مرگ‌های بیوتروریستی در آخرالزّمان

محمود مطهری نیا

مقدّمه

اوّلین کسی که در تاریخ حیات بنی‌بشر مرگ را تجربه کرد، هابیل بود. هابیل به دست برادرش ترور شد. او با روشی که از کلاغ‌ها آموخت، هابیل را به خاک سپرد تا جنایتش را پنهان کند.1 بعد از آن، مرگ طبیعی را هم دیگر انسان‌ها تجربه کردند. با گذشت سال‌ها از حیات بشر، برخی انسان‌ها به سبب بیماری‌ها و عواملی، گاه ناشناخته می‌مردند. این‌گونه مرگ‌ها در مواردی فراگیر می‌شد و جمعیت یا منطقه‌ای را به کام مرگ فرومی‌برد. غالباً این مرگ‌های فراگیر ناخواسته و غیر ارادی رخ می داد؛ امّا در سال‌ها و قرون بعد، از این ابزار در جنگ‌ها و رقابت‌های سیاسی و نظامی سوء‌استفاده شد. یکی از اوّلین گزارش‌ها دربارة قرن ششم پیش از میلاد است. وقتی که آشوریان چاه‌ها و مزارع دشمنان خود را با سم ارگوت که بر روی گندم سیاه (چاودار) تولید شده بود، مسموم کردند. سوء استفاده از این بیماری‌ها در دورة ما نامش بیوتروریسم شد.

در بیوتروریسم عاملی بیماری‌زا از جنس ویروس، باکتری و... به فرد یا جمعیتی منتقل می‌شود تا او را حذف یا ضعیف کنند. این عوامل بیولوژیکی می‌توانند از راه هوا، آب و غذا در محیط پخش شوند. علّت استفاده از موادّ بیولوژیکی در حملات تروریستی این است که تشخیص این‌گونه عوامل بسیار مشکل بوده و ممکن است چند ساعت یا چند روز وقت لازم باشد تا آثار آن بیماری که به وسیلة این مواد ایجاد شده است، بروز نماید.

روایات توصیف کنندة مشکلات و ابتلائات عمومی از اتّفاقاتی خبر می‌دهند که بی‌شباهت به بیوتروریسم نیست. این در حالی است که تصوّر عمومی بر این است که دورة بیماری‌های فراگیر و اپیدمی، مانند طاعون و وبا گذشته است. بررسی اینکه چگونه رژیم‌های ستم‌پیشه، مانند «آمریکا» و رژیم صهیونیستی، الآن از این ابزار استفاده می‌کنند، یا اینکه تا چه میزان و وسعتی بیوتروریسم می‌تواند آسیب‌زا باشد، در حوصلة نوشتار حاضر نیست.

موادّ بیولوژیک را به سه دستة عمده تقسیم می‌کنند که در میان آنها، تنها دستة اوّل است که می‌تواند کشنده و فاجعه‌ساز شوند. این مواد دارای توانایی زیادی در انتشار و پخش شدن در محیط می‌باشند و در نتیجه به سرعت، سلامتی مردم را تحت تأثیر قرار می دهند؛ به طور مثال عامل بیماری سیاه زخم بسیار کشنده است و جزو بیماری‌های قابل انتقال بین انسان و حیوان محسوب می‌شود. اتّفاقی در تأسیسات تولید سلاح‌های بیولوژیک در «اتّحاد جماهیر شوروی» در سال ١٩٧٩م. منجر به آزادسازی باکتری سیاه زخم شد که به مرگ ۶۶ نفر و تعدادی حیوان انجامید که دورترین آنها ١٠٠ کیلومتر با محلّ نشت باکتری فاصله داشت.

وسعت بیماری‌های بیولوژیک در روایات آخرالزّمان

با جست‌وجو در روایات آخرالزّمان، می‌توان مواردی را مشاهده کرد که قاعدتاً باید ناشی از حملات بیولوژیک باشد. حجم اثرگذاری این اپیدمی‌ها چنان گسترده است که در برخی روایات گفته شده تا یک سوم ساکنان زمین را نابود می‌کند.2 برای نمونه، امام علی(ع) فرمودند:

«پیشاپیش آمدن قائم، مرگ سرخ و سفید و هجوم ملخ‌ها، وقت و بی‌وقت، به رنگ خون رخ خواهند داد. مرگ قرمز با شمشیر (و جنگ) به وجود می آید و مرگ سفید طاعون است.» در برخی نسخه ها آمده است که پنج هفتم [و در برخی روایات دیگر] دو سوم مردم به این سبب از بین خواهند رفت!3

مشابه این روایت از امام صادق(ع) را در منابع معتبر و مهمّ مهدویّت می‌توان دید که میزان تلفات صرفاً جنگ‌ها و طاعون آخرالزّمان را پنج هفتم ذکر کرده‌اند.4 این روایت مورد توجّه منابع متعدّدی قرار گرفته است؛5 به نحوی که نمی‌توان از آن غفلت کرد و باید این تهدید را جدّی گرفت. به تعبیر دیگر، هرچند این رخداد در میان نشانه‌های حتمی ظهور بیان نشده است، امّا با توجّه به نحوة پرداختن منابع مهم و معتبر مهدویّت به این موضوع، باید برای کاهش آسیب‌های ناشی از آن، به طور جدّی برنامه‌ریزی کرد.

در کنار این روایات، باید دو دستة دیگر از روایات را نیز مدّنظر داشت:

اوّل: قحطی و گرسنگی فراگیر پیش از ظهور

روایات متعدّدی به موضوع خوف، گرسنگی و هراس، به عنوان راه ابتلای قطعی مردم و به خصوص شیعیان در آخرالزّمان اشاره کرده‌اند. این روایات غالباً ذیل یا به همراه «آیة 155 سورة بقره» مطرح می‌شوند؛ از جمله امام صادق(ع) خطاب به محمّدبن مسلم فرمودند:

«همانا پیش از قیام قائم(ع) نشانه‏هایی خواهد بود؛ از جمله: آزمایش (به گرفتاری) از جانب خدای تعالی برای بندگان با ایمان.» عرض كردم: آن آزمایش چیست؟ فرمودند: همان فرمایش خدای عزّ و جلّ است كه «و حتماً شما را به چیزی (به اندكی) از ترس و گرسنگی و كاهش در مال‌ها و جان‌ها (عمرها) و فرزندان خواهیم آزمود و بردباران را بشارت ده» آن حضرت فرمودند: «حتماً شما را خواهیم آزمود» یعنی مؤمنان را «به چیزی از ترس» از پادشاهان فلان خاندان در پایان سلطنتشان «و گرسنگی» با گرانی نرخ‌هایشان و «كاستی در مال‌ها» منظور خراب شدن بازرگانی و كم شدن رشد و سود در آن، «و جان‌ها» حضرت (دربارة آن) فرمودند: «یعنی مرگ زودرس» و «میوه‏ها» كم شدن باروری آنچه كاشته می‏شود و كمبود بركت میوه‏ها و محصولات مراد است، «و بردباران را بشارت ده» بدان هنگام، به خروج قائم[ع‏]». سپس به من فرمودند: ای محمّد! این تأویل آن است، همانا خدای عزّ و جلّ می‏فرماید: «و تأویل آن را جز خدا و پایداران در علم كسی نمی‏داند.»6

باز از ایشان نقل شده است که فرمودند:

«ناگزیر باید پیش از آمدن قائم(ع) سالی باشد كه مردم در آن سال گرسنه بمانند و آنان را ترسی سخت از كشتار و كاهش در مال‌ها و كم شدن عمرها و محصولات فراگیرد كه این در كتاب خداوند بسیار آشكار است. سپس این آیه را تلاوت فرمودند: «و شما را حتماً به چیزی از ترس و گرسنگی و كاهش در اموال و جان‌ها و میوه‏ها خواهیم آزمود و بردباران را بشارت ده.»7

همچنین جابر جعفی از امام محمّدباقر(ع) دربارة آیة یادشده، سؤال می‌کند و امام به ایشان پاسخ می‌دهند:

«ای جابر! آن دارای معنی خاصّ و معنی عامّ است و امّا وجه خاصّ از گرسنگی در كوفه است كه خداوند آن را به دشمنان آل محمّد(ع) اختصاص داده و آنان را بدان وسیله نابود می‏سازد و امّا به معنی عامّ در شام واقع می‏شود كه ترس و گرسنگی كه [هرگز] نظیر آن گریبانگیرشان نشده آنان را فرا می‏گیرد. و امّا گرسنگی قبل از قیام قائم(ع) روی می‏دهد و ترس پس از قیام قائم(ع) واقع می‏شود»8

دوم: قحطی‌های خاص

برخی روایات به طور مشخّص از سه سال یا چندماه خشکسالی، قحطی و تورّم ناشی از آن، در آستانة ظهور صحبت کرده‌اند. امام علی(ع) فرمودند:

«ای حباب! به زودی شهری در جنب همین مسجد تو بنا می‏شود كه ستمگران بسیاری در آن باشند و مردمش بلای بزرگی در پیش خواهند داشت. تا آنجا كه در هر شب جمعه، هفتاد هزار عمل حرام زنا مرتكب می‌شوند! وقتی ظلم و بلای آنها افزون گردید، راه این مسجد را می‏بندند. كسی این مسجد را خراب نمی‌كند؛ مگر اینكه كافر باشد. سپس آن را دوباره تجدید بنا می‌كنند. وقتی مسجد را خراب كردند، سه سال مردم را از رفتن به حجّ منع می‌كنند و زراعت‌های آنها می‌سوزد و خداوند مردی از اهل سفح 9 را بر آنها مسلّط می‌گرداند. او به هیچ شهری وارد نمی‌شود؛ مگر آن شهر را خراب می‌كند و مردم آن را می‌كشد. سپس بار دیگر هم به سوی آنها برمی‌گردد. آنگاه مردم آن تا سه سال مبتلا به قحط و غلا [گرانی] می‌شوند و سختی زیادی به آنها می‌رسد.»10

همچنین در «الزام الناصب» از «دمعة الساكبة» از اسماء بنت یزید از پیامبر(ص) نقل شده است كه فرمودند:11

«پیش از دجّال، سه سال 12 خواهد بود: [آسمان] سال اوّل ثلث باران خود را امساك خواهد كرد. سال دوم دو ثلث و سال سوم تمام باران را امساك خواهد كرد. تا اینكه هیچ حیوانی از بهائم نماند؛ مگر اینكه هلاك شود.»13

سوم: نویدی در متن ناامیدی‌ها و اخطارها

برخی از اعمال عبادی آثار مادّی متحیّر‌کننده و غیر قابل باوری دارند؛ مثلاً در روایات آمده است که مداومت بر غسل جمعه باعث می‌شود بدن فرد بعد از مرگ دچار پوسیدگی نشود و جاودان بماند. از همین جنس اعمال عبادی می‌توان مواردی را یافت که باعث دوری از ابتلا به طاعون و بیماری‌های مانند آن بشوند. گویا با استناد به این توصیه‌ها و روایات است که وقتی راویان از هلاک دو سوم یا پنج هفتم مردم ابراز نگرانی می‌کرده‌اند، امام(ع) به ایشان می‌فرموده‌اند آیا خوشحال نمی‌شوید که شما جزو آن یک سوم باقی‌مانده باشید؟14

انواع بیماری‌ها و حملات بیولوژیک در روایات آخرالزّمان

با دسته بندی روایات نشانه‌های ظهور، می‌توان انواع بیماری‌ها و اتّفاقاتی را مشاهده کرد که بعید است بتوان آنها را غیربیولوژیک دانست و با احاطه به موضوع بیوتروریسم، به نحو متحیّرکننده‌ای می‌توان این

روایات را مطالعه نمود. با در نظر گرفتن احتمالی بودن تطبیق محتوای روایات با بیوتروریسم، اهمّ آنچه را می‌توان ناشی از بیوتروریسم و حملات بیولوژیک در روایات آخرالزّمان مشاهده کرد، از این قرارند:

1. مرگ سفید: طاعون

مشهورترین بیماری مسری بیان شده در روایات، ابتلای عمومی مردم به موت ابیض(سفید) است که ائمّه(ع) از آن با تعبیر طاعون یاد کرده‌اند. بعید نیست طاعون کنایه از دیگر بیماری‌های بیولوژیک دستة اوّل، مانند آبله، سیاه‌زخم و... نیز باشد. علاوه بر آن، روایاتی که به موضوع طاعون در حوادث آخرالزّمان پرداخته‌اند، گاه آن را عمومی و گاه دربارة برخی اقوام یا سپاهیان خاص مطرح کرده‌اند:

روایات عمومی دربارة طاعون

نقل شده است که امام علی(ع) در خطبه‌ای، ضمن بیان نشانه‌های ظهوری که از رسول خدا(ص) شنیده‌اند، به شیوع طاعونی فراگیر و بزرگ 15 اشاره دارند که تنها یک سوم از مردم، پس از آن حادثه نجات پیدا می‌کنند.16 امام محمّدباقر(ع)17 و امام صادق(ع)18 نیز اشاره‌ای به این طاعون ضمن بیان دیگر نشانه‌ها دارند.

روایات دربارة طاعون‌های خاص

منابع و به طور مشخّص «فتن ابن حمّاد» از دو طاعون خاص در آخرالزّمان صحبت کرده‌اند که از این قرار است:

الف. طاعون در میان سپاه ترک‌ها

در کتاب «عصر ظهور» نوشتة استاد علی کورانی منظور از ترک‌ها، روس‌ها 19 بیان شده است. با در نظر گرفتن این نکته با مراجعه به متن کتاب «فتن ابن حمّاد» می بینیم که آمده است:

«ترک‌ها وارد منطقة جزیره می‌شوند و مرکب‌هایشان را از فرات سیراب می‌کنند. خداوند آنان را چنان دچار طاعون می‌کند که احدی از آنها زنده نمی مانند.»20

ب. طاعونی که با اهل یمن از اهل شام برطرف می‌شود

همچنین ابن‌حمّاد در جای دیگری از کتاب فتن خود به نقل از کعب الاحبار می آورد:

«خداوند متعال شامیان را در جنگ آخرالزّمانی آنان با رومیان(غربیان) با دو سپاه هفتاد و هشتاد هزارنفری از یمنی‌ها که غلاف شمشیرهاشان از مسد است،21 یاری می‌کند. آنان(یمنی‌ها) می‌گویند ما حقیقتاً بنده‌های خداییم و با دشمنان خدا می‌جنگیم تا شام را پاکیزه‌ترین منطقه کنیم و از طاعون و بیماری‌ها و غصّه‌ها خبری نباشد.»22

البتّه ضعف شخصیّت و روایات کعب الاحبار و فراوانی احادیث جعلی در میان آنچه را که از او نقل شده است، باید در نظر داشته باشیم.

2. جذام و بواسیر

این دو بیماری را هرچند در دوره‌های مختلف تاریخ می‌توان مشاهده کرد، امّا زمانی می‌توان آن را نشانه‌های ظهور و از ویژگی‌های آخرالزّمان دانست که یا فراگیر و عمومی‌شود یا اشکال خاصّی از آن 23 رخ دهد یا اختیاری و دست ساز بودن آن و به عبارتی استفاده از آن در بیوتروریسم مطرح باشد و جلب توجّه کند. همچنین همانند آنچه دربارة طاعون گفتیم، دربارة به خصوص جذام این احتمال را می‌توان قائل شد که ممکن است بیان این بیماری در روایات آخرالزّمانی، کنایه از بیماری‌های مشابه آن و نه الزاماً خود جذام باشد. امام كاظم(ع) از قول پیامبر(ص) می‏فرمایند:

«پیدایش مرگ‏های ناگهانی، جذام و بواسیر، از نشانه‏های نزدیك شدن قیامت و رستاخیز است.»24

3. هجوم نامتعارف حشرات: ملخ سرخ

آفت ناشی از هجوم ملخ‌ها به مزارع کشاورزی، پدیدة جدیدی نیست؛ امّا غالباً هرگاه رخ می‌داده است، در فصل برداشت محصول بوده و در دیگر ایّام سال، خبری از هجوم ملخ‌ها به میان نمی‌آمده است. بنا بر آنچه در روایات آخرالزّمانی و از جمله در ابتدای نوشتار حاضر دیدیم، در آخرالزّمان هجوم ملخ‌ها هم از حیث شدّت خیلی شاخص شده و جلب توجّه می‌کند؛ هم تعداد دفعاتش از یک بار فراتر می‌رود. بعید نیست این دو ناشی از دستکاری ژنتیکی ملخ‌ها باشند یا تعدّد حملات بیولوژیک از این جنس. گفتیم امیرالمؤمنین(ع) فرمودند:

«پیشاپیش قیام قائم(ع) ظاهر خواهد شد، ملخ سرخ به رنگ خون در دو وقت از سال، یكی در موقع ظهور ملخ و یكی در غیر وقت [آن].»25

در میان دسته بندی‌های بیوتروریسم، این مورد را می‌توان از جمله موارد با منشأ حیوانی دانست. علاوه بر آن، هجوم حشرات به مزارع، همیشه از جمله علل ظهور و بروز قحطی و گرسنگی به شمار می‌آمده و بعید نیست این هجوم حشرات بی‌ارتباط با قحطی و گرسنگی که در سطرهای قبل بیان کردیم، نباشد.

4. ظهور آفات نباتی: میوه سوزی، فساد و خرابی فراگیر میوه بر روی درختان

یکی از ابعاد جنگ‌های بیولوژیک را می‌توان در هجوم به درختان و گیاهان جست‌وجو کرد؛ آفاتی که سبب از بین رفتن درختان با محصولات آنها شود. هرچقدر این هجوم قوی‌تر و دقیق‌تر انجام شده باشد، منشأ و ریشة آن ناشناخته‌تر خواهد بود. امروز، متخصّصان به دنبال عوامل بیولوژیک سوختن درخت‌های جنگل‌های زاگرس هستند. در روایات، مواردی بیان شده است که می‌توان آنها را با قید احتمالی بودن، از این جنس دانست:

در روایات بیان کنندة قحطی‌های آخرالزّمان از تعبیر عجیب سوختن سبزی‌ها و گیاهان (احْتَرَقَتْ خُضْرُهُم‏) سخن به میان آمده است 26 که بی‌تناسب با موضوع مورد مطالعة ما در این مقاله نیست. همچنین حضرت صادق(ع) فرمودند:

«پیشاپیش قائم(ع) خرما بر درخت فاسد می‏شود، پس شك نكنید در آن.»27

با بررسی مجموعه روایاتی که در مقالة حاضر دیدیم، این سؤال به ذهن ما خطور می‌کند که آیا در عرصة فردی و اجتماعی، برای این فتنة عظیم آخرالزّمان آماده شده‌ایم؟

پی‌نوشت‌ها: