نسب شناسی قاتلان اباعبدالله(ع)

پ.میعاد

«هیچ‌کس برای کشتن ما شتاب نمی‌کند؛ مگر آنکه زنا زاده باشد.»1 این مضمونی است که در بسیاری از روایات می‌توان دید. مضمونی که اشاره می‌کند در هنگام مداخلة شیاطین در نطفة انسان، به جای به دنیا آمدن انسانی با مقصد الهی، سربازی به جنود ابلیس افزوده می‌گردد؛ چنانچه امام صادق(ع) ضمن روایتی به ابابصیر فرمودند: «در صورتی که زن و مرد در هنگام نزدیکی، نام خداوند را بر زبان نرانند، شیطان در آن عمل، دخالت می‌کند.» آنگاه حضرت به این آیه استناد کردند که خداوند خطاب به ابلیس فرمود:

«وَ شارِكْهُمْ فِي الْامْوالِ وَ الاَوْلادِ؛2

و در اموال و فرزندانشان با آنان شریک کن.»

آنگاه حضرت در تکمیل سخن خود فرمودند:

«همانا شیطان برای آن می‌آید که با زن هم‌بستر گردد؛ همان‌گونه که مرد با او هم‌بستر می‌گردد... و نکاح می‌کند همان‌گونه که مرد زن را به نکاح خود درمی‌آورد.» ابابصیر پرسید: چگونه بفهمیم که چنین اتّفاقی رخ داده است یا خیر؟ حضرت فرمودند: «به وسیلة حبّ و بغض ما. کسی که ما را دوست داشته باشد، نطفه‌اش از نطفة عبد است و آن کس که بغض ما را داشته باشد، نطفه‌اش نطفة شیطان است.»3

سخن امام صادق(ع) را مقدّمه‌ای بر ماجرای خونبار عاشورا و فاجعة کشتار مظلومانة سبط نبیّ اکرم(ص) می‌کنیم و به بررسی نسب قاتلان حضرت سیّد الشّهداء(ع) می‌پردازیم. باشد که دشمنان خدا را بهتر بشناسیم.

یزید بن معاویه

مسلّماً پدر یزید، معاویه نبود. به احتمال زیاد به علّت وجود قاعدة فراش 4 فرزند زنازادة میسون را به معاویه منتسب ساختند. میسون، مادر یزید، از قبیلة کلبیان و دختر بَجدَل کلبی است.5 زمانی که شهرت زیبایی و اندام موزون او به گوش معاویه رسید، معاویه، ندیده عاشق او شد و در سن 52 سالگی او را به کاخ فراخواند و با او ازدواج کرد. میسون، زنی از قبیلة مسیحیان بود و یزید نیز در دامن همین قبیله بزرگ شد و مسیحیان را به مسلمانان ترجیح می‌داد. تا آنجایی که برای پسرش، خالد، مربّیان مسیحی آورد.

زمانی که میسون با معاویه ازدواج کرد، باکره نبود. نطفة یزید نیز زمانی بسته شد که میسون از غلام پدرش، سفّاح، باردار شد.6

عبیدالله بن زیاد بن‌ابیه

عبیدالله بن زیاد که در زبان حضرت زینب کبری(س)، ابن مرجانه خوانده شده است،7 فرزند زنازادة مردی بود که به علّت مشخّص نبودن پدرش، او را زیاد فرزند پدرش! (زیادبن ابیه) می‌خواندند.

مادر عبیدالله بن زیاد، مرجانه، زنی بود که در کلام امیرمؤمنان علی(ع)،

فاجره خوانده شد 8 و به بدکارگی شهرت داشت.9

ابن زیاد کسی است که از زبان مبارک امام حسین(ع)، زنازاده پسر زنازاده مورد خطاب قرار گرفت.10

گفتنی است که زیاد، پدر عبیدالله نیز فرزند زنی بدکاره به نام سمیّه بود. با به دنیا آمدن زیاد، بر سر پدری او، دعواهای بسیاری رخ داد که شرح رسوایی آن در کتاب‌های تاریخی نقل شده است. در نهایت در دعوای بین چند مرد، او را به ابوسفیان منتسب ساختند؛ در حالی‌که مادرش سمیّه، در زمان بارداری او در فراش ابی‌عبید، غلام بنی‌علاج بود و به خاطر آنکه نسبت او به مردی ناشناس می‌رسید، نخستین بار از سوی عایشه، زیاد بن ابیه خوانده شد.11

این خاندان در زیارت‌های مأثوره، لعن شده‌اند. از جمله «زیارت عاشورای معروفه»، که در آن می‌خوانیم: «اللهم العن آل زیاد ...»12

شمر ذی الجوشن

در روز عاشورا، امام حسین (ع)، آتشی فراهم کردند تا مانع پیشروی لشکر دشمن به سوی خیام شوند. شمر با وقاحت به امام(ع) گفت: ای حسین! به سوی آتش شتاب کردی، پیش از آنکه قیامت برسد. امام(ع) در پاسخ او فرمودند: «ای پسر زن بزچران! تو از من به آتش سزاوارتری.»13

در این سخن، امام حسین(ع) به نسب ناپاک شمر اشاره کردند. مادر شمر که در بیابان به بزچرانی مشغول بود و از چوپانی که از کنار او می‌گذشت، تقاضای آب کرد تا با آن رفع عطش کند. چوپان تقاضای شیطانی خود را شرط دادن آب قرار داد و او نیز پذیرفت و از این طریق، نطفة شمر منعقد شد.14

عمر بن سعد بن ابی‌وقّاص

دربارة انتساب عمر به سعد در کتب تاریخی مطلبی بیان نشده است؛ هرچند با ملاک اهل بیت(ع) در دوستی و دشمنی با خاندان نبوّت(ص) می‌توان او را حرام‌زاده دانست؛ چنانچه فرمودند: «دوست ندارد ما را مگر حلال‏زاده و دشمن ندارد ما را مگر حرام‌زاده‏.»15

با این حال، معاصران سعد (پدر عمر)، به خوبی دربارة نسب ناپاک او آگاه بودند. مادر سعد با خادم مادرش که مردی از قبیلة بنی‌عذره بود، زنا کرد و حاصل آن سعد شد. اتّفاقاً روزی سعد بن ابی‌وقّاص با معاویه بر اثر چنین ماجرایی بحث کردند. ماجرا این‌گونه بود که سعد به معاویه گفت: من در امر خلافت از تو سزاوارتر هستم. معاویه نیز در جوابش گفت: چون تو از نطفة مردی از قبیلة بنی‌عذره هستی، لایق امر خلافت نیستی؛ زیرا آنها از اراذل مردمند.16 این درحالی ‌است که نسب خود معاویه نیز حقیقتاً به ابو‌سفیان نمی‌رسد!

سیّد اسماعیل حمیری، در شعری به زیبایی چنین رقابت‌هایی را در

آن دوره به تصویر کشیده است. او می‌گوید:

زمانه این گونه گردیده است کسانی که نسب معیّنی ندارند، به ریاست می‌رسند. آنها خود را به کسی به دروغ نسبت می‌دهند؛ در حالی که نسبی پست و بد ذات دارند. خلفای اوّل و ثانی و ثالث و معاویه و دیگران که همگی صاحب نسب‌های غیرمعروف و پست بوده‌اند، بر مردم ریاست کرده‌اند و اگر حرام‌زادگی فرزندان سعد نبود، آنها نیز به ریاست نمی‌رسیدند.17

کسانی که بر پیکرها اسب راندند

پس از شهادت امام حسین(ع) و یارانشان، عمر بن سعد ملعون فریاد زد: چه کسی داوطلب می‌شود که بر بدن حسین اسب بتازد؟

ده نفر از سخت‌دل‌ترین مردم جلو دویدند که عبارت بودند از: اسحاق‌بن حوبه (کسی که پیراهن امام را غارت کرد)، اخنس‌بن مرثد، حکیم‌بن طفیل، عمربن صبیح صیداوی، رجاء‌بن منقذ عبدی، سالم‌بن خیمثمه جعفی، صالح‌بن وهب جعفی، واحظ‌بن غانم، هانی‌بن ثبیت حضرمی و اُسیدبن مالک. (لعنهم الله اجمعین)

اینان در برابر کاری که دنیا و آخرتشان را بر باد داد، جایزة کوچکی از ابن زیاد گرفتند. مرحوم ابن‌طاووس در کتاب ارزشمند خود، «لهوف»، ذکر می‌کند که هر ده تن آنها حرام‌زاده بودند.18

در زیارت عاشورا تمامی این ناپاک زادگان را لعنت می‌کنیم و می‌گوییم:

«وَ لَعَنَ اللهُ آلَ زِیادٍ وَ آلَ مَرْوانَ وَ لَعَنَ اللهُ بَنی اُمَیَّةَ قاطِبَةً وَ لَعَنَ اللهُ ابْنَ مَرْجانَةَ وَ لَعَنَ اللهُ عُمَرَ بْنَ سَعْدٍ وَ لَعَنَ اللهُ شِمْراً وَ لَعَنَ اللهُ اُمَّةً اَسْرَجَتْ وَ اَلْجَمَتْ وَ تَنَقَّبَتْ لِقِتالِکَ ...؛

و خدا لعنت کند خاندان زیاد و خاندان مروان را و خدا لعنت کند تمامی بنی‌امیّه را و خدا لعنت کند فرزند مرجانه (ابن‌زیاد) را. خدا لعنت کند عمربن سعد را و خدا لعنت کند شمر را و مردمی را که اسب‌ها را زین کردند و دهنه زدند و به راه افتادند برای پیکار با تو.»

نسل‌های نورانی، تولّدهای پاک

از طریق روایات می‌توان دریافت کسی که توّلدی ناپاک دارد، ویژگی‌های اخلاقی و رفتاری خاصّی می‌یابد که او را برای مقابله با حق مستعد می‌سازد. صحنة عاشورا، صحنه‌ای است که تمامی ناپاکان (در نسل و خوراک و رفتار و دین) در برابر تمامی پاکی قرار گرفتند؛ پاکی و طهارتی که حتّی کوردلان یزیدی نیز می‌دیدند؛ چنانچه قاتل امام حسین(ع) در آخرین لحظات، گستاخانه خطاب به ایشان می‌گوید:

پدرت بهترین مردمان بعد از پیغمبر برگزیده، صاحب تعظیم و احترام است و من امروز تو را می‌کشم و به زودی پیشمان خواهم شد و به دوزخ خواهم رفت؛ ولی به خاطر کینه‌ای که در دل دارم، خون تو را بر

خاک می‌ریزم و بر فرزند پیغمبر رحم نمی‌کنم.19

و در جایی دیگر گفت:

من تو را به حق شناختن می‌شناسم! مادرت فاطمة زهرا و پدرت علیّ مرتضی و جدّت محمّد مصطفی است و کسی که از جانب تو دشمنی می‌کند و طلب خون تو را می‌کند، خداوند علیّ اعلا است. با این حال تو را می‌کشم و هیچ پروایی از این کار ندارم... 20

اَلا لَعنَتُ اللهِ عَلَی قَومِ الظّالِمینِ.

پی‌نوشت‌ها: