مناظرة امام حسین(ع) با شخصی از اهالی مدینه
بحث و گفت‌وگو و طلب علم و پرسش و پاسخ، ارزشمند و عبادت است؛ امّا برخی با یادگیری بعضی از اصطلاحات و به دست آوردن مراتبی از علوم و فنون، می‌خواهند دیگران را تحقیر کنند و برتری علمی خود را به رخ بکشند که بحث و گفت‌وگو را به نزاع و درگیری زبانی می‌کشانند. با اینکه درک می‌کنند حق با طرف مقابل است، دست از جدل و مبارزه برنمی‌دارند که این عادت ناپسند و ضدّ ارزش است. روزی در شهر مدینه، شخصی در خدمت امام حسین(ع) آمد و با غرور و بی‌ادبی به امام گفت: بیا بنشین تا در مباحث دین با یکدیگر مناظره کنیم. حضرت اباعبدالله(ع) برای هدایت آن شخص رهنمود داد و فرمود:
«ای مرد! من نسبت به دین خودم آگاهی لازم دارم و هدایت بر من آشکار است. اگر تو نسبت به دین آگاهی نداری، برو و آموزش لازم را ببین، ما را با جدال و فخرفروشی چه کار؟ همانا شیطان انسان را وسوسه می‌کند و در گوش او زمزمه می‌کند و به او می‌گوید: برو با دیگران در مباحث دینی جدل و مباحثه کن، تا تو را ناتوان و جاهل ندانند.
توجّه داشته باش که مجادله چهارقسم است. اوّل: یا تو و هم مناظره تو در آنچه که «می‌دانید» مجادله می‌کنید، پس هر دو نفر شما پند ناصحان را ترک گفتید و رسوایی را خریدید و علم خود را ضایع کردید.
دوم: یا جاهلانه با هم به نزاع و مناظرة می‌پردازید که جهالت خود را آشکار می‌کنید و جاهلانه به نزاع می‌پردازید.
سوم: یا تو «آگاهی» و هم مناظرة تو «جاهل» است. پس او در حقّ تو ستم می‌کند و می‌خواهد تو را بلغزاند.
چهارم: یا او «علم» دارد و تو حرمت او را حفظ نمی‌کنی و قدر و ارزش او را نمی‌دانی. پس مناظره در تمام اقسام یاد شده ناروا است.
کسی که انصاف دارد و حق را پذیرفته و فخرفروشی نمی‌کند، پس ایمان او محکم است و سخن او در مباحث دینی نیکوست و عقلش را از خطا و لغزش مصون داشته است.»1
پی‌نوشت:
پی‌نوشت‌ها:
پانویس‌های این مقاله
- ۱
1. دشتی، «مجموعة نهج‌الحیاه»، ج 6، «فرهنگ سخنان امام حسین(ع)»، صص123-124.
سیّد حسن حرّ، «سبک اخلاقی مناظرات چهارده معصوم(ع) از منظر قرآن و روایات»، فصلنامة قرآنی کوثر، شمارة 51، زمستان 93، ص 160.
مناظرة امام سجّاد(ع) با مرد شامی
به هنگام آمدن اسیران به «دمشق»، مردی رو به روی حضرت علیّ بن حسین(ع) ایستاد و گفت:
سپاس خدایی را که شما را کشت و نابود ساخت و مردمان را از شرّتان آسوده کرد و امیرالمؤمنین را بر شما پیروز گردانید.
امام زین العابدین(ع) خاموش ماند تا مرد شامی آنچه در دل داشت، برون ريخت. سپس از او پرسيدند: «قرآن خوانده‌ای؟»
گفت: آری!
پرسیدند: «اين آيه را خوانده‌ای؟»
«قُلْ لا أَسْئَلُكُمْ عَلَيْهِ أَجْراً إِلاَّ اَلْمَوَدَّةَ فِي اَلْقُرْبی؛ 1
بگو از شما اجری نمی‌خواهم، جز مودّت با نزدیکانم.»
گفت: آری!
پرسیدند: «و اين آيه را:
«وَ آتِ ذَا اَلْقُرْبی حَقَّهُ؛ 2
حقّ نزدیکان را بدهید.»
گفت: آری!
پرسیدند: «و اين آيه را:
«إِنَّما يُرِيدُ اَللّهُ لِيُذْهِبَ عَنْكُمُ اَلرِّجْسَ أَهْلَ اَلْبَيْتِ وَ يُطَهِّرَكُمْ تَطْهِيراً؛ 3
همانا خداوند اراده فرموده است که از شما اهل بیت، هرگونه رجس و پلیدی را دور گرداند و شما را پاک و مطهّر گرداند.»
گفت: آری!
پرسیدند: «ای شيخ! اين آيه‌ها در حقّ ما نازل شده‌اند. مایيم ذوی‌القربی. مایيم اهل بيت پاكيزه از آلايش.»
شيخ دانست آنچه درباة اين اسيران شنيده است، درست نيست. آنان خارجی نيستند. فرزندان پيغمبرند و از آنچه گفته بود، پشيمان شد و گفت:
خدايا من از بغضی كه از اينان در دل داشتم، به سوی تو توبه مي‌كنم. من از دشمنان محمّد و آل محمّد بيزارم. 4
بازگشت به ابتدای مقاله ↑ - ۱
1. سورة شوری، آیة 23.
بازگشت به ابتدای مقاله ↑ - ۲
2. سورة اسراء، آیة 26.
بازگشت به ابتدای مقاله ↑ - ۳
3. سورة احزاب، آیة 33.
بازگشت به ابتدای مقاله ↑ - ۴
4. شهیدی، «زندگانی علی بن الحسین(ع)»، ص 66.
سیّد حسن حرّ، «سبک اخلاقی مناظرات چهارده معصوم(ع) از منظر قرآن و روایات»، فصلنامة قرآنی کوثر، شمارة 51، زمستان 93، صص 162- 163.
بازگشت به ابتدای مقاله ↑