تروریسم تاریخی یهود

صفحات چاپی ۵۷ تا ۶۱

مطالعه در کتاب‌خوان

بیوتروريسم تاريخي يهود در تاریخ اسلام

اگر تروريسم را در تاريخ پي‌جويي كنيم، در‌مي‌يابيم كه يهود‌يان بنيان‌گذار آنند. ترور كه واژه‌اي فرانسوي است، معادل فتك در عربي و در فرهنگ سياسي، به معناي كشتن غافلانه و مخفيانة هدفمند است؛1 بنابراين ترور كور معنا ندارد. با نگاهي به سيره و روايات معصومان(ع) در مي‌يابيم كه آن بزرگواران چنين امري را تجويز نكرده و خود نيز از آن پرهيز مي‌كرده‌اند. كشتن مجرمي كه خود مي‌داند تحت تعقيب و حكمش اعدام است، ترور و فتك به شمار نمي‌آيد؛ بلكه آن را اغتيال گفته‌اند. بنابراين ترور به مواردي اطلاق مي‌شود كه از سوي قاتل، هشداري به فرد مورد هدف و تعقيب نمي‌دهند.

يهود با شناسايي نور نبوّت در اجداد پيامبر(ص) و با تطبيق آن با علائم ذكر شده در كتاب‌هاي آسماني، سعي در خاموش كردن اين نور داشتند. در این خصوص، می‌توان به تلاش یهود برای جلوگیری از ظهور پیامبر اکرم(ص) اشاره کرد:

1. ترور هاشم

حضرت هاشم، جدّ اعلاي پيامبر(ص)، مكّي است؛ امّا قبر ايشان در «غزّة فلسطين» است. ايشان از «مكّه» براي تجارت به سوي «شام» خارج شده و در «يثرب»، مهمان رئيس يكي از قبايل مستقر در «مدينه» به نام عمر بن زيد بن لبيد مي‌شود. هاشم با دختر عمر، سلمي، ازدواج مي‌كند. پس از ازدواج، هنگام رفتن به سفر، به همسرش سفارش مي‌كند: احتمال دارد از اين سفر باز نگردم. خداوند به تو پسري خواهد داد. از او سخت نگهداري كن. هاشم به غزّه مي‌رود و پس از پايان تجارت، آهنگ بازگشت مي‌كند؛ امّا در همان شب، به ناگاه دچار بيماري مي‌شود. اصحابش را فرا مي‌خواند و مي‌گويد: به مكّه باز گرديد. به مدينه كه رسيديد، همسرم را سلام برسانيد و سفارش كنيد فرزندم را كه از او متولّد خواهد شد؛ آن بزرگ‌ترين دغدغة من است. پس قلم و كاغذي مي‌خواهد و وصيّت‌نامه‌اي مي‌نويسد كه بخش عمده‌اي از آن، در سفارش به پاسداري از فرزند است و اشتياقش به زيارت او.2

موسي(ع) به يهوديان خبر آمدن پيامبراكرم(ص) را داده بود. اينان از قيافة او، پدر و مادر و نسل او آگاه بودند وگنجينه‌اي از اطّلاعات را در اختيار داشتند. یهودیان مسلّط به علم چهره‌‌شناسي بودند كه از موسي(ع) آموخته بودند و نسل به نسل به آنان منتقل شده بود. بنابراين، هاشم، آشناي آنان بود و يهوديان به خوبي مي‌دانستند كه پيامبر آخرالزّمان، از نسل اوست؛ امّا تير آنها دير به هدف خورد و هنگامي هاشم ترور شد كه نطفة عبدالمطلّب در مدينه بسته شده بود.

2. ترور عبدالمطلّب

فرزند هاشم در «مدينه» به دنيا آمد و رشد كرد. او را شيبه ناميدند. به توصية هاشم، مادر پاسداري او را بر عهده گرفت و جالب است كه مادر ديگر ازدواج نكرد.

نُه سال بر او گذشته بود كه يهوديان از وجودش آگاه شدند و به او حمله بردند و دايي‌هاي وي نجاتش دادند.3 مُطلّب، برادر هاشم، هنگام

صفحهٔ ۵۸

رفتن براي تجارت، مهمان خانة هاشم شد. او در آنجا مي‌بيند که يكي از بچّه‌ها كه در اين خانه بازي مي‌كند، خود را فرزند هاشم مي‌خواند. از حال او مي‌پرسد. اهالی منزل از پاسخ او سربرمي‌تابند؛ امّا اصرار مي‌كند تا او را معرفي كنند. به او مي‌گويند: بنا به وصيّت پدرش، ما تا به حال اين موضوع را افشا نكرديم تا از دست يهود در امان بماند. گروهي مي‌گويند: مطلّب، كودك را از اين خانه فراري داد و همراه برد و دسته‌اي ديگر مي‌گويند: توافق كردند و مطلّب او را به مكّه آورد و مردم به گمان اينكه او غلام مطلّب است، او را عبدالمطلّب نام نهادند و اين نام بر او ماند.4

3. ترور عبدالله

يهود در ترور عبدالمطلّب ناكام ماند و از او عبدالله به دنيا آمد. عبدالله اهل مكّه است و قبرش در مدينه، در مقرّ يهود! و اين عجيب مي‌نمايد.

دربارة عبدالله داستان‌ها صريح‌تر است. يهوديان بارها دست به ترور او زده‌اند و ناكام مانده‌اند.5 گفته‌اند: خانمي يهودي را فرستادند كه همسر عبدالله شود تا نطفة پيامبر آخرالزّمان به اين زن منتقل گردد. زن هر روز سر راه عبدالله را مي‌گرفت و به او پيشنهاد ازدواج مي‌داد. يك روز نيامد. عبدالله از او پرسيد، چرا نيامدي؟ گفت: نوري كه در پيشاني تو بود، ديگر نيست. عبدالله، ازدواج كرده بود.6

روزي وهب ‌بن عبد مناف، يكي از تاجران مكّه، عبدالله را كه آن روز جواني بيست و پنج ساله بود، ديد كه يهوديان در ميانش گرفته‌اند و مي‌خواهند او را بكشند. وهب ترسيد و گريخت. ميان بني‌هاشم آمد و فرياد زد: عبدالله را دريابيد كه دشمنان او را در ميان گرفته‌اند. عبدالله معجزه‌آسا نجات يافت. وهب كه شاهد نجات معجزه‌آساي عبدالله بود و نور نبوّت را در چهرة او مي‌ديد، پيشنهاد ازدواج دخترش، آمنه و عبدالله را داد. اين ازدواج مبارك سر مي‌گيرد،7 امّا دو ماه پس از ازدواج، عبدالله در راه تجارت، در مدينه از دنيا مي‌رود. تير يهود براي بار دوم دير به هدف مي‌خورد. آمنه دو ماه است كه باردار است و عبدالله به گونه‌اي كاملاً مشكوك در يثرب رحلت مي‌كند؛ امّا نمي‌توان خطّ ترور را رديابي كرد.

4. تلاش براي ترور پيامبر(ص)

آورده‌اند: فرداي شب ميلاد رسول‌الله(ص) يكي از علماي يهود به «دارالنّدوه» آمد و گفت: آيا امشب در ميان شما فرزندي متولّد شده است؟ گفتند: نه. گفت: بايد متولّد شده باشد و نامش احمد باشد. هلاك يهود به دست او خواهد بود.

پس از جلسه دريافتند كه پسري براي عبدالله بن عبدالمطلّب به دنيا آمده است. آن مرد را خبر كردند كه آري، آن شب پسري در ميان ما به دنيا آمده است. عالم يهودي را نزد محمّد(ص) آوردند، تا ايشان را ديد، بيهوش شد. چون به هوش آمد، گفت: به خدا قسم! پيامبري تا قيامت، از بني‌اسرائيل گرفته شد. اين همان كسي است كه بني‌اسرائيل را نابود مي‌كند. چون ديد قريش از اين خبر شاد شدند، گفت: به خدا قسم! كاري با شما كند كه اهل مشرق و مغرب از آن ياد كنند.8

محمّد(ص) از همان نخستين روز تولّد، شناسايي شد. تيرهاي يهود براي جلوگيري از پيدايش ايشان، همه به خطا رفته است و آنان براي دسترسي به هدف، بايد محمّد(ص) را از ميان بردارند.

تلاش‌هايي براي جلوگيري از ترور پيامبر(ص)

الف. دوري از محيط مكّه

اكنون عبدالمطلّب وظيفه‌اي خطير به گردن دارد. پيامبر اكرم(ص) براي جدّ مادري و جدّ پدري و نيز براي مادر بسيار محبوب بود. عبدالمطلّب، محبوب‌ترين فرزندش، عبدالله را از دست داده است و دختر وهب نيز دو ماه پس از ازدواج بيوه شده است. محصول ازدواج، يك پسر بسيار زيباست. اهمّيت پاسداري از محمّد(ص) براي سرپرستان ايشان كاملاً آشكار است. او در محيط مكّه، كه محلّ آمد و شد كاروان‌هاي تجاري و زيارتي است، در امان نيست. بايد چاره‌اي انديشيد. چاره در دور كردن محمّد(ص) از مكّه است؛ آن هم به‌گونه‌اي مخفيانه و دور از چشم اغيار.

پيامبر(ص) را به دايه مي‌سپارند تا ايشان را در سرزميني دورتر از مكّه و به‌گونه‌اي پنهاني نگهداري كند. فاصلة بين منطقة سكونت حليمه و مكّه، بسيار دور بوده است؛ امّا با نگاهي به صفحات تاريخ درمي‌يابيم كه تاريخ‌نگاران در علل به دايه سپردن محمّد(ص) اين موارد را برشمرده‌اند:

1. مادر پيامبر شير نداشت و بايد كودك را به دايه‌اي مي‌سپردند؛

2. آب و هواي مكّه بد بود و كودكان را طاقت زندگي در آن نبود؛

3. رسم عرب بر آن بود كه كودكان را به دايه مي‌سپردند تا بيرون از شهر بزرگشان كند.

اين هر سه دليل به آساني نقدپذير است:

الف. روشن است كه اگر مادر پيامبر(ص) شير نداشت، بايد دايه‌اي از اهل مكّه براي او مي‌گرفتند تا نزد خود رشدشان دهد؛ نه دايه‌اي از دور دست؛

ب. آب و هواي مكّه چه مدّت نامناسب بوده است؟ آيا اين بدي آب و هواي پنج سال طول کشیده است؟! دربارة اينكه در آن سال‌ها، آب و هواي مكّه بد بوده باشد، شاهدي از تاريخ نمي‌توان يافت. افزون بر آن، در صورت بدي آب و هواي مكّه، بايستي مكّيان يا دست كم كودكان آنان، همه، به سرزميني ديگر كوچيده باشند كه چنين چيزي نبوده است؛

ج. اگر عادت اهل مكّه، به دايه سپردن كودك بود؟ پس چگونه است كه ديگر عرب‌ها كودكان خويش را به دايه نسپرده‌اند. حتّي آنان كه هم عصر ميلاد پيامبر(ص) بوده يا پس از آن، به دنيا آمده‌اند، به دايه سپرده نشده‌اند؟

آورده‌اند كه پيامبر را مدّتي مادر حمزه شير داد. چرا حمزه را كه دو ماه بزرگ‌تر از پيامبر بود، به دايه نسپرده‌اند؟ افزون بر اينها، نوزاد، تنها دو سال شير مي‌خورد. چرا پيامبر(ص) را پنج سال نزد حليمه فرستادند؟! مادر موسي(ع) با اينكه چند فرزند ديگر نيز داشت، زمان اندكي از فرزندش كه به كاخ فرعون وارد شده بود، دور شد و نزديك بود از غم و غصّه، جريان را افشا ‌كند. پس چرا اين مادر، پنج سال دوري فرزند را تحمّل كرده است؟! اينجا شأن مادر پيامبراكرم(ص) آشكار مي‌شود كه براي حفظ حيات نبيّ، از تمام خواهش‌هاي مادري خويش نيز چشم

صفحهٔ ۵۹

فرو بسته و حتّي يك كلمه به عبدالمطلّب اعتراض نكرده است. بنابراين همان‌گونه كه گفتيم: ورود و خروج غريبه‌ها در مكّه عادي است. در اين شهر، به آساني مي‌توانند ترور كنند؛ از اين رو تنها راه پيش روي عبدالمطلّب اين است كه حضرت را ناپديد كند.

با اين بيان، پس چرا عبدالمطلّب، محمّد(ص) را پس از پنج سال، به مكّه بازگرداند؟ در تاريخ، دليلي بر علّت بازگرداندن پيامبر(ص) گفته شده است:

«هنگامي‌كه پيامبر(ص) نزد حليمه بود، با فرزندان حليمه به چوپاني مي‌رفت. كسي آمد و سينة محمّد(ص) را پاره كرد و لخته‌اي خون از آن بيرون آورد و گفت: اين نصيب شيطان از توست. سپس محلّ را در طشتي از طلا و آب زمزم شست و رفت. كودكان نزد حليمه دويدند و فرياد زدند: محمّد كشته شد. محمّد كشته شد.»

پس از آن، حليمه به عبدالمطلّب گفت: نمي‌توانم از فرزندت نگهداري كنم. او جنّ‌زده شده است. عبدالمطلّب نيز او را تحويل گرفت.9

اين حديث، شقّ صدر نام گرفت.10

اين حديث را جعل كرده‌اند تا خطّ اصلي گم شود. به نقل ابن‌هشام، علّت بازگرداندن حضرت به مكّه، آن بود كه حضرت را شناسايي كرده بودند و مي‌خواستند ايشان را با خود ببرند.11 آن منطقه ديگر امن نبود؛ بنابراين حليمه ديگر توان پاسداري از پيامبر(ص) را نداشت.

تنها به دليل ضعف اطّلاعات يهوديان در اين زمينه، پنج سال طول كشيد تا پيامبر(ص) را يافتند. اگر آنها از حضرت موسي(ع) نام شيردهنده (حليمه) را نيز پرسيده بودند، در هفتة اوّل او را مي‌يافتند. در كار پيامبر در مكّه خلل حفاظتي ايجاد شده بود، كه او را پيدا كردند؛ وگرنه تا ابد او را پيدا نمي‌كردند. از اين به بعد، عبدالمطلّب محافظ محمّد(ص) شد. خداوند متعال بر رسولش، منّت مي‌گذارد و مي‌گويد:

«أَلَمْ يَجِدْكَ يَتِيمًا فَآوَي؛12

آيا تو را يتيم نيافت و پناهت داد.»

اگر در اين يتيم و دشمن پيچيده‌اي كه داشته است، دقّت شود، به معناي آيه پي مي‌بريم.

ب. پاسداري مداوم

پس از آنكه حليمه پيامبر اكرم(ص) را به عبدالمطلّب بازگرداند، ايشان حفاظت از آن فرزند را بر عهده گرفت. رفتار عبدالمطلّب نشان مي‌دهد که اهمّيت حفاظت از محمّد(ص) براي ايشان كاملاً روشن بوده است كه حتّي هنگام جلسات دار‌النّدوه نيز، ايشان را همراه مي‌برد و به جاي خود مي‌نشاند. مورّخان سفري براي پيامبر(ص) همراه مادرشان، به مدينه نقل كرده‌اند كه نمي‌توان آن را به آساني پذيرفت؛13 چون يثرب آلوده به يهود‌يان است و عبدالمطلّب از اهمّيت اين موضوع كاملاً آگاه است. پدر و مادرش به او وصيّت كرده‌اند كه مراقب اين فرزند باشد و او را از يهود پنهان كند و خود نيز بارها كينه و هجوم يهود به او را ديده است؛ از اين‌رو، دور از ذهن است كه اين فرزند با مادر يا امّ‌ايمن به يثرب سفر كنند و آنجا مادر از دنيا برود و اين كودك را امّ‌ايمن به مكّه باز گرداند. اين از پيچيدگي‌هاي تاريخ است كه آيا اين حادثه واقعيت دارد يا نه؟ دليل واقعي مرگ مادر پيامبر(ص) چيست؟ براي چه كاري

صفحهٔ ۶۰

به مدينه رفته است؟ چرا با وجود خطرات فراوان، كودك را نيز با خود برده است؟ آيا مادر در درگيري با يهود، فدايي فرزند شده است؟ اينها پرسش‌هايي است كه با مراجعه به تاريخ به ذهنمان مي‌رسد و نيازمند بررسي و تحقيق است. اهمّيت حفاظت از نبيّ اكرم(ص) در نظر عبد المطلّب با ديدن وصيّت نامة او به ابوطالب آشكار مي‌شود.

نبيّ مكرّم(ص) هشت ساله بود كه مرگ عبدالمطلّب فرا رسيد. رسم عرب بر وصيّت به فرزند بزرگ‌تر است؛ در حالي‌كه ابوطالب فرزند بزرگ‌تر عبدالمطلّب نيست و برادر بزرگ‌ترش نيز زنده است، عبدالمطلّب بر خلاف رسم عرب، او را وصيّ خود قرار مي‌دهد. بيش از دو سوم وصيّت‌نامه‌، سفارش بر حفاظت از كودك است و در پايان هم فرموده است: اگر به من قول ندهي كه از اين كودك حفاظت كني. من راحت جان نخواهم داد و ابوطالب دست پدر را مي‌گيرد و قول مي‌دهد كه با جان و مال، از اين كودك پاسداري كند.14

پس از عبدالمطلّب، حفاظت نبيّ‌اكرم(ص) بر عهدة ابوطالب قرار مي‌گيرد. ايشان چهار سال، از تجارت دست مي‌كشد تا اينكه قحطي در مكّه فشار مي‌آورد. پذيرايي از مهمانان حجّ نيز به عهدة ابوطالب است. اوضاع سخت مي‌شود و او بايد به تجارت رود؛ ولي نمي‌تواند پيامبر(ص) را در مكّه تنها بگذارد. در مسير نيز همواره مراقب پيامبر(ص) است. به «بُصري الشام» مي‌رسند. بُصري، مدرسة علميّة جهان مسيحيت و محلّ تربيت مبلّغان آن روز بود؛ منطقه‌اي سرسبز و آباد كه به طور طبيعي كاروان‌ها در آنجا منزل مي‌كردند. اهالي آن مدرسه و ديگران هم با آنها خريد و فروشي دارند. اين بار كه اين كاروان مي‌رسد، پيكي از جانب بحيرا، بزرگ مدرسه، به استقبال آنان مي‌آيد و آنان را به مهماني فرا مي‌خواند.15

چندين سال كاروان‌ها از اين مسير مي‌گذشتند و مسئولان مدرسه كاري با آنان نداشتند؛ امّا اين بار كاروانيان را به مهماني فراخوانده‌اند. همراهيان ابوطالب از اين دعوت شگفت زده مي‌شوند؛ امّا دعوت را مي‌پذيرند. ابوطالب، پيامبر(ص) را همراه خود مي‌برد؛ ولي در سمت بحيرا نمي‌نشاند. نقل‌هايي در ابتداي داستان افزوده‌اند تا داستان را از ابتدا به انحراف و ابتذال بكشانند. نقل مي‌كنند كه محمّد(ص) را نزد مال التّجاره گذاردند و رفتند.16 اين درست نيست. مي‌گويند: هنگامي كه ابوطالب رهسپار تجارت بود، محمّد(ص) گريه كرد كه من يتيم بي‌كس را در مكّه مي‌گذاري و مي‌روي؟17 آيا مي‌توان پذيرفت نوجواني اين‌چنين كه بنا به نقل متواتر تاريخ، بسيار فهيم‌تر از ديگران بود، نزد عمو، اين‌گونه گريه كند؟! آن هم عمويي كه آن دستور حفاظتي را گرفته است. اين مقدّمات همه براي كاستن از ارزش سخني است كه بحيرا در اينجا دارد. بحيرا پرسيد: اين كيست؟ گفت: فرزندم. بحيرا گفت: نه. او فرزند تو نيست. پدر و مادر او از دنيا رفته‌اند. ابوطالب گفت: آري، درست مي‌گويي. من عموي اويم.

بحيرا از ابوطالب اجازه مي‌گيرد كه با محمّد(ص) گفت‌وگو كند. پس به پيامبر(ص) عرض كرد: تو را به لات و عزّي سوگند مي‌دهم، كه مرا پاسخ بگويي. حضرت خشمگين فرمودند: مرا به ايشان سوگند مده كه هيچ چيز را به اندازة اينان مغبوض نمي‌دانم.

بحيرا با خود انديشيد و گفت: اين يك نشانه. سپس از حضرت پرسش‌هايي كرد و پاسخ آن را گرفت و آنگاه به دست و پاي حضرت افتاد و او را مكرّر بوسيد و گفت: اگر زمان تو را دريابم، در پيش روي تو شمشير مي‌زنم و با دشمنانت جهاد مي‌كنم. سپس در مدح و فضل حضرت سخن گفت و از ابوطالب خواست كه او را به شهرش بازگرداند، مبادا يهود بر او دست يابند؛ زيرا كه هيچ صاحب كتابي نيست كه نداند او به دنيا آمده و اگر او را ببينند، به يقين خواهند شناخت.18

تذكّر بحيرا، احساس خطر براي رسول‌الله(ص) است. دشمني يهود با پيامبر آخرالزّمان به اندازه‌اي بود كه بحيرا نيز که عالمي مسيحي است، آن را دريافته و گمان مي‌كند ابوطالب از آن بي‌خبر است.

تا 25 سالگي، اوضاع نبيّ اكرم(ص) به همين روش بود. حضرت در اين سن، تقاضاي تجارت مي‌كند. ابوطالب در حفاظت از نبيّ اكرم(ص) با درايت كامل، از هيچ چيز كم نگذاشته بود. سر سفره، پيش از پيامبر(ص) غذا مي‌خورد تا ببيند مسموم هست يا نه. سپس جلوي پيامبر مي‌گذاشت. شب‌ها در كنار محمّد(ص) مي‌خوابيد و بچّه‌ها را در كنارش مي‌خواباند كه اگر شب خواستند او را ترور كنند، از خواب بيدار شود. ابوطالب در همة مكان‌ها نخست خودش قدم مي‌گذاشت تا از نبود دشمن مطمئن شود.19

با وجود این قراین و شواهد می‌توان دریافت که حضرت محمّدبن عبدالله(ص) تحت مراقبت خاص، مراحل و مراتب رشد و بلوغ را تا تجربة بعثت پشت سر گذاردند ... .

پی نوشت‌ها:

صفحهٔ ۶۱

پانویس‌های این مقاله

  1. ۱

    1. ابن‌اثير، النهايه، ج3، ص367.

    بازگشت به ابتدای مقاله ↑
  2. ۲

    2. ر.ك: بحارالأنوار، ج15، ص51.

    بازگشت به ابتدای مقاله ↑
  3. ۳
  4. ۴

    4. در اين زمينه، ر.ك: بحارالأنوار، ج15، ص 117 و 127.

    بازگشت به ابتدای مقاله ↑
  5. ۵

    5. ر.ك: بحارالأنوار، ج15، ص90؛ ج108، ص203؛ ابن اثير، الكامل في‌التاريخ، ج2، ص6؛ تاريخ طبري، ج2، ص8؛ سيره حلبي، ج1، ص8.

    بازگشت به ابتدای مقاله ↑
  6. ۶

    6. ر.ك: ابن‌شهر آشوب، المناقب، ج 1، ص 51.

    بازگشت به ابتدای مقاله ↑
  7. ۷

    7. بحارالأنوار، ج 15، ص 115.

    بازگشت به ابتدای مقاله ↑
  8. ۸

    8. الكافي، ج8، ص300؛ امالي شيخ طوسي، ص 145.

    بازگشت به ابتدای مقاله ↑
  9. ۹

    9. مسند احمدبن حنبل، ح 11774؛ و نيز احاديث 12048 و 13555 با اندكي تفاوت.

    بازگشت به ابتدای مقاله ↑
  10. ۱۰

    10. به نقل از پيامبر(ص) نيز آورده‌اند: جبرائيل، ميكائيل و اسرافيل و ... از آسمان آمدند با طشتي از طلا و ابريقي از زمرد، پر از آب زمزم، با تيغي قلبم را شكافتند و زالو را در آوردند و قلبم را دوختند و رفتند.

    بازگشت به ابتدای مقاله ↑
  11. ۱۱

    11. سيرة ابن‌هشام، ج1، ص192.

    بازگشت به ابتدای مقاله ↑
  12. ۱۲

    12. سورة ضحي، آيه 6.

    بازگشت به ابتدای مقاله ↑
  13. ۱۳

    13. سيره حلبي، ج1، ص125.

    بازگشت به ابتدای مقاله ↑
  14. ۱۴

    14. ر.ك: كمال‌الدين و تمام‌النعمه، ص176؛ اعلام‌الوري، ص 15؛ كنزالفوائد، ص82.

    بازگشت به ابتدای مقاله ↑
  15. ۱۵

    15. در نقل داستان بحيرا آن قدر اختلاف هست كه نشان مي‌دهد به گونه‌اي مي‌خواهند اين داستان را ساده و خراب كنند. در حالي‌كه در كشف دو مطلّب، اين داستان بسيار پرمغز است: 1. انتشار اطّلاعات مربوط به پيامبر در آن روز، و ميزان گفت‌وگو در اين باره، بسيار فراوان بوده است و اين داستان اين مطلب را اثبات مي‌كند؛ 2. ميزان خطر يهود براي پيامبر(ص) به اندازه‌اي بوده كه بحيرا نيز مي‌دانسته است.

    بازگشت به ابتدای مقاله ↑
  16. ۱۶

    16. كمال‌الدين و تمام‌النعمه، ص187.

    بازگشت به ابتدای مقاله ↑
  17. ۱۷
  18. ۱۸

    18. بحارالأنوار، ج15، ص410؛ الطبقات الكبري، ج1، ص120.

    بازگشت به ابتدای مقاله ↑
  19. ۱۹

    19. ر.ك: بحارالأنوار، ج15، ص408.

    منبع: جمعی از نویسندگان، «تبار انحراف»، صص 208 ـ 218.

    بازگشت به ابتدای مقاله ↑