه‌ای مؤثّر در راستای کنترل این رشد افسارگسیخته ندارد؛ از این رو، یک زیست‌شناس نابغه، که هشدارها و راه‌حل‌های او مبنی بر جلوگیری از افزایش جمعیت کرة زمین، از سوی متخصّصان با بی‌مهری مورد نکوهش قرار گرفته، تصمیم می‌گیرد تا با عقیم کردن نیمی از مردم کرة زمین، اقدام به کنترل جمعیت کند.
این بود خلاصة یک‌پاراگراف رُمان «دوزخ»، آخرین اثر دن براون، رمان‌نویس و آینده‌پژوه مشهور آمریکایی، که بیشتر او را با رمان پرفروش سال 2003 م. «کد داوینچی»، می‌شناسند. متن حاضر، به طور مختصر به بررسی و نقد رمان دوزخ می‌پردازد و مسلماً اوّلین بخش مختصر، به معرفی مختصر نویسنده اختصاص خواهد داشت.
رمان‌های دن براون یک ویژگی بارز دارند: آیندة نزدیک را به چالش می‌کشند. در کتاب کد داوینچی، نویسنده پس از یک موش و گربه بازی‌ای که استادانه و خلّاقانه طرّاحی شده بود، به این فرجام رسید که حضرت مسیح(ع) ازدواج کرده و از آن ازدواج، فرزندی حاصل شده است و کسی که در تمام طول داستان با او همراه بودیم، دختر جوان فرانسوی، آخرین نوادة حضرت مسیح(ع) است. این رمان می‌خواهد بگوید: حضرت مسیح(ع) عمر جاودان نداشته و بالای صلیب از دنیا رفته و اگر هم قرار است آخرالزّمانی رخ بدهد، به دست نوادة آن حضرت محقّق خواهد شد.
چندی پیش در اخبارها، خبری بیش از دیگر اخبار جلب توجّه می‌کرد: اسنادی تاریخی پیدا شده است که نشان می‌دهد حضرت مسیح(ع) فرزندی داشته!!!
از دو پاراگراف بالا یک نتیجه می‌توان گرفت: دن براون نه رمان‌های تخیّلی (مثل هری پاتر) می‌نویسد، نه به آینده‌های دور و خیالی می‌پردازد (مانند رمان واگرا) و نه به سراغ عشق‌های افسانه‌ای یا سیاه‌نمایی‌های بیمارگونه می‌رود؛ آنچه را دن براون می‌نویسد، می‌توان فردای آن روز محقّق کرد (البتّه برای دست و پا کردن مدارکی دال بر دنبالة خونی حضرت مسیح(ع)، ده سالی زمان نیاز بود!)، و به همین دلیل هم او را یک آینده‌پژوه می‌توان خطاب کرد.
و امّا دوزخ. ما در این مجال به آن بخش از کتاب که بخش اصلی و مرکزی آن نیز است، خواهیم پرداخت. در میانه‌های کتاب، سیئنا، که با رابرت لانگدن، شخصیت محبوب کتاب‌های دن براون، در طول داستان همسفر است، از قول سوبریست، زیست‌شناس نابغه که نامزد سیئنا نیز بوده، به رابرت می‌گوید:
انسان‌ها به لبة پرتگاه انقراض رسیده‌اند و اگر حادثه‌ای فاجعه‌بار رخ ندهد که رشد جمعیت را به یکباره کاهش دهد، تا صد سال دیگر از بین خواهیم رفت.
و در ادامه، در توجیه این ادّعا، مثالی هم می‌زند:
هجوم جلبک‌های سطحی برای زندگی در یک آبگیر کوچک را در نظر بگیر. آنها از تعادل کامل موادّ مغذّی در آبگیر استفاده می‌کنند و چنان بی‌محابا تکثیر می‌شوند که چیزی نمی‌گذرد که تمامی سطح آبگیر را می‌پوشانند، جلوی عبور نور خورشید را می‌گیرند و از این رو، مانع از رشد موادّ مغذّی آبگیر می‌شوند. جلبک‌ها با تضعیف هر چه که در
محیط زیست‌شان است، به سرعت می‌میرند و نابود می‌شوند.
در دل کتاب دن براون و به خصوص پایان آن، بوی ترس و ناامیدی به مشام می‌رسد؛ البتّه به نظر می‌رسد که او پایانی خوش برای کتاب خود برگزیده است؛ وگرنه از متن کتاب، راه‌حل‌های دیگری، چون توقّف درمان بیماران توسط پزشکان هم به مخیّلة نویسنده خطور می‌کند (کما اینکه منظور سوبریست از حادثه‌ای فاجعه‌بار، طاعون قرون وسطایی‌ای است که نیمی از اروپا را به کام مرگ کشاند.) امّا این ترس از کجا ناشی می‌شود؟ شاید اگر بدانید که جمعیت کنونی زمین به 3/7 میلیارد نفر رسیده است و سالیانه بالغ بر 80 میلیون بر آن افزوده می‌شود و اینکه تحلیل‌گران، حدّاکثر جمعیت مجاز بر روی زمین را بین 4 تا 5 میلیارد در نظر گرفته‌اند، شما هم ترسی را در درون خود احساس کنید؛ امّا بیایید یک بررسی کوتاه انجام دهیم.
مقایسة شرایط جلبک‌های سطحی با شرایط نسل بشر، به این معناست که انسان نیز بر روی کرة زمین، دچار کمبود منابع می‌شود؛ البتّه نه به خاطر مسدود کردن عبور نور خورشید، بلکه به سبب به اتمام رسیدن منابع. حدّاکثر جمعیت مجاز بر روی زمین را نیز بر مبنای میزان منابع موجود برای سیر کردن همة انسان‌ها تعیین می‌کنند؛ امّا بر هیچ مبنایی، راه‌حلّ نهایی مسلّماً عقیم کردن نیمی از مردمان کرة زمین نیست. اگر با دید غربی جلو برویم، راه‌حلّ نهایی، تولید کردن گوشت و میوه در داخل آزمایشگاه‌ها است (کاری که هم‌اکنون نیز به پیشرفت‌های چمشگیری رسیده و گوشت‌های آزمایشگاهی، حتّی بیشتر از گوشت‌های طبیعی، از پروتئین غنی هستند). و اگر از دیدگاه دینی به قضیه بپردازیم، راه‌حلّ نهایی اصلاح الگوی مصرف است. در نظر داشته باشید که کشور ما، هم‌اکنون نیز با بحران کم‌آبی مواجه است، ولی چرا مقام معظّم رهبری از ایران 150 میلیونی سخن گفتند؟ راه‌حلّ ایشان برای رسیدن به این قدرت جمعیتی بالا، نه آوردن آب از مریخ است، نه گشاد کردن رگ‌های انسان؛ راه‌حل، اصلاح الگوی مصرف آب است و اینکه همین منابع کنونی نیز می‌تواند برای 150 میلیون نفر کافی باشد.
آخرین اثر دن براون، همچون رمان کد داوینچی منتقدان بسیاری داشت؛ ولی به جای کلیسا، این بار زیست‌شناسان بودند که این کتاب را مورد مرحمت خود قرار دادند! از نامرسوم بودن شاخه‌ای از علم، تحت عنوان مهندسی ژنتیک گرفته تا کاربردهای غلط از اصلاحات علمی و راه‌کارهای علمی آمده در کتاب (کامل‌ترین نقد را می‌توانید در وبلاگ شخصی خانم ریکی لوئیس (Ricki Lewis)، زیست‌شناس مطرح مطالعه کنید)؛ ولی در کنار این نقوص و قصور علمی، دوزخ را می‌توان یک ماجراجویی خلّاقانه دانست که توسط نویسنده‌ای بالغ که تبدیل به کودکی زیست‌شناس شده، و با مطالعه و علم اندک خود، و از روی هیجان و ترس، آینده‌ای را به تصویر می‌کشد که بر خلاف آثار پیشین او، قرابت چندانی با دنیای امروز ما ندارد. در واقع، آخرین اثر دن براون، رنگ و بویی از دن براون ندارد و از دنیای امروز ما فاصله گرفته است، حال چه معیار آزمایشگاه‌های غربی باشد، چه کتاب مقدّس مسلمانان و سبک زندگی غایی آن. آخرین جمله را از زبان خانم ریکی لوئیس می‌آورم: آخرین چیزی که دنیای کنونی ترسان از علم ما نیاز دارد، یک جنایتکار ژنتیکی خواهد بود.