آموزه‌های طبّ و تغذیه در سنّت‌های اسلامی و ایرانی

دکتر محمّد دریایی

ارتباط بین رنگ میوه‌ها و خواصّ آنها

میوه‌ها و رنگ‌ها، هر کدام ویژگی و فایدة خاصّ خود را دارند.

رنگ سبز

گیاهان دارای این رنگ، مانند کلم بروکلی، کلم پیچ، اسفناج، کاهو و جوانة بروکسل، به ویژه برای سیستم گردش خون مفیدند. این سبزی‌ها سرشار از موادّ معدنی و انواع مختلف ویتامین‌های گروه B هستند. برخی فیتوکمیکال‌هایی که در گیاهان سبز یافت می‌شوند، عبارتند از: ایندول و سولفورافن که به دلیل داشتن ساختارهای ضدّسرطان، از اهمّیت ویژه‌ای برخوردارند. دانشمندان سعی کرده‌اند که از این مواد، به تنهایی در مکمّل‌ها استفاده کنند؛ امّا در تحقیقات خود دریافته‌اند که این مواد به صورت طبیعی و در کنار سایر ترکیبات گیاهی اثربخش‌تر خواهند بود.

رنگ قرمز

گیاهان قرمزی چون گوجه فرنگی، هندوانه و کلم قرمز، سرشار از انواع مختلف فیتوکمیکال‌هایی هستند که می‌توانند اثر رادیکال‌های آزاد را از بین ببرند. یکی از انواع خاص فیتوکمیکال‌ها با نام لیکوپن از اختلالات مربوط به پروستات، به شدّت جلوگیری می‌کند و اثر آسیب‌هایی را که از طریق تشعشعات زیان‌بخش آفتاب روی بدن به وجود می‌آید، بهبود می‌بخشد. وجود مادّة لیکوپن موجب قرمزی رنگ برخی میوه‌ها می‌شود.

رنگ نارنجی

گیاهانی چون هویج، کدو تنبل، کدو مسمایی، سیب زمینی شیرین، هلو و گرمک دارای کاروتنوئید هستند. این رنگدانه با کمک به بازسازی DNA از ایجاد سرطان جلوگیری می‌کند. این گیاهان همچنین برای پیشگیری از بیماری‌های چشمی مفیدند و به دید چشم در شب کمک می‌کنند. میوه‌هایی که رنگشان نارنجی پررنگ است، به جذب ویتامین A کمک و از انباشته شدن بیش از حدّ آن، که می‌تواند سبب ایجاد پوکی استخوان شود نیز جلوگیری می‌کنند.

زرد مایل به سبز

ذرّت، نخود، خربزه و آواکادو که دارای این رنگدانه هستند، با ترکیب دو رنگدانة زرد و سبز، حاوی کاروتنوئید لوتئین هستند و مانع ایجاد آب مروارید و بروز لکّه‌های سرطانی روی پوست می‌شوند. این نوع میوه‌ها و سبزی‌ها تا حدودی هم می‌توانند از بروز پوکی استخوان جلوگیری کنند.

زرد مایل به نارنجی

میوه‌هایی مانند پرتقال، آناناس، نارنگی، هلو، انبه و شلیل سرشار از انواع آنتی‌اکسیدان‌ها هستند و با ویتامین سرشار خود به حفظ سلامت غشاهای مخاطی کمک می‌کنند. این مواد همچنین برای بافت اتّصالی هم مفید هستند و از بیماری‌های قلبی جلوگیری می‌کنند و موجب تسریع گردش خون می‌شوند.

سفید مایل به سبز

این رنگ که در گیاهانی، مانند پیاز، سیر، گلابی، کرفس و پیازچه مشاهده می‌شود، میزان قابل توجّهی از فیتوکمیکال‌ها را در این گیاهان ذخیره می‌کند. سیر و پیاز با داشتن آلیسین از خاصیّت ضدّویروسی، ضدّ قارچی و ضدّباکتریایی برخوردارند و می‌توانند عملکردی مشابه یک آنتی‌بیوتیک خفیف داشته باشند. اگر به وعده‌های غذایی، مقداری سیر و پیاز اضافه کنید، خاصیّت مسمومیّت غذاهای پرچرب را از بین می‌برد. کرفس هم خواص متعدّدی دارد و با داشتن موادّ معدنی سرشار، به ویژه سدیم سبب سلامت مفاصل می‌شود.

قرمز، آبی و بنفش

این طیف رنگی که در میوه‌ها و سبزی‌هایی مثل سیب قرمز، چغندر، زغال اخته، توت فرنگی، آلوبرغان، انگور و شاه توت موجود است، با عنوان رنگ تیره شناخته می‌شود و غنی از آنتی‌اکسیدان‌هایی است که با عملکرد خود، جریان خون را در رگ‌ها بهبود می‌بخشند و از لخته شدن آن جلوگیری می‌کنند.