مصاحبه با حجّت الاسلام علی کورانی عاملی
حجّت الاسلام علی کورانی عاملی نامی شناخته شده درمیان کشورهای اسلامی و مسلمانان , به واسطة تألیف کتاب «عصرظهور» است که آن را حدود 20 سال پیش نوشته و طیّ این سال‌ها به زبان‌های مختلف ترجمه شده و البتّه پرفروش بوده است. آنچه علی کورانی و کتاب عصر ظهورش را درکانون توجّه شیعیان و حتّی مسیحیان قرارداده، تلاش او در گردآوری و بررسی احادیث مشترک میان شیعه و سنّی دربارة نشانه‌های ظهورحضرت مهدی(عج) است که ضمن آن، به تفسیر و تحلیل این احادیث پرداخته و تصویری کلّی از دوران پیش از ظهورحضرت مهدی(ع) ارائه می‌دهد.
استاد علی کورانی هر چند که متولّد منطقة «جبل عامل» در جنوب «لبنان» است و از علمای لبنان، امّا به یک دلیل مهم، همزمان با پیروزی انقلاب اسلامی و آغاز جنگ تحمیلی راهی ایران شده است و ساکن شهر قم. این خود بهانه‌ای شد برای گفت‌وگو با وی دربارة «عصر ظهور و نشانه‌هایش». نشانه‌هایی چون ظهور داعش در «سوریه» و «عراق» که خیلی‌ها آن را به قیام سفیانی در سوریه (به عنوان یکی از علائم ظهور) منتسب می‌کنند؛ هر چند که کورانی چنین ارتباطی را با قطعیت تمام و با تکیه بر دلایلی رد می‌کند. در ادامه این گفت‌وگو را بخوانید:
• شما همواره به روایاتی اشاره می‌کنید که آغاز حرکت ظهور را از مشرق زمین می‌داند. این موضوع، دلیل آمدن شما به ایران بوده است؟
بله، ما اعتقاد به ظهور امام مهدی(عج) داریم و اینکه آغاز حرکت ظهورش از سرزمین مشرق شروع می‌شود، اعتقاد داریم که انقلاب اسلامی متّصل به ظهور حضرت است و این باعث شد که من به ایران بیایم. احادیث وارد شده ازاهل بیت (ع)، قومی را روایت می‌کند که از دیار سلمان هستند و از مشرق قیام می‌کنند و آنها نخستین زمینه‌سازان ظهورهستند. بنابراین من به عنوان یک شیعه که به این احادیث و روایات اعتقاد دارد، معتقدم که انقلاب اسلامی ایران، ازحرکت‌های زمینه‌ساز برای ظهور امام مهدی(عج) است.
• آیا منظورازمشرق زمین، ایران است؟
بله، بررسی های مختلفی دربارة این موضوع شده و این موضوع حتّی در بین علمای اهل سنّت نیز مطرح بوده و آنها هم اعتقاد دارند که یاران امام مهدی(عج) صاحب پرچم‌های سیاه و اهل خراسان هستند. این روایت که آغاز حرکت زمینه‌سازان ظهور امام مهدی(عج) از سرزمین مشرق و از ایران خواهد بود و یاران امام مهدی(عج) اهل پرچم‌های سیاه هستند، پیش همة علمای مسلمان معروف است. البتّه مدّتی پیش، وهّابی‌ها این موضوع را رد کردند و گفتند که منظور از این نقل، ایرانی‌ها نیستند؛ بلکه صاحبان پرچم‌های سیاه، طالبان هستند و خراسان هم شامل منطقة «افغانستان» است. وهّابی‌ها با این ادّعاها
می‌خواهند از احادیث پیغمبر(ص) فرار کنند. مسئله این است که این حرکت، یعنی انقلاب اسلامی ایران فراهم‌کنندة زمینة ظهور است. یعنی اتّفاقات زمینه‌ساز ظهور امام(ع) با این جنبش آغاز می‌شود. در روایات شیعه آمده است که «امر» امام از مشرق آغاز می‌شود.
• در روایات مربوط به زمینه سازان ظهور که در منابع مختلف آمده است، ازخراسانی‌ها، اهل قم و اهل طالقان نام برده شده است. منظور از این اقوام، ایرانی‌ها هستند یا اهالی همان منطقة خاص است؟
سرزمین ایران در روایات گاهی به طالقان، یعنی محدودة کوه‌های «البرز»، گاهی با نام «خراسان»، گاهی به عنوان قوم سلمان، سرزمین مشرق و اهل «قم» اسم برده شده است که منظور از همة اینها، ایران است. این روایت مشهور است که عدّه‌ای خدمت امام هادی(ع) رسیدند. حضرت پرسیدند: «اهل کجا هستید؟» گفتند: اهل ری. امام فرمودند: «خیلی خوش آمدید اهل قم.» آنها گفتند: جانمان به فدای شما، ما اهل ری هستیم. حضرت فرمودند: «بله، ولی اهل قم هستید.» اهل قم یعنی شیعیان در این سرزمین و کلّ ایرانی‌ها. یا اینکه وقتی می‌گویند سیّد خراسانی از زمینه‌سازان ظهور در ایران است، لزوماً خراسانی نیست. خراسانی یعنی حاکم ایران. مثل یمانی حاکم «یمن» و شامی حاکم سوریه.
بنابراین موضوع عصر ظهور در میان ایرانی‌ها از این جهت مورد توجّه قرار گرفته است که براساس روایات رسیده از اهل بیت(ع)، دارای بشارتی خوشحال کننده برای آنها به عنوان قوم سلمان است. با نگاهی به تاریخ و سابقة ایرانی‌ها در اسلام و گرایش آنها به اهل بیت(ع) و با رقم زدن انقلاب اسلامی نشان داده‌اند که آنها لیاقت این بشارت را دارند؛ این بشارت که ایرانی‌ها مسئولیت و رسالت مهمّی در فراهم کردن شرایط برای ظهور دارند و از جایگاهی خاص در میان 313 نفر اصحاب خاصّ امام مهدی(عج) برخوردار هستند.
• تحلیل‌های شما دربارة زمینه سازی ایرانیان برای ظهورحضرت (مهدی) درمقطعی باعث برخی سوء استفاده‌ها و تطبیق شخصیّت‌ها در ایران شد. نظر شما دربارة این تطبیق‌ها چیست؟
من همواره این تطبیق‌ها را رد کرده‌ام. به این علّت که وقتی می‌گویی فلانی شعیب‌بن صالح است، یا فلانی سیّد خراسانی است، در واقع داری توقیت می‌کنی؛ یعنی می‌گویی که امام زمان(عج) درعمر این آقا ظاهر می‌شود، که این توقیت است که ما را از توقیت نهی کرده‌اند. وقت‌گذاری حرام است. وقتی ما کسی را با احادیث وارد شده تطبیق می‌کنیم؛ یعنی وقت‌گذاری کردیم و این خلاف است.
• شما مخالف تطبیق هستید؟
بله، ابداً نمی‌شود و این کار را نفی کرده‌ام. البتّه مقدّمات را می‌شود تطبیق داد؛ چرا که مقدّمات غیر از مسئله هستند. اینکه در روایات آمده است که زمینه‌سازان ظهور از مشرق زمین و قوم سلمان را می‌توان با ایرانی‌ها تطبیق داد و اعلام کرد، این نکته به معنی وقت گذاری نیست؛ زیرا ما به سال مشخّصی اشاره نکرده‌ایم. اگر گفتیم این منطبق می‌شود با ایرانی‌ها، اشکال ندارد؛ ولی اگر انطباق می‌دادیم و می‌گفتیم این آقا از یاران امام است؛ یعنی امام در زمان این آقا ظاهر می‌شود، اشتباه بود؛ زیرا وقتی این آقا بمیرد، معلوم می‌شود که ما اشتباه کرده‌ایم. ائمّه(ع) همواره ما را از این تطبیق‌ها نهی کردند. بعضی‌ها آمدند و برخی شخصیّت‌های مؤثّر در دوران ظهور را با چهره‌هایی در زمان حال تطبیق دادند. این تطبیق‌ها را نمی‌شود قبول کرد؛ زیرا معنی‌اش وقت‌گذاری است و این یعنی اینکه زمان ظهور حضرت را معیّن کردن. ما در احادیث صحیح و متواتر اهل بیت(ع) داریم که این کار حرام است.
• از جمله نشانه‌های ظهور، قیام سفیانی در شام است. به اعتقاد شما، تحوّلات سوریه و اقدامات گروه‌های تروریستی در این کشور، ارتباطی به قیام سفیانی دارد؟
در این مورد خیلی از من سوال می‌کنند و پاسخم به همه منفی است. برای اینکه علامت‌هایش نیامده است.
• کدام علامت ها؟
قبل ازقیام سفیانی باید خلاء سیاسی در «عربستان» و جنگ قبیله‌ای به وجود بیاید. در این شرایط، خود دولت حاکم در عربستان از سفیانی درخواست اعزام نیرو برای حفظ امنیّت در «مدینه» می‌کند. علامت دیگر، وقوع زمین‌لرزه در «دمشق» است. زمین در«حرستا»که روستایی در دمشق است، خسف ( به معنای فرو رفتن در زمین) می‌شود. بعد از
وقوع این نشانه‌ها، یک نفر که صورتش لکّه لکّه و معروف به ابقع است علیه اصهب قیام می‌کند. یعنی اصهب، حاکم آن وقت است و ابقع قیام می‌کند علیه او. بنابراین برای تطبیق باید به نصّ صریح روایات و علامت‌ها رجوع کنیم.
• امکان تغییر در ترتیب وقوع علامت‌ها یا حتّی عدم وقوع آنها وجود ندارد؟
خیر، وقتی اهل بیت(ع) با اطمینان از خروج سفیانی صحبت کرده‌اند، پس وقوع این اتّفاق حتمی است و علامت‌هایش هم حتمی است و باید واقع شود. بدون ظهور این علائم و نشانه‌ها، انقلاب امام زمان(عج) واقع نمی‌شود و ظهورحضرت مشروط به تحقّق این نشانه است.
• قیام کشورهای عربی نیز ارتباطی با اتّفاقات دوره ظهور ندارد؟
البته اوصافی مانند ورود غربی‌ها به «عراق» هست؛ ولی فاصله‌اش با ظهور امام مهدی(عج) مشخّص نیست. درروایات داریم که درکشورهای عربی، مردم مثل اسبانی که ریسمانشان رها می‌شود به خیابان‌ها می‌ریزند و به خروش می‌آیند. این نشانه‌ها هست؛ ولی نمی‌توانیم بگوییم که انقلاب کشورهای عربی، مانند آنچه در «مصر» اتّفاق افتاد، جزو حوادث قبل از ظهور است. علامت‌های قابل اعتماد آنهایی هستند که از نظر عقلی و علمی متّصل به ظهور حضرت باشند.
• اقدامات گروه‌های تروریستی داعش در سوریه و عراق نیز ارتباطی به خروج سفیانی در شام که جزو علائم ظهور است، ندارد؟
خیر، من درکتاب، به موضوع خطّ سفیانی و خروج سیّد یمانی، به عنوان مهم‌ترین نشانه‌های قبل از ظهور اشاره کرده‌ام. بنابراین باید این علامت‌ها بیاید تا بتوانیم بگوییم که ظهورنزدیک است.
• علامت‌های متّصل به ظهور کدام‌ها هستند؟
درروایات داریم که حضرت 15 روز قبل از ظهور، جوانی از یارانش را برای ایراد بیانیّة خود به «مکّه» می‌فرستند؛ امّا به محض اینکه جوان بعد از نماز پیام حضرت یا فرازهایی از آن را برای مردم می‌خواند، به او حمله‌ور می‌شوند و او را داخل «مسجد الحرام»، بین «رکن» و «مقام» به قتل می‌رسانند. 15 روز بعد از این واقعه، حضرت ظهور می‌کنند. این واقعه که به «قتل نفس زکیّه» معروف است، به صراحت در روایات آمده و مشخّص است و جزو علامت‌های متّصل به ظهور حضرت. ولی علامت‌های مطلق را نمی‌توانیم بگوییم متّصل به ظهور حضرت است.
• خیلی‌ها احتمال می‌دهند که حوادث سوریه شاید جز نشانه‌های ظهور سفیانی باشد.
شاید مقدّمات باشد؛ ولی نمی‌توانیم بگوییم که علامت سفیانی است. خیلی به من اصرار کردند که بگویم این حوادث ربط به قیام سفیانی در شام دارد. باید براساس علامت‌هایی که اهل بیت(ع) مشخّص کردند، حرف زد و تأیید کرد و همین‌طوری نیست.
• کدامیک از نشانه‌های ظهور محقّق شده است؟
از نشانه‌های محقّق شده، می‌توانم از قیام ایرانی‌ها که چندین مرحله دارد، نام ببرم. قیام ایرانی‌ها شش مرحله دارد که دو مرحله‌اش گذشته و ادامه دارد تا برسد به قیام حضرت. دوم ورود غربی‌ها به عراق است. همچنین برپا شدن دولت اسرائیل و جمع یهودی‌ها درفلسطین و تشکیل دولتشان و توجّه دنیا به اهل بیت و امام مهدی(ع). اینها علامت‌هایی است که می‌توانیم بگوییم قطعاً اتّفاق افتاده. علامت‌هایی که مانده، همین خلاء سیاسی درعربستان، ندای آسمانی در ماه مبارک رمضان، حکومت سفیانی که دشمن اهل بیت(ع) است، در سوریه و «اردن» و حکومت یمانی در یمن که موالی اهل بیت(ع) است و جریانات دیگر تا ظهور حضرت.
• دربارة شش مرحلة قیام ایرانی‌ها بیشتر توضیح می‌دهید؟
حدیثی از امام باقر(ع) است که آن را هم سنّی‌ها روایت کردند و هم شیعه‌ها که مراحل این قیام درآن بیان شده است. امام می‌فرماید: «انی بقوم قد خرجوا من المشرق یطلبون حق فلا یعطونه؛ به این معنی که قومی از مشرق خارج می‌شوند که حقّشان را از جهان می‌خواهند؛ ولی جهان به آنها نمی‌دهد. مرحلة اوّل قیام ایرانی‌ها جنگ تحمیلی بوده است. در مرحلة دوم، مخالفان با آنان دشمنی می‌کنند؛ ولی اهل مشرق دربرابر دشمنان می‌ایستند و تقاضای به رسمیّت شناختن حقوق خود را دارند: «یطلبون الحقَّ فلا یعطونه». من اعتقادم این است که ایران الآن در مرحلة دوم است. یعنی همین دشمنی‌های جهان برای دستیابی ایران به انرژی هسته‌ای. در مرحلة سوم، جریان جدیدی از دشمنی مخالفان صورت می‌گیرد؛ ولی اهل مشرق دومرتبه حقوق خود را مطالبه کرده و می‌خواهند حقوقشان به رسمیت شناخته شود «ثم یطلبون الحقًّ فلایعطون»؛ یعنی به مرحله‌ای می‌رسند که می‌گویند ما سلاح داریم. در مرحلة چهارم اهل مشرق، سلاح خود را به دوش می‌گیرند «یضعون اَسلحتهُم علی عواتقهِم»، یعنی اعلام آمادگی برای جنگ می کنند. در این مرحله، دشمنان حقّ آنها را به صورت مشروط به آنان می‌دهند. تعبیرامام باقر(ع) یا تعبیر پیغمبر(ص) این است که سلاح به دوش می‌گیرند. یعنی می‌گویند ما سلاح داریم و آن وقت جهان، حقّشان را به آنها می‌دهد. در مرحلة پنجم، ایرانی‌ها شرط و شروط آنها را نپذیرفته و به کار خود ادامه می‌دهند. این روند ادامه دارد تا سال ظهور حضرت که قیامی در داخل ایران برای یاری امام مهدی(ع) اتّفاق می‌افتد. در جریان این قیام، ایرانی‌ها دو گروه می‌شوند؛ ولی اختلافشان سیاسی و نرم است. من اعتقادم این است که وقتی یمانی ظاهر می‌شود و امام زمان(عج) دستور می‌دهد که از یمانی اطاعت کنید، مشکل اطاعت از یمانی برای شیعیان، به خصوص در عراق و ایران به وجود می‌آید.
• چطوراین احادیث را این گونه تفسیر و تحلیل می کنید؟
اصل قوّت هر موضوع در تفسیر، تعبیرات پیغمبر(ص) و اهل بیت (ع) است. اینکه، اوّلاً متن صحیح و محکم پیدا کنید و بعد اینکه، این متن و ابعاد مختلف آن را بفهمید و تفسیر کنید. این طوری احادیث تحلیل می‌شوند.