پادشاه شن‌ها، افشاگر جنایت‌های آل‌سعود

«پادشاه شن‌ها» (King of the Sands؛ مَلِك الرمال) عنوان فیلمی تاریخی است که تاریخ به وجود آمدن رژیم آل سعود را در سرزمین «حجاز» و «نجد» حکایت می‌کند.

این فیلم در سال‌های ۲۰۱۰ تا ۲۰۱۲م. توسط کارگردان معروف سینمای عرب، نجدت انزور کارگردانی شده و هنرپیشة معروف ایتالیایی، فابیو تستی در نقش عبدالعزیز (ابن‌سعود) سرکردة قبیله سعودی و هنرمند انگلیسی بیل فلووز در نقش جان فيلبي، جاسوس انگلیس به هنرنمايي در آن پرداخته‌اند.

در این فیلم مارکو فوشی، دوران جوانی ملک عبدالعزیز و فابیو تستی، سالمندی ملک عبدالعزیز را بازی می‌کنند و در آن بازیگرانی از «انگلیس»، «ترکیه»، «سوریه» و «لبنان» حضور دارند.

خاندان سعودي و تفكر وهّابي عامل اصلي تروريسم منطقه‌اي

نجدت انزور در 11 سپتامبر 2013م. در منطقة «هاي ماركت» واقع در مركز لندن، «پادشاه شن‌ها» را اكران نمود. فيلمي كه داستان زندگي ملك عبدالعزيز بنيان‌گذار «عربستان سعودي» و نحوة تسلّط وي بر حجاز و نجد را با كمك انگليسي‌ها به تصوير مي‌كشد.

انزور كه از ترس كارشكني‌ سعودي‌ها و حاميان خارجي‌ آنها به صورت محرمانه اين فيلم را ساخته است، دربارة فيلم جنجال‌برانگيزش مي‌گويد:

به دليل شباهت حوادث 100 سال پيش با تحوّلات كنوني، اقدام به توليد و كارگرداني «پادشاه شن‌ها» كه دربارة بنيان‌گذار پادشاهي عربستان سعودي ملك عبدالعزيز بن عبدالرّحمن الفيصل آل سعود است، نمودم.

100 سال پيش، جهان عرب به كشورهاي كوچك فاقد اراده و فاقد اختيار تكّه تكّه شد كه بر اساس روابط نژادي و فرقه‌اي با يكديگر تعامل برقرار ساختند. اكنون نيز همان نقشة شوم از سوي قدرت‌هاي خارجي و برخي كشورهاي عربي در حال پيگيري است. به همين خاطر تصميم گرفتم كه اين كار را به زبان انگليسي و با بهره‌گيري از ستاره‌هاي جهاني سينما توليد نمايم... باور دارم كه اين فيلم فرصت‌هاي زيادي براي انتشار در جهان پيش روي خود دارد.

نجدت انزور در اين فيلم، به طور غيرمستقيم ريشه‌هاي تروريسم جاري را در منطقه كه آن را به وضوح مي‌توان در حوادث سوريه مشاهده نمود، به قدرت‌يابي خاندان سعودي در شبه جزيرة عربستان و ائتلاف آن با وهّابيت مرتبط مي‌سازد كه طيّ آن، سعودي‌ها اقدام به قلع و قمع مخالفان خود نمودند و اين شيوه را تاكنون نه تنها در قبال مخالفان داخلي، در قبال مخالفان خارجي‌ خود در پيش گرفته‌ و براي اين كار، اقدام به صدور ترويست‌ها به كشورهايي چون «عراق» و سوريه كه مخالف سياست‌هاي سعودي‌ها هستند، نموده‌اند.

نجدت انزور خود، فيلمش را چنين توصيف مي‌كند:

پادشاه شن‌ها فيلمي است كه به تاريخ تروريسم، ريشه‌هاي آن و ارتباط آن با حوادث كنوني در كلّ جهان (به ويژه جهان عرب) مي‌پردازد.

پادشاه شن‌ها؛ برملاكنندة جنايت‌هاي بنيان‌گذار عربستان سعودي و افشاگر سياست‌هاي امپرياليسم غربي

داستان پادشاه شن‌ها، كه آل‌سعود را نشانه گرفته و آنها را در قلب قصرهایشان تهدید می‌کند، در مورد عبدالعزیز‌بن عبدالرّحمن‌بن آل‌سعود، بنیان‌گذار آل‌سعود و سفر او بعد از تبعید به «کویت» و سپس تسلّط وي بر «ریاض» و پایان دادن به سلطنت آل‌رشید و انتقال او به نجد، «حائل» و سپس «حسا» در سال ۱۹۲۱م. و همچنین سرکوب خاندان شريف هاشمی با همکاری جاسوس مشهور انگلیسی، جان فیلبی، ملقّب به شيخ عبدالله المهتدی است.

گفته مي‌شود سناریوی این فیلم را جوانی عربستانی، به نام کریم الشمری نوشته است و در آن، به صراحت، جنایات ملک عبدالعزیز در عربستان نشان داده می‌شود.

پادشاه شن‌ها فيلمي تابو شكن است كه علاوه بر افشاي جنايت‌هاي بنيان‌گذار عربستان سعودي، امپرياليسم غربي را نيز به عنوان عاملي كه پادشاه را بردة خود ساخته، به نمايش مي‌گذارد.

این فیلم تاریخی، از دو بُعد به تاریخ پادشاهی آل سعود می‌پردازد: از سویی زندگی شاهزاده‌ای محروم و فقير در تبعيد را روايت مي‌كند كه براي بازپس‌گيري سرزمين‌هاي اجدادي خود مي‌جنگد؛ از سوی دیگر خون‌خواری، خشونت، قساوت قلب و بي‌رحمي این شاهزاده را به نمایش در می‌آورد.

ابن سعود با تمام توان و با کمک اخوان (گروهی از پیروان عبدالوهّاب و شبه نظاميان نامنظّمي كه از قبايل محلّي تشكيل شده بودند و نباید با اخوان المسلمين «مصر» اشتباه شود)، در پی برپایی پادشاهی از راه خونریزی و تخریب شهرها و روستاها و حتّی قبرستان‌ها بر می‌آید و پس از هماهنگی با جاسوس انگلیسی، جان فيلبي و با مساعدت‌های حکومت انگیس به آل‌رشید که حاکمان حجاز و «مکّه» بودند، حمله نموده و در مکّه و «مدینه»، حمّامی از خون جاری می‌سازد و پس از یکپارچه کردن نجد و حجاز، این سرزمین را به نام خود نام‌گذاری می‌نماید.

سعودي‌ها زماني كه به حجاز حمله كردند، مردم را صوفي و كافراني دانستند كه قبرها را پرستش مي‌كنند. بنابراین خونشان را مباح اعلام كردند.

ابن سعود پس از پیروزی، آشکارا به تحریف دین، ندادن سهم وهّابیون و پیروی از سیاست‌های استعمارگر پير، يعني «انگلیس» می‌پردازد؛ به گونه‌ای که هم‌پیمانان وهّابی او، یعنی گروه اخوان با او به مخالفت برمی‌خیزند و او با آنها در یک جنگ به مبارزه بر می‌خیزد و سربازان و کسانی را که در پیروزی او در فتح سرزمین‌های نجد و حجاز سهم اصلی را داشتند، می‌کشد.

پس از آنكه اخواني‌ها در اواخر دهة 1920م. و اوايل دهة 1930م. توانايي خود را نشان دادند، پادشاه از ترس شورش آنها عليه خود، دست به قتل عام آنها زد. از سوي ديگر اميران رقيب خود را كه عمدتاً از خاندان الرّشيد بودند، تبعيد نمود.

البتّه ابن‌سعود پس از جنگ با اخوان، بر سر قراردادی برای تقسیم قدرت با وهّابیون به توافق می‌رسد و آنها را تحت عنوان نگهبانان دینی سازماندهی می‌کند. پس از ائتلاف وهّابيت و آل سعود جنايت‌هاي آنان پايان نپذيرفت؛ بلكه در سال 1952م. كشتار «طائف» رخ داد كه طيّ آن نيروهاي ابن سعود به مساجد حمله كرده و با وحشي‌گري تمام مردمي را كه در مساجد حضور داشتند، سر بريدند.

به اين فيلم، به عنوان فيلمي نگاه مي‌شود كه شايد بتواند از زاوية جديدي به زندگي اوّلين پادشاه عربستان بپردازد و نقاط تاريك زندگي وي را نمايان سازد؛ چيزي كه در عربستان سعودي بي‌سابقه بوده است.

نكتة برجستة اين فيلم براي تماشاگران غربي، نقشي است كه بيل فلوز، به عنوان تاجر و جاسوس مسلمان شدة انگليسي در نقش اس تي. جان فيلبي (1885-1960م.) بازي مي‌كند. وي همچنين سمت مشاور پادشاه را نيز بر عهده دارد.

در طول جنگ جهاني اوّل، دفتر «هند» و دفتر عربي در «قاهره» براي تأثيرگذاري بر سياست انگليس در خاورميانه با يكديگر رقابت مي‌كردند. دفتر عربي كه بخشي از اطّلاعات نظامي انگليس بود، ارتباطاتي با دفتر جنگ و دفتر خارجي دولت انگليس داشت و توانست تي. اي. لورنس (عرب) را به نزد خاندان شريف هاشمي مكّه بفرستد و شورش عرب عليه دولت «عثماني» را هماهنگ نمايد.

در اين ميان، دفتر هند كه مسئول تأمين امنیّت «خليج فارس» بود، به فيلبي توصيه كرد كه به رياض سفر كرده و با عبدالعزيز تماس برقرار كند. سرانجام در حالي‌كه فيلبي ناكام شده بود، تصميم گرفت كه وفاداري خاندان سعودي را بخرد و در آن شرايط، مانع از حمله به حجاز در طول جنگ جهاني اوّل شود. در اوايل دهة 1920م. عبدالعزيز كه بار ديگر آزاد شده بود، اهداف خود را تعقيب نمود.

وي قبل از آنكه به سمت غرب حركت نمايد و خاندان هاشمي را از قدرت به زير بكشاند، خاندان الرّشيد را در منطقة نجد در هم كوبيد و در نهايت، در سال 1932م. منطقة نجد مركزي و حجاز ذيل پادشاهي عربستان سعودي متّحد شدند.

از سوي ديگر، اين فيلم در واقع بخشي از توافقي كه ميان انگليس و سلطان عبدالعزيز صورت گرفت و چگونگي حمايت مالي و تسليحاتي انگليس از وي براي پايان دادن به قدرت آل‌رشید و رهايي از حكومت عثماني‌ها به منظور اشغال منطقه و بسط نفوذ غرب در آن را به نمايش مي‌گذارد و اين چيزي است كه بعدها در توافقنامة «سايس- پيكو» ميان انگليس و «فرانسه» عملي گرديد و به موجب آن، كشورهاي منطقه ميان اين دو قدرت استعماري تقسيم شدند.

انزور در اين‌باره مي‌گويد:

من در اين فيلم با اشاره به نقش مرموز عربستان سعودی در تجزية اين كشورها، سعی داشتم با استفاده از هنر هفتم، آزادی اعراب را كه دولت سعودی سعی دارد آن را نقض كند، فاش كنم.

وی با بیان اینکه ما شاهد تلاش برای تقسیم شدن منطقه هستیم، تأکید کرد:

گویا شاهد ساکس پیکوی جدیدی هستیم که کشورهای جنوبی خلیج فارس به ویژه عربستان در آن نقش دارند.

علاوه بر اين، پادشاه شن‌ها برخي حقايق و جزئيات ارتباط تنگاتنگ ميان انگليس و مهرة آن در منطقه، يعني عبدالعزيز آل سعود و اينكه چگونه وي پروژة انگليسي‌ها را پيش برد و انگليس نيز مقام پادشاهي عربستان سعودي را به وي پاداش داد، بر ملا مي‌سازد. همچنين بخشي از توافق و سوگند و پيماني كه ميان وهّابي‌ها و آل‌سعود براي تقسيم قدرت و حكومت، مانند قوّة مجريّه و قوّة قانون‌گذاري منعقد گرديد يا توافق بر سر حكمراني به وسيلة شمشير (آل سعود) و قرآن (وهّابيت) را به تصوير مي‌كشد. ائتلافي كه تا به امروز تداوم يافته و نتايج منفي آن بر منطقه نمايان گرديده است كه تفكّرات سلفي‌ تكفيري و افراطي و گروه‌هاي جهادي، مهم‌ترين نمودهاي آن هستند.

پادشاه شن‌ها و افشاي زواياي تاريك و مجهول زندگي ملك عبدالعزيز

اینکه چرا این کارگردان مشهور سوری چنین شخصیّتی را برای فیلم جدیدش انتخاب کرده نیز مورد توجّه قرار گرفته و او پاسخ داده است که:

شخصیّت ملک عبدالعزیز شخصیّتی است که هر هنرمندی را به خودش جلب می‌کند، شخصیّتی جنجالی است و در زمانه‌ای که بوده، چه در شبه جزیرة عربستان و چه در جهان عرب، حوادث مهمّی رخ داده است که شباهت بسیاری با آنچه که این روزها در جهان عرب می‌گذرد، دارد و این به درد نسل‌های بعد می‌خورد.

عبدالعزیز آل‌سعود از مهم‌ترین شخصیّت‌های جهان در قرن بیستم است که توانست در نبرد با رقیبان خود از آل‌رشید در نجد، آنان را از

قدرت در این منطقه به زير بكشد و با ساقط کردن حکومت هاشمي‌ها در حجاز، نجد و حجاز را یکی کرده و پادشاهی عربستان سعودی را بنیان بگذارد؛ پادشاهی که با کشف نفت در دوران او، این کشور را به یکی از ثروتمندترین کشورهای جهان تبدیل کرد.

شخصيّت عبدالعزيز براي انزور جذّاب بوده است؛ جذّاب از اين بابت كه تنها نكته‌های مثبت اين شخصيّت تاكنون ذكر شده و زوايای تاريك و مجهول اين شخصيّت را وي در اين فيلم به خوبی به نمايش در آورده است. مقامات سعودي همچنين انزور را متّهم كرده‌اند كه در پادشاه شن‌ها به شخصيت ملك عبدالعزيز توهين نموده است؛ امّا انزور گفته است كه داستان اين فيلم بر اساس منابع مستند و كتاب‌هاي تاريخي معتبر و بر اساس داده‌هاي واقعي، نه تخيّلي نوشته شده است.

جنايت‌هاي آل‌سعود به انزور براي ساخت اين فيلم انگيزه بخشيد

نجدت انزور پسر اسماعيل انزور بازيگر معروف سينماي سوريه است. هرچند كه شهرت عمدة نجدت در درجة نخست به توليد سريال‌هاي تلويزيوني دربارة موضوعات مهمّ تاريخ اسلامي و تاريخ «خاورميانه» ارتباط دارد، امّا وي همچنين به عنوان كارگرداني كه به موضوعات حسّاس سياسي نيز علاقه‌مند است، شناخته مي‌شود.

آخرين كار وي، يعني پادشاه شن‌ها در همين راستاست. عمدة كارهاي انزور تاكنون ناظر به مشكلات و معضلات جوامع عربي بوده و بسياري از سريال‌هاي وي به مسئلة تروريسم اختصاص داشته است.

وي تاكنون سريال‌هاي «الحور العين» و «مارقون» كه نمونه‌هايي از تروريسم را در جهان عرب و جهان غرب به تصوير مي‌كشد و سريال «ما ملكت ايمانكم» كه نسبت به وقوع بحران سوريه هشدار داده بود و در آن تفكّرات و اقدامات جريان‌هاي ديني كه به اسم دين، وحشيانه‌ترين اعمال را انجام مي‌دهند، بر ملا مي‌سازد و برخي سريال‌هاي ديگر نظير «أخوة التراب» و «نهاية رجل شجاع» و «الجوارح» را تهيّه و كارگرداني نموده است و عمدة كارهاي وي با استقبال گستردة مخاطبان عربي مواجه شده و برخي از آنها نيز برندة جوايز عربي و بين المللي شده‌اند.

انزور دربارة انگيزه‌هاي انتخاب اين موضوع مي‌گويد:

متأسّفانه برخی دولت‌های منطقه [از جمله عربستان] خطوط قرمزی را ساخته و پرداخته‌اند که کسی نتواند به آنها نزدیک شده و در صفحات تاریخ آنها غور کند و این چیزی است که من را به این کار ترغیب کرد.

انزور دربارة چرایی ساخت چنین پروژه‌ای گفت:

رفتار آل سعود با فرقه‌های صوفی در حجاز که آنها به دست وهّابیون تکفیر شده و خانه‌هایشان سوزانده شد و مردان و کودکانشان کشته شدند و به زنانشان تجاوز شد، یکی از دلایلی بود که این فیلم را ساختم و شما همین امر را امروز در سوریه می‌توانید ببینید که گروه‌های تروریستی حمایت شده توسط عربستان در حال از بین بردن هزاران سال تمدّن هستند.

داستان انزور با آل‌سعود با کارگردانی سریال الحور العين شروع شد که در آن انزور قصد داشت به مهاجران سوری و عرب به عربستان بپردازد؛ چراکه اکثر این مهاجران توسط مافیاهای تکفیری در سعودی در اختیار عملیات‌های تروریستی در کشورهای متبوعشان قرار می‌گرفتند. اين فيلم به كارگرداني انزور توليد شد؛ امّا آل سعود مانع از

پخش اين سريال گرديد.

اكران فيلم

هرچند كه مقامات سعودي توانستند با استفاده از نفوذ خود در كشورهاي جهان، اكران اين فيلم را به تعويق بياندازند، امّا هرگز موفّق نشدند مانع از اكران دائمي اين فيلم گردند. قرار بود این فیلم در بهار ۲۰۱۲م. به نمایش درآید؛ امّا اکران آن با کارشکنی برخی مهره‌هاي سعودي به تعویق افتاد. تا اينكه بالاخره در 11 سپتامبر در «لندن» به روي پردة نمايش رفت.

نجدت انزور در مورد تعیین این تاریخ برای نمایش فیلمش و همچنین مکان آن می‌گوید:

من این تاریخ را انتخاب کردم تا با حوادث ۱۱ سپتامبر در «آمریکا» که نتیجة پشتیبانی از تفکّر افراط‌گرایان بود، هم‌زمان باشد. همچنین من شهر لندن را انتخاب کردم؛ زیرا انگلیس بیشترین نقش در روی کار آوردن آل‌سعود و حمایت از توطئه‌های آنها را داراست.

اين روز را انتخاب كردم؛ چرا كه باور داشتم اقدامات تروريستي در جهان، نتيجة تفكّر افراطي و دوري از اسلام واقعي است؛ اسلامي كه به تساهل و گفت‌وگو و كنارگذاشتن خشونت دعوت مي‌كند و بر اساس شمشير حكومت نمي‌كند. غرب نيز متأسّفانه از اين عقب‌ماندگي سوء استفاده نموده و آن را براي پاشيدن بذر تفرقه ميان عرب‌ها و مسلمانان به كار بست.

جالب است كه در مراسم نمايش تريلر اين فيلم كه در سال 2012م. برگزار شد، نوادگان خاندان سعودي و خاندان الرشيد حضور داشتند. يكي مضاوي الرشيد، استادتمام انسان‌شناسي اجتماعي در «كالج پادشاهي لندن» بود كه عمدة تحقيقات خود را معطوف به تاريخ عربستان سعودي و مباحث مربوط به توسعه در اين كشور ساخته است. وي همچنين به دليل انتقاد از رژيم سعودي به شهرت فراواني دست يافته است.

ديگري بسامه بنت سعود، آخرين بازمانده از فرزندان ابن‌سعود و مهم‌ترين شخصيّت بازمانده از پادشاه شن‌هاست. شاهزاده بسامه، اخيراً به «اكتون» واقع در اطراف لندن نقل مكان كرده و وي به طرز غيرمنتظره‌اي به يكي از منتقدان نظام سعودي و طرفداران انجام اصلاحات در اين كشور تبديل شده است.

شاهزاده بسامه نسبت به حقوق زنان، آموزش، خدمات اجتماعي، قدرت بيش از حدّ قضات، تبعيض‌ها و سوء ‌استفاده‌هاي مالي و سيطرة علماي مذهبي بر امور داخلي عربستان سعودي انتقاد دارد.

با وجود این، با يك نگاه ظريف‌تر به ديدگاه‌هاي وي در خصوص اصلاحات سياسي در عربستان سعودي، مي‌توان وي را جزو منتقدان ميانه‌رو قلمداد نمود. وي اصراري ندارد كه قدرت عموي خود، يعني ملك عبدالله، پادشاه كنوني عربستان را به چالش بكشد.

به اين ترتيب مي‌توان او را جزو اعضاي وفادار به خاندان سعودي ناميد. وي در اين‌باره مي‌گويد:

من همچنان يك شهروند مطيع هستم و هميشه پشت خاندان پادشاهي خواهم ايستاد؛ امّا در عين حال هرگز در قبال كارهايي كه در كشورم اتّفاق مي‌افتد، ساكت نخواهم نشست.

ناكامي آل سعود در متوقّف كردن اين پروژة سينمايي

اين فيلم، فيلمي جنجال‌برانگيز است كه بنيان‌گذار پادشاهي عربستان سعودي را به زير تيغ انتقاد مي‌كشد و اين چيزي نبود كه مورد رضايت آل‌سعود و حاميان غربي اين خاندان باشد؛ لذا خاندان سعودي تمام تلاش خود را به كار بست تا مانع از پخش اين كار سينمايي فاخر گردد. نجدت انزور با بیان اینکه رژیم آل‌سعود در ریاض از این فیلم راضی نیست و او را مورد تهدید قرار داده است، گفته بود: شرکت «محاماة» انگلیس ما را به کشاندن این پرونده به دادگاه تهدید کرده و گفته است که ما به توهین و سوءاستفاده از خانواده سعودی متّهم هستیم و این شرکت انگلیسی نمایندة عربستان سعودی بود.

این شرکت نامه‌های تهدیدآمیزی برای انزور ارسال کرده و در آنها، جزئیات فیلم را خواسته و گفته بود که مانع اکران آن در اروپا، آمریکا و کشورهای عربی، از جمله لبنان خواهد شد و بعد از آنکه كارگردان فيلم پادشاه شن‌ها خواسته‌های اين شركت را رد کرد، فابیو تستی، بازیگر اين فيلم را تهدید کردند.

اين در حالي بود كه روند تهيّه و ساخت اين فيلم به دليل حسّاسيت موضوع و ترس از تلاش‌های عربستان جهت به ثمر نرسيدن اين اثر، در سكوت رسانه‌ای كامل به اتمام رسيد.

آيا دولت سوريه حامي مالي پادشاه شن‌ها بوده است؟

از زماني كه مقامات سعودي متوجّه شدند پادشاه شن‌ها مراحل نهايي توليد و پخش خود را طي مي‌كند، دست به كار شده و براي كم كردن ارزش اين فيلم، به تبليغات منفي عليه آن روي آورده و آن را ساختة دست دولت سوريه معرفي كردند و تلاش نمودند تا نشان دهند كه دولت سوريه با حمايت از ساخت چنين فيلمي درصدد است تا مشكلات داخلي خود را به عوامل خارجي منتسب كند. حال آنكه با موضع‌گيري‌هاي كارگردان فيلم، خطّ بطلاني بر چنين اتّهامات ناروايي كشيده شد.

انزور دربارة حمایت دولت سوریه گفته است:

امکانات این فیلم در شرایط کاملاً معیّن و شفّافي فراهم شد و هیچ بخش دولتی و از جمله دولت سوریه از ما حمایت نکرد و تولید این فیلم کاملاً خصوصی است و مهم این است که پیام خود را برساند؛ چرا که می‌خواستم بدون در نظر گرفتن منفعت کسی از تاریخ سخن بگوییم.

انزور بيان داشت:

پادشاه شن‌ها را با پول خودم ساختم؛ چراکه در فیلم‌ها و سریال‌های قبلی كه با كمك اسپانسرهاي مالي عربي اقدام به توليد فيلم مي‌كردم، با چنین مشکلاتی مواجه شدم؛ مانند سريال حور العين كه توسط شبكة mbc تأمين مالي گرديد؛ امّا با اعتراض سعودي‌ها پخش آن سريال متوقّف شد؛ برای همین تصمیم گرفتم که پادشاه شن‌ها، از هر گونه پروپاگاندای سیاسی به دور باشد و آن را به زبان انگلیسی برای اطّلاع مردم در غرب ساختم.

منابع: