گفت‌وگو با سردار جلالی، ریاست محترم قرارگاه پدافند غیرعامل
پدافند غیرعامل، به کلّیة اقدامات و تدابیری گفته می‌شود که بدون به کارگیری سلاح، موجب کاهش آسیب‌پذیری‌ها و افزایش پایداری‌ها در برابر تهدیدات خارجی شود. در طول چند سال گذشته، هر از چندگاهی صحبتی از قرارگاه پدافند غیرعامل کشور که متولّی انجام اقدام مهمّ امنیّتی است، در رسانه‌ها منتشر می‌شود.
ریاست این قرارگاه را سردار سرتیپ پاسدار غلامرضا جلالی به عهده دارند و یکی از آخرین مصاحبه‌های ایشان که در تاریخ 12 تیرماه سال جاری در سایت مشرق منتشر شده، پرده از تهدیدات مهمّ بیولوژیک در کشور برداشته است. با توجّه به ارتباط مستقیم این گفت‌وگو با دیگر مطالب ویژه‌نامة بیوتروریسم «ماهنامة موعود»، آن را بی‌هیچ دخل و تصرّفی به خوانندگان عزیز تقدیم می‌کنیم، امید که مقبول طبع بیفتد.
• یکی از تهدیدات جهانی در حوزة کشاورزی، مسئلة بیوتروریسم است، چه تهدیداتی در حال حاضر از این ناحیه، متوجّه کشور است؟
در فضای پدافند غیرعامل، با مسئله‌ای به نام تهدیدات زیستی در فضای کشاورزی مواجه هستیم. معمولاً این مفهوم را با اصطلاح «اگروتروریسم» مطرح می‌کنند.
در این اصطلاح، اگرو از (agriculture)کشاورزی گرفته شده و تروریسم هم که اصطلاحاً به افراد یا گروه‌هایی اطلاق می‌شود که با داشتن مقاصد سیاسی و امنیّتی در جهت ارعاب کشور، مردم و دولتی در راستای منافع خودشان اقداماتی را انجام می‌دهند. اینجا در راستای اهدافشان، از ابزار تهدیدات زیستی (بیوتروریسم) استفاده می‌کنند.
به نظر من، تهدیدات زیستی در فضای کشاورزی استفاده یا جهت‌دهی و ساماندهی عامدانة تهدید زیستی در بستر موجود زنده است که این موجود زنده می‌تواند نباتات، ویروس‌ها، باکتری‌ها، پریون‌ها، سموم و امثالهم، یعنی در واقع عناصر شش‌گانة تهدید باشد که عامدانه دستکاری و مسلّح شده است.
ممکن است اینجا بگوییم دو علّت عامل این دستکاری است: اوّل آنکه ممکن است جهش مولکولی رخ بدهد و دستکاری منظّم و آگاهانة انسان در آن، دخیل نباشد.
دسته‌ای از تهدیدات این‌گونه هستند و ما هم این تهدیدات را تهدیدات طبیعی قلمداد می‌کنیم، تهدیداتی که سیر طبیعی خودش را طی کرده است؛ مثل تأثیرات اقلیمی، گرم شدن و سردشدن، حرارت و... که
باعث شده‌اند در این موجودات، جهش مولکولی رخ دهد.
دستة دوم از این تهدیدات آنهایی هستند که مهندسی شده‌اند و در واقع، آن ژن‌ها و مولکول‌ها در موجودات زنده و نقش ژنوم آنها، در راستا و به نفع اهداف تعیین شده، سازماندهی شده‌اند؛ مثلاً ا گر دشمنی بخواهد در کشوری تأثیرات اساسی بلندمدّت بگذارد، از طریق دستکاری موادّ غذایی، می‌تواند این کار را انجام بدهد.
اینجا، دیگر تروریسمی در کار نیست؛ بلکه کشوری، بخشی از کشورها یا چند کشور جهان را تحت تأثیر خودش قرار می‌دهد؛ مثلاً از طریق افزایش یا کاهش IQ ، افزایش یا کاهش نرخ باروری، افزایش یا کاهش ویژگی‌های غذایی که در دستکاری غذا می‌تواند انجام بشود و تأثیر روی شخصیّت افراد، اقدام کند.
ما در اسلام هم داریم که حلال و حرام بودن غذا در نسل انسان، تربیت انسان، باطن و ماهیّت انسان اثر می‌گذارد. حتّی اینکه مادران در دوران بارداری لقمة حرام یا شبهه‌ناکی خورده باشند، این لقمه در فرزندانشان هم اثر می‌گذارد.
پس این غذا ،کیفیتش و ماهیتش در سلامت انسان اثر می‌گذارد. امروز هم علم ژنتیک، این مسئله را اثبات کرده است که می‌شود با ضعیف سازی یا غنی‌سازی موادّ غذایی، در افزایش یا کاهش قابلیت‌های مثبت و منفی انسانی دستکاری کرد.
وقتی این‌چنین موضوعی پیش می‌آید، دیگر اصلاً کاربرد مفهوم تروریسم در فضای کشاورزی، کاربرد درستی نیست؛ بلکه ما باید روی بحث «تهدیدات زیستی» در بخش کشاورزی تأکید کنیم، یعنی آن تهدیداتی که در شش حوزة زیستی با شش عنصر زیستی (باکتری‌ها، ویروس‌ها، پریون‌ها و ...) انجام می‌شود و لذا ما باید اوّل مفهوم تهدیدات زیستی در بخش کشاورزی را داشته باشیم تا بدانیم با چه موضوعی و با چه چارچوبی می‌خواهیم بحثمان را دنبال کنیم.
تهدیدات بخش کشاورزی، خاموش، دائمی و به سختی قابل کنترل است/ دشمنان برای کاهش نرخ باروری در کشورهای مسلمان با برنامه عمل کرده‌اند.
• آیا کشورهایی هستند که بخواهند با دستکاری در موادّ غذایی و کشاورزی، اهداف خاصّی را در جامعة مخاطبشان دنبال کنند؟
طبیعتاً پاسخ مثبت است. برای اینکه اسنادی وجود دارد که رژیم صهیونیستی و بعضاً اروپایی‌ها این کار را انجام داده‌اند. ببینید اروپا در
بیست تا سی سال گذشته، سیاستی را تحت عنوان سیاست کنترل جمعیت اتّخاذ کرده است.
سیاست کنترل جمعیت باعث شده است که نسل اروپا به شدّت پیر بشود و در اثر این سیاست، الگوی زندگی اروپایی به الگوی زندگی تک فرزندی یا بی فرزندی یا زندگی با یک حیوان خانگی یا زندگی همجنس‌بازانه تبدیل شده است.
این چیزی است که خودشان هم اعلان کرده‌اند. نتیجة این الگو چیست؟ کاهش نرخ باروری کشور. هر کشوری برای اینکه بتواند کف نرخ باروری خودش را داشته باشد، به صورتی که جمعیت خودش را ثابت و با قابلیّت‌های فعلی حفظ کند، باید نرخ باروری‌اش بالای 1/ 2 باشد وگرنه نسل به سمت انقراض می‌رود.
نرخ رشد جمعیت در کشورهای مسلمان، عموماً (متأسّفانه به جز ایران که البتّه در مورد ایران هم به تدریج در حال ترمیم است) بعضاً تا 5/ 4 است، یعنی تا 5/ 2 برابر.
اروپایی‌ها در یک برآورد استراتژیک گفته بودند اگر اروپا با همین نرخ رشد جمعیت و کشورهای مسلمان هم با همین نرخ رشد جمعیت بمانند، در سی سال آینده، بیش از سه چهارم (75%) اروپا در اختیار مسلمانان قرار خواهد گرفت. در «آلمان»، «ایتالیا»، «فرانسه» و سایر کشورهای اروپایی این اتّفاق رخ می‌دهد.
وقتی این چنین فضایی وجود دارد، اروپایی‌ها دو کار انجام می‌دهند: اوّل سیاست‌های تشویق جمعیتی است که شما امروز می‌بینید در «ایتالیا»، «اسپانیا» و ... اعمال می‌شود.
دوم کاهش نرخ رشد جمعیت جامعة رقیب است که مسلمانان باشند. براین اساس، در کدام چارچوب و با چه روشی جلو می‌روند؟ با روش دستکاری موادّ غذایی.
یعنی کاهش نرخ باروری جمعیت کشورهای مسلمان، استراتژی‌ای جدّی برای رقبای ما، یعنی اروپایی‌ها و برای دشمنان ما، یعنی آمریکایی‌ها و رژیم صهیونیستی است.
استراتژی دیگر، تسلّط اقتصادی است؛ به این معنی که کشوری بازار موادّ غذایی و تولید و پرورش گونة گیاهی (اعمّ از مدل و نسل آن گیاه) یا موادّ غذایی خاصّی را در اختیار بگیرد و گونه‌های رقیب را از بین ببرد و خودش را در زمینة آن نوع خاص انحصارگر کند.
مثلاً فرض کنید حملة مگس زیتون به زیتون رودبار در خوشبینانه‌ترین حالت، این‌گونه توجیه می‌شود که رقیبی به زیتون‌های ما حمله کرده است که زیتون خودش را به ما بفروشد و در نگاه بدبینانه، توجیه ما حملة دشمنی برای از بین بردن صنعتی از ما خواهد بود. حمله به ماهیان سردابی هم از همین حیث است.
بسترهایی وجود دارد که می‌تواند این سه مؤلّفه را برای ما هم به فرصت تبدیل کند و هم به تهدید. این بسترها کدامند؟
بستر مهم، دانش بیوتکنولوژیکی است. دانش بیوتکنولوژی در حوزة کشاورزی، عموماً فرصت ساز است و در کنارش تهدیدات خاصّ خودش را هم دارد که باید به تهدیداتش هم توجّه کرد.
اینکه تراریختگی که یکی از مباحث در حوزة بیوتکنولوژی است، به معنای دستکاری ژنتیکی گیاه در جهت اصلاح و برطرف کردن
اشکالات، برای ما یک فرصت است؛ ولی ا گر سازوکار یا توان لازم را برای تشخیص تهدیداتی که در فرآیند اصلاح ژنتیکی گیاهانی که به عنوان اصلاح شده به ما عرضه می‌شود، نداشته باشیم، این قضیه کاملاً تهدیدزاست، یعنی نمی‌شود که اینجا خوش خیال باشیم که گندممان را از آمریکا می‌خریم یا فلان محصولمان را از جای دیگر و بعد اینجا، هیچ کنترل و سپر دفاعی نداشته باشیم و بعد بگوییم اینجا همه چیز خوب است و هیچ مشکلی نداریم. سازمان دارو و غذای آمریکا، FDA، دو استاندارد دارد. استانداردی برای داخل و استانداردی برای خارج از آمریکا. استاندارد داخل، یعنی بررسی استاندارد محصول برای مصرف داخل و استاندارد خارج، یعنی اینکه من تأیید می‌کنم، ولی کسی داخل آمریکا نخورد. اوّلاً این استاندارد دو گانه، تبعیض و اهانتی به سایر کشورها است؛ مثل اینکه شما گندم تراریخته را که برای دام خودت استفاده می‌کنی و مهر FDA می‌زنی، به کشورهای دیگر بفروشی. این یعنی کلاس استاندارد سایر ملّت‌ها در حدّ حیوانات خودتان است.
این توهین بزرگی به ملّت‌ها در حوزة کشاورزی است که مثلاً شما داروخانه می‌روید، دارو می‌گیرید و می‌بینید مهر FDA دارد و بعدش نگاه می‌کنید، می‌بینید نوشته external use (مصرف خارجی) یعنی برای استفادة خارج از کشور آمریکا است نه داخل.
وقتی برای خارج است؛ یعنی شما بگیرید، استفاده کنید، هر آسیبی داشت ما ببینیم و بعد آن مادّة غذایی را طوری درست می‌کنیم که برای مردم خودمان آسیب نداشته باشد.
شما در اکثر این فیلم‌ها می‌توانید ببینید که این داروها در آمریکا تولید می‌شوند و بعد در سایر نقاط استفاده و تست می‌شوند، اشکالاتشان درمی‌آید و بعد در خاک آمریکا مورد استفاه قرار می‌گیرند.
بنابراین ما باید در کنار بهره‌گیری از فرصت‌های بیوتکنولوژی در حوزة کشاورزی، مثل تراریختگی، به شدّت مراقب تهدیداتش هم باشیم و بدانیم این تهدیدات خاموش، دائمی و به سختی قابل کنترل هستند و ا گر ما می‌خواهیم این تهدیدات را نداشته باشیم، باید الزامات پدافند زیستی و غیرعامل را در حوزة محصولات غذایی داشته باشیم؛ یعنی اینکه اوّلاً ما باید سامانه‌های تشخیصی‌مان را ارتقا بدهیم و به سطح کشورهایی که می‌خواهیم از آنها محصولی بخریم، برسانیم؛ یعنی اگر سطح آزمایشگاه‌های ما دو است و سطح آنها چهار، ما برای اینکه بتوانیم با تهدیدات آنها مقابله کنیم و محصولی را که می‌آید، بتوانیم تست کنیم، باید سطح آزمایشگاه‌هایمان را به چهار برسانیم.
دوم اینکه، بانک اطّلاعاتی داشته باشیم و در آن، تمام نقشه‌ها، تمام ویروس‌ها و تمام نمونه‌ها را داشته باشیم که بتوانیم کنترل خوبی اعمال کنیم و سوم اینکه، نوعی ضمانت به لحاظ بهداشتی از طرف مقابل بخواهیم که او بگوید در کار محصول تراریختگی‌اش، چه اصلاحاتی انجام داده است و خودمان هم قدرت تشخیص داشته باشیم؛ وگرنه باید منتظر باشیم که محصولی بیاید و ما پنج یا ده سال بعد، متوجّه شویم که آن محصولی که از آنها گرفته‌ایم و خوردیم، سرطان‌زا بوده و کاهش باروری و ... به بار آورده است. در مقاله‌ای می‌خواندم، نوعی گندم خاص وجود دارد که اگر خانم‌ها بخورند، از هر بیست بار حاملگی
15- 16 بار به سقط ختم می‌شود.
پس هرکس می‌خواهد در حوزة بیوتکنولوژی حرفی بزند، اوّل باید ابزار کنترلش را درست کند که شامل آزمایشگاه، بانک اطّلاعاتی، نمونه‌های تخصّصی، ضمانت و سایر اسناد می‌باشد تا برآن اساس بشود اطمینان داد که فلان محصول خارجی را می‌شود مصرف کرد و چون کشور ما مورد تهدید واقع می‌شود و اکثر رقبای ما، به ما، به چشم دشمن نگاه می‌کنند؛ لذا ما نمی‌توانیم در این زمینه، به آنها اتّکا داشته باشیم.
بنابراین به نظر می‌رسد که توسعة ادبیات پدافندی در حوزة کشاورزی، یک امر جدّی است و نمی‌شود به اتّکا به دانش غربی در این زمینه، اکتفا کرد.
سامانه‌های تشخیصی، سامانه‌های کنترلی، سامانه‌های بانک اطّلاعاتی در این زمینه باید توسعه پیدا کند و دانش بیوتکنولوژیک هم برای اینکه بتواند خوب بشناسد و خوب تولید بکند، باید پویا باشد. با این نگاه، به نظر من ما نیاز به یک دانش بیوتکنولوژیک بومی داریم.
باید بتوانیم محصولمان را خودمان تراریخته کنیم. ممکن است این تغییرات در دست خودمان هم آسیب‌هایی داشته باشد؛ ولی چون دست خودمان بوده است، می‌توانیم آسیب‌هایش را کنترل کنیم.
• مؤثّرترین عامل کاهش آسیب پذیری در بخش کشاورزی چیست؟
منشأ آسیب‌ها، خود ما هستیم. اوّلین آسیب این است که ما سامانة تشخیص تهدیدات زیستی در فضای کشاورزی را به اندازة کفایت نداریم؛ یعنی این سامانه قدیمی است، باید ارتقا پیدا کند و اصلاح شود، به شکلی که توان تشخیص هرگونه تهدید را داشته باشد.
نکتة دوم این است که ما باید بانک اطّلاعات جامعی از این آسیب‌ها که در دنیا به وجود آمده است، داشته باشیم که با این بانک اطّلاعاتی بتوانیم کنترل را اعمال کنیم و تشخیص بدهیم.
نکتة سوم در این آسیب‌ها،کنترل های کیفی برای کنترل کیفیت محصول است. به نظر من این کنترل‌ها در نظام واردات ما ضعیف است. حالا ممکن است که بخشی از آن، به دلیل تحریم باشد که ما نتوانیم از هر فروشنده‌ای در دنیا خرید کنیم و مجبور شویم از فروشندة خاصّی تهیه کنیم و این فروشندة خاص هم چون انحصاری است، شرط خاصّ خود را تحمیل می‌کند که طبیعتاً در حوزة خرید، ما بعضاً با این دست از مشکلات مواجه می‌شویم.
همین چند روز پیش هم شنیدم ریاست محترم جمهوری هم گفته بودند که تأمین اقلام مورد نیاز بخش کشاورزی مورد تأیید بنده نیست و اساساً این رویکرد درستی نیست و ما هم احساس می‌کنیم که این چنین مشکلی را در این بخش داریم. یک بعد دیگر، مسئلة سموم هستند. سموم استفاده شده در موادّ غذایی تأثیرات بدی دارند. ضمن اینکه سموم ناخالص هستند.
الآن سمومی که در موادّ غذایی استفاده می‌شود، دورة عمر بالایی دارند و بعد از اینکه میوه هم چیده می‌شود و محصول بیرون می‌آید، این سموم هنوز در میوه وجود دارد. این سموم می‌تواند سلامت انسان را مورد تهدید قرار دهد.
پس به نظرم بایستی با یک بازنگری در سموم شیمیایی و استفاده از سموم طبیعی نیز اقدامات کنترلی دقیق و سختگیرانه در این خصوص، صورت گیرد؛ وگرنه ما با پدیده‌ای، به نام رشد 400 درصدی سرطان مواجه می‌شویم.
این رشد، عوامل زیادی دارد که یک بخش آن، همین آلودگی است. در دنیا، تولید محصولات ارگانیک، یعنی عدم استفاده از سموم، چه در دام، مانند مرغ و گوشت و چه در حوزه‌های غذایی، کاملاً مورد توجّه قرار گرفته است.
به نظر من هم باید رویکرد جدّی‌ای در این حوزه داشته باشیم. یعنی هم اصلاح مدیریت‌ها و دقّت‌ها و هم ارتقا کیفی سیستم تشخیص. بومی سازی و در واقع کنترل شدید روی حوزة سموم هم بعد مهمّ دیگری است که می‌تواند به شدّت برای ما مؤثّر باشد.
• آیا شما از منظر پدافند غیرعامل، قائل به خودکفایی در کشاورزی هستید؟ اگر هستید چه راهکارهایی دارید تا بتوانیم در حوزه های کشاورزی به خودکفایی برسیم؟
ما باید به الگوی بومی خودمان در خودکفایی برسیم که بر اساس استعدادها و ظرفیت‌های خود ما باشد. منظور این است که ما باید به یک مفهوم آمایش زمین‌های کشاورزی برسیم که بر استفاده از مزیّت‌های سرزمینی و اقلیمی، در جهت تأمین نیازمندی‌های اساسی و اولویت‌بندی آنها تأکید داشته باشد.
بحث ساماندهی آب را هم داریم. باید بدانیم مصرف آب چقدر باشد، کجا باشد و کجا چه مزیّت‌هایی داریم؟ دربارة طرح آمایش سرزمینی کشت و کشاورزی هم باید به این نکات توجّه کنیم که اوّلاً در این طرح، نیازهای اساسی را مدّنظر داشته باشیم؛ دوم اینکه تناسب اقلیم و محصول را تنظیم کنیم؛ سوم هم اینکه بتوانیم تنظیمی در تولیدات داشته باشیم که کشاورز یک سال زیاد نکارد، سال بعد کم، تا در تأمین نیازهای اساسی کشور دچار مشکل نشویم.