حکومت امام عصر(عج) حکومت واجد جهانی

سیّد محمّد ضیاء‌آبادی

تا قیامت می‌زند قرآن ندا

کای گروهی جهل را گشته فدا

مر مرا افسانه می‌پنداشتید

تخم کین و کافری می‌کاشتید

هین بدیدید ای خسیسان زَمَن

که شما بودید افسانه، نه من

«يُريدُونَ أَنْ يُطْفِؤُا نُورَ اللهِ بِأَفْواهِهِمْ وَ يَأْبَی اللهُ إِلاَّ أَنْ يُتِمَّ نُورَهُ وَ لَوْ كَرِهَ الْكافِرُون؛1

می‌خواهند نور خدا را با دهانشان خاموش کنند. تمام این قدرت، در کنار قرآن خدا مانند باد دهان است که بخواهند با آن آفتاب را خاموش کنند. آیا چنین چیزی ممکن است؟ این نور الله است. نوری است که خدا آن را برافروخته است؛ مگر می‌شود چراغ خدا افروخته را خاموش کرد؟»

«يُريدُونَ لِيُطْفِؤُا نُورَ اللهِ بِأَفْواهِهِمْ وَ اللهُ مُتِمُّ نُورِهِ وَ لَوْ كَرِهَ الْكافِرُون؛2

می‌خواهند نور خدا را خاموش کنند؛ ولی خدا خواسته است که نور خود را به اتمام رساند.»

«إِنَّا نَحْنُ نَزَّلْنَا الذِّكْرَ وَ إِنَّا لَهُ لَحافِظُونَ؛3

به طور مسلّم فرود آورندة قرآن ما هستیم و به طور مسلّم نگه‌دارندة آن نیز ما هستیم.»

در این جهان، پرآوازه‌تر از پیامبر اکرم(ص) کیست؟

«وَ رَفَعْنا لَكَ ذِكْرَك؛4

و ذکر و یاد تو را در این عالم، بلند گردانیدیم.»

این وعدة قطعی خدا به پیغمبر محبوبش است که: من خواسته‌ام تو در دنیا بلندآوازه باشی و نامت در همه‌جا با رفعت و عظمت برده شود و جدّاً چه کسی امروز بلند آوازه‌تر از پیامبر اعظم(ص) پیدا می‌شود؟ کدام شخصیّت را در عالم سراغ دارید که اسم مقدّس او را صبح و شام از دستگاه‌های فرستندة دنیا با عظمت ببرند و رفعت مقام او را با صدای بلند به جهانیان اعلام نمایند و بگویند:

«أَشْهَد أَنَّ مُحَمَّداً رَسُولُ اللهِ؛

شهادت می‌دهم که محمّد رسول خداست.»

وقتی اسم مقدّسش به گوش‌ها می‌رسد، دل‌ها به اهتزاز می‌آید و زبان‌ها به یاد او و تجلیل از او مترنّم می‌گردد. قانون کدام قانون‌گذار را

در عالم سراغ دارید که با صدای رسا در عالم پخش شود و به عنوان یک قانون هدایت و سعادت در جهان معرفی گردد؟ امروز کتاب «انجیل» شاید تقریباً سه میلیارد نفر پیرو دارد، امّا آیا دنیای مسیحیت با این همه ادّعا که دارد می‌تواند کتاب انجیل خود را به عنوان یک کتاب هدایت و سعادت بشر معرفی کند؟ بدیهی است که تاکنون نتوانسته و نخواهد توانست. امّا این قرآن، کتاب آسمانی اسلام است که روز و شب به وسیلة دستگاه‌های فرستنده از کشورهای اسلامی با صدای رسا در عالم پخش می‌شود. قرآن، با یک منطق قوی از جهانیان مبارز می‌طلبد و می‌گوید:

«قُلْ لَئِنِ اجْتَمَعَتِ الْإِنْسُ وَ الْجِنُّ عَلی‏ أَنْ يَأْتُوا بِمِثْلِ هذَا الْقُرْآنِ لا يَأْتُونَ بِمِثْلِهِ وَ لَوْ كانَ بَعْضُهُمْ لِبَعْضٍ ظَهيراً؛5

بگو اگر جنّ و انس جمع شوند و بخواهند مانند این قرآن را بیاورند، قادر نخواهند بود؛ اگرچه از هم کمک بگیرند و پشتیبان هم باشند.»

بگو: اگر تمام انس و جنّ از «اروپا»، «آمریکا»، «آسیا» و «آفریقا»، شرق و غرب عالم، همگی دست به دست هم بدهند و بخواهند قانون جامعی که اصلاح بشر کند بیاورند، نخواهند توانست. ولی این منم که تنها قانونی هستم که می‌توانم تمام نظام‌های سیاسی، اجتماعی، اقتصادی، فرهنگی و اخلاقی همه را تأمین کنم.

ظهور در آیة شریفه، به معنای غلبه و حکومت

مطلب دیگری که از این آیه می‌فهمیم:

«لِيُظْهِرَهُ عَلَی الدِّينِ كُلِّه؛

تا دین اسلام را بر همة ادیان غالب و پیروز گرداند.»

هدف این است که خدا آورندة اسلام و قرآن را بر همة ادیان، ظاهر سازد. کلمة «ظهور» در اینجا، به معنای غلبه است. امّا آیا غلبة منطقی مراد است یا غلبة حکومت، در میان آقایان مفسّران مورد بحث است. برخی گفته‌اند، دین مقدّس اسلام از حیث استدلال و اقامة برهان بر همة ادیان پیروز می‌شود و این پیروزی حاصل است و بعضی دیگر فرموده‌اند، تتبّع در مواردی از قرآن که این کلمة ظهور و اظهار استعمال شده است، نشان می‌دهد که در بیشتر آن موارد، این کلمه به معنای حاکمیّت و قدرت ظاهری به کار رفته است. از باب مثال، در آخرین آیة «سورة مبارکة صف» آمده است:

«... فَأَيَّدْنَا الَّذينَ آمَنُوا عَلی عَدُوِّهِمْ فَأَصْبَحُوا ظاهِرين؛

... ما مؤمنان را در مقابل دشمنانشان کمک کردیم و عاقبت غالب

شدند.»

کلمة «ظاهر» در این آیه، به معنای غالب است. در آیة مورد بحث نیز «اظهار» به معنای پیروز گردانیدن از حیث قدرت و حکومت است. این وعدة الهی است که تا به حال تحقّق نیافته است و به طور مسلّم تحقّق خواهد یافت؛ زیرا وعدة خدا، حقّ است و هرگز تخلّف نخواهد داشت.

«... إِنَّ اللهَ لايُخْلِفُ الْميعاد؛6

... به راستی که خدا در انجام وعدة خود، تخلّف نخواهد کرد.»

غلبة اسلام بر سایر ادیان، هنگام ظهور حضرت مهدی(ع)

امّا این غلبه چه زمانی خواهد بود؟ روایات ما فرموده‌اند: آن زمان ظهور حضرت مهدی موعود، امام حجّت‌بن الحسن(عج) خواهد بود. از حضرت امام باقر(ع) منقول است:

«إنَّ ذلِكَ يَكُونُ عِندَ خُروجِ المَهدِي فَلا يَبقَی أَحَدٌ إِلَا أَقَرَّ بِمُحَمَّدٍ؛7

وعده‌ای که در این آیه است، هنگام ظهور مهدی تحقّق می‌یابد. در این روز، احدی در روی زمین نمی‌ماند؛ مگر اینکه اقرار به رسالت محمّد(ص) می‌نماید.»

و از رسول خدا(ص) نقل شده است:

«لايَبقَی عَلَی الاَرضِ بَيت مدر وَ لا وَبر الّا أدخِلهُ اللّهُ كَلَمةَ الاِسلامِ؛8

در روی زمین هیچ خانة مویی و گلی، یعنی شهری و بیابانی نمی‌ماند؛ مگر اینکه اسلام به آن خانه راه می‌یابد.»

و حضرت امام صادق(ع) در تفسیر همین آیه فرموده‌اند:

«وَ اللَّهِ مَا نَزَلَ تَأْوِيلُهَا بَعْدُ وَ لَا يَنْزِلُ تَأْوِيلُهَا حَتَّی يَخْرُجَ الْقَائِمُ فَإِذَا خَرَجَ الْقَائِمُ لَمْ يَبْقَ كَافِرٌ بِاللَّهِ الْعَظِيم؛

به خدا سوگند! هنوز تأویل این آیه تحقّق نیافته است و تنها زمانی تحقّق می‌یابد که قائم خروج کند. هنگامی‌که او خروج کرد، احدی از کافران منکر خدا در روی زمین باقی نمی‌مانند.»

تشکیل حکومت واحد جهانی به دنبال ظلم فراگیر

این جمله در اکثر روایات مربوط به حضرت مهدی موعود(ع) آمده است:

«يَمْلَأُ اللَّهُ بِهِ الْأَرْضَ قِسْطاً وَ عَدْلًا كَمَا مُلِئَتْ ظُلْماً وَ جَوْراً؛

خدا زمین را به سبب آن حضرت، پر از عدل و داد می‌کند؛ همان‌گونه که پر از ظلم و جور شده است.»

از این جمله دو مطلب استفاده می‌شود:

1. ظلم عالمگیر خواهد شد؛

2. حکومت واحدی به دست آن حضرت در تمام روی زمین به وجود خواهد آمد.

در زمان‌های گذشته که شهرها و کشورها از هم دور بود و ارتباط سریع بین آنها برقرار نبود، تحقّق چنین جریانی در عالم بسیار بعید و شبیه محال به ذهن‌ها می‌آمد که مثلاً ظلم و فساد و گناهی در یک گوشة دنیا واقع شود، انگاه سرایت کند و همه‌جا را فرابگیرد و همچنین نشدنی به نظر می‌آمد که حکومت واحدی در دنیا تشکیل گردد و تمام نقاط زمین تحت قدرت یک حاکم قرار گیرد. بنابراین غالباً منطقه‌های دور از هم ملوک الطّوایفی بود. در هر منطقه و در هر شهر و احیاناً در هر روستا، یک فرد قدرتمندی پیدا شده و آن منطقه و آن شهر و آن روستا را تحت سیطرة خود می‌گرفت و حکومت می‌کرد و مناطق دیگر، اصلاً از وضع و حال او خبری نداشتند.

غیرقابل باور بودن حکومت واحد جهانی در گذشته‌های دور

در قرآن کریم می‌خوانیم که جناب سلیمان(ع) پیامبر بزرگوار خدا، علاوه بر مقام نبوّت، دارای سلطنت خارق‌العادّه‌ و بی‌نظیری بود که جنّ و انس و وحش و طیر تحت فرمانش بودند. حتّی باد به فرمان او بساط او را حرکت می‌داد و از نقطه‌ای به نقطة دیگر می‌برد که در قرآن آمده است:

«وَ لِسُلَيْمانَ الرِّيحَ غُدُوُّها شَهْرٌ وَ رَواحُها شَهْر ...؛9

باد را مسخّر فرمان سلیمان قرار داده بودیم که صبحگاهان مسیر یک ماه را می‌پیمود و عصرگاهان مسیر یک ماه را ... .»

ولی او با این همه سلطنت عظیم آگاه نبود که در یک نقطة دیگر این زمین در همان زمان زنی حکومت می‌کند و او هم دارای سلطنت عظیمی است و عجیب اینکه یک پرنده به نام «هدهد» از آن جریان آگاه بود و خدمت جناب سلیمان آمد و عرض کرد:

«... أَحَطْتُ بِما لَمْ تُحِطْ بِه ...؛

... من از چیزی آگاه شده‌ام که تو از آن آگاه نمی‌باشی ... .»

«... وَ جِئْتُكَ مِنْ سَبَإٍ بِنَبَإٍ يَقِين؛10

... من از سرزمین سبأ یک خبر قطعی برای تو آورده‌ام.»

«... إِنِّي وَجَدْتُ امْرَأَةً تَمْلِكُهُمْ وَ أُوتِيَتْ مِنْ كُلِّ شَيْ‏ءٍ وَ لَها عَرْشٌ عَظِيم؛11

من زنی را دیدم که بر آنها حکومت می‌کند و همه‌چیز در اختیار دارد و مخصوصاً دارای تخت عظیمی است... .»

«... وَجَدْتُها وَ قَوْمَها يَسْجُدُونَ لِلشَّمْسِ مِنْ دُونِ اللهِ ...؛12

او را و قومش را دیدم برای خورشید سجده می‌کنند و به جای خداپرستی، آفتاب‌پرستی می‌کنند.»

جناب سلیمان(ع) گفت:

«... سَنَنْظُرُ أَ صَدَقْتَ أَمْ كُنْتَ مِنَ الْكاذِبين؛13

... ما تحقیق می‌کنیم ببینیم تو در این گفتارت راست می‌گویی یا از

دروغگویانی.»

منظور اینکه در آن زمان بر اثر دور بودن مناطق از یکدیگر، دو سلطان در دو منطقه، هریک سلطنتی عظیم داشته‌اند و از هم بی‌خبر بوده‌اند. در یک منطقه، خداپرستی و در دیگر منطقه، خورشیدپرستی رواج داشته و سرایتی هم به یکدیگر نداشته‌اند و لذا در آن زمان، تصوّر اینکه روزی حکومت واحدی روی زمین تشکیل شود و دین واحدی بر همه‌جا حاکم شود، تصوّری نامعقول به نظر می‌آمده است.

قابل باور بودن حکومت واحد جهانی در حال حاضر

ولی امروز، این مشکل حل شده و آن امرِ شبیه به محال، امری عاده شده است. فاصلة زمانی و مکانی از بین رفته؛ شهرها و کشورها به هم مرتبط شده و دنیا به صورت یک خانواده درآمده است. یک صدا از یک گوشة دنیا برخیزد، همه می‌شنوند؛ حادثه‌ای در نقطه‌ای اتّفاق بیفتد، همه آگاه می‌شوند و لذا بسیاری از مسائل مربوط به زمان امام عصر(ع) که در زمان‌های گذشته از نظر افراد غیرمتعبّد به گفتار معصومان(ع) غیرقابل باور بود، اکنون کاملاً قابل باور است و از این‌رو وقتی می‌گوییم ظلم و فساد عالمگیر می‌شود و حکومت عدل واحدی تشکیل می‌شود و عالم را اصلاح می‌کند، احدی آن را بعید و غیرقابل باور نمی‌داند؛ بلکه عالمگیر شدن فساد را با چشم مشاهده می‌کنند و با بی‌صبری تمام، انتظار قیام یک قدرتمند عادلی را دارند که تشکیل حکومت واحدی بدهد، درّنده‌خویان را سر جایشان بنشاند و صلح و آرامش مطلق بر سراسر جهان حاکم کند.

از یک دانشمند بزرگ اروپایی نقل شده که گفته است: ما اعتراف می‌کنیم، امروز دنیا به حکومت واحد و قانون واحد نیازمند است که تمام زمین تحت فرمان یک حاکم عادل قرار بگیرد تا جنگ برطرف و صلح جایگزین شود. این گفتار یک دانشمند غیر معتقد به دین است. البتّه بدیهی است وقتی دنیا همچون خانه‌ای شد و ابنای بشر یک خانواده ـ آن هم خانواده‌ای که هر عضوی از اعضای آن دارای مسلکی خاص و آیینی مخصوص و فرهنگ و آداب و سنن جداگانه‌ای باشند ـ و هریک بخواهند امور خانه را تحت سیطرة خود قرار دهند، در این خانه، چگونه می‌شود زندگی آرام خالی از جنگ و جدل داشت؟

سیر حکومت واحد جهانی جز حضرت مهدی موعود(ع) کیست؟

طبیعی است که چنین خانه‌ای باید تحت سرپرستی و مدیریت فردی عالم، عادل و امین قرار گیرد تا منظّم شود. دنیا اکنون به چنین وضعی مبتلا شده و جدّاً نیاز به حکومت واحد و قانون واحدی دارد که به دست انسانی عالم، عادل و منزّه از هرگونه خودخواهی و برتری‌جویی، تشکیل و اجرا شود و او همان امام معصومی است که به عقیدة شیعة امامیّه از مادر متولّد شده و هم‌اکنون در پس پردة غیبت، به انتظار فراهم شدن شرایط ظهورش به سر می‌برد تا به اذن خدا ظاهر شود:

«يَمْلَأُ الْأَرْضَ قِسْطاً وَ عَدْلًا كَمَا مُلِئَتْ ظُلْماً وَ جَوْرا؛

زمین را پر از عدل و داد کند؛ همان‌گونه که پر از ظلم و جور شده است.»

در آیه آمده است:

«... وَ لَهُ أَسْلَمَ مَنْ فِي السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ طَوْعاً وَ كَرْها ...؛14

... تمام کسانی که در آسمان‌ها و زمین هستند، از روی اختیار یا از روی اجبار در برابر فرمان او تسلیمند ...»

از حضرت امام صادق(ع) ذیل این آیه رسیده که:

«قَامَ الْقَائِمُ لَایَبْقَی أَرْضٌ إِلَّا نُودِيَ فِيهَا بِشَهَادَةُ أَنْ لَاإِلَهَ إِلَّااللهُ وَ أَنَّ مُحَمَّداً رَسُولُ الله؛15

وقتی قائم (حضرت مهدی موعود(ع)) قیام کند. نقطه‌ای از زمین نمی‌ماند؛ مگر اینکه آنجا ندا به شهادت بر توحید خدا و رسالت حضرت محمّد(ص) داده می‌شود.»

در روایات مربوط به عصر ظهور آمده است که حضرت مهدی(ع) در مکّه خروج می‌کند و تکیه بر دیوار کعبه داده و سخن می‌گوید و سخن او را همة مردم در هر جا که هستند، می‌شنوند و خودش را هم می‌بینند. این مطلب حتّی در 200 سال قبل، اصلاً نامعقول و امر محال تلقّی می‌شد و گوینده‌اش متّهم به جنون می‌شد و متدیّنان، آن را تعبّداً می‌پذیرفتند. امّا امروزه می‌بینیم که امری عادی شده است. همچنین آمده است که:

«اِنَّ الْأُمَّةُ الْمَعْدُودَةُ هُم‏ أَصْحَابُ الْمَهْدِيِّ فِي آخِرِالزَّمَان ثَلَاثُ مِئَةٍ وَ ثَلَاثَةٌ عَشَرَةٍ رَجُلًا كَعِدَّةِ أَهْلِ بَدْرٍ يَجْتَمِعُونَ فِي سَاعَةٍ وَاحِدَة؛16

گروه معدودی که اصحاب خاصّ مهدی(ع) در آخرالزّمان خواهند بود، سیصد و سیزده تن، به تعداد اهل بدرند؛ [آنان] در ظرف یک ساعت (از اقطار عالم) در مکّه اجتماع می‌کنند.»

در حالی‌که:

«الْمَفْقُودُونَ عَنْ فُرُشِهِم فَيُصْبِحُونَ بِمَكَّة؛17

شب از بستر خوابشان ناپدید می‌شوند و صبح در مکّه گرد هم می‌آیند.»

حضرت مهدی(ع) تکویناً به اذن خدا حافظ نظام عالم است

باری! ما شیعة امامیّة معتقدیم، حضرت مهدی موعود(ع) تشکیل دهندة حکومت واحد جهانی به تقدیر خداوند حکیم، قرن‌ها پیش از مادر متولّد شده و هم‌اکنون در کنف حمایت خدا زنده و سالم است و منتظر، تا شرایط ظهورش فراهم شود. البتّه آن حضرت تنها کارش اصلاح جامعة بشر و اقامة قسط و عدل در روی زمین نیست تا گفته شود خلقت قبل از زمان ظهورش چه فایده‌ای دارد؛ ما بر اساس براهین عقلی و نقلی معتقدیم، عالم امکان روی تقدیر خداوند علیم حکیم باید

در پرتو نور وجود انسان کاملی که از او تعبیر به ولیّ می‌شود، تدبیر و تنظیم شود و آن انسان کامل پس از شهادت یازدهمین امام، حضرت امام عسکری(ع) وجود اقدس امام حجّت‌بن الحسن المهدی(ع) می‌باشد که به اذن خدا تکویناً حافظ نظام عالم است.

«بِيُمْنِهِ رُزِقَ الْوَرَی وَ بِوُجُودِهِ ثَبَتَتِ الْأَرْضُ وَ السَّمَاء؛

روزی روزی‌خواران از کف با کفایت او می‌رسد و آسمان و زمین به اشراق خورشید وجود انورش ثبات و بقا دارد»، که گر نازی کند، فرو ریزند قالب‌ها.

او همچون دریا و کائنات، به سان جوی‌های منشعب از دریاست. او همچون دستگاه مولّد برق است و کائنات، مانند لامپ‌های روشن شدة از مرکز. آفتاب وجود انور او باید بتابد و ابر رحمت او باید ببارد و نسیم لطف و عنایت او باید بوزد تا باغستان عالم به شادابی هستی برسد و به محصول نشیند که:

«لَو لا الحُجَّة لَسَاخَتِ الْأَرْضُ بِأَهْلِهَا؛

اگر حجّت خدا روی زمین نباشد، اهل زمین نابود می‌شوند.»

سبب طولانی شدن عصر غیبت

آری. وجود و هستی او لطف است و تصرّف او برای اصلاح عالم، لطف دیگری است و فراهم نشدن شرایط ظهور و تصرّفش به خاطر قصور و تقصیر از ناحیة ماست.

خدا با آفریدن ولیّ و مجهّز ساختن او به تمام جهازات هدایت، درواقع حجّت را بر جامعة بشر تمام کرده که نگویند: ما ولیّ معصومی نداشتیم که تحت ولایت او در مسیر زندگی حرکت کنیم و سعادت هر دو جهانی خود را به دست آوریم. او را آفریده و با همین بدن عنصری به میان بشر آورده است چون روح مجرّد نمی‌شود با بشر تماس بگیرد و الگوی زندگی آنها باشد. باید مانند سایر افراد بشر با بدن جسمانی باشد. البتّه برای اینکه از شرّ طاغیان بشر در امان باشد و کشته نشود، باید از دیده‌ها غایب باشد و در پرتو قدرت مطلقة خدا عمر طولانی داشته و تحت تأثیر گذشت زمان قرار نگیرد و پیر نشود.

قیام حضرت مهدی موعود(ع) در هیبت جوانی کمتر از چهل سال

از امام حسن مجتبی(ع) منقول است:

«إِذَا خَرَجَ ذَاكَ التَّاسِعُ مِنْ وُلْدِ أَخِي الْحُسَيْنِ ابْنُ سَيِّدَةِ الْإِمَاءِ يُطِيلُ اللهُ عُمُرَهُ فِي غَيْبَتِهِ ثُمَّ يُظْهِرُهُ بِقُدْرَتِهِ فِي صُورَةِ شَابٍّ دُونَ أَرْبَعِينَ سَنَة؛18

وقتی نهمین فرزند از فرزندان برادرم حسین خروج کند، خدا عمر او را به قدرت خود در زمان غیبتش طولانی می‌کند و سپس ظاهرش می‌سازد، در‌حالی‌که به صورت جوانی کمتر از چهل سال دیده می‌شود.»

اگر ده‌ها هزار سال هم، زمان غیبت طول بکشد، باز موقع ظهورش به صورت جوانی خواهد بود. ریّان‌بن صلت خدمت امام ابوالحسن الرّضا(ع) عرض کرد: آقا! صاحب‌الامر، شما هستید؟ فرمودند:

«أَنَا صَاحِبُ هَذَا الْأَمْرِ وَ لَكِنِّي لَسْتُ بِالَّذِي یَمْلَأُهَا عَدْلاً؛

من صاحب این امر هستم (یعنی امام این زمان هستم)؛ ولی آن نیستم که زمین را پر از عدل خواهد کرد.»

«كَيْفَ یَكُونُ ذَلكَ عَلَی مَا تَرَی مِنْ ضَعْفِ بَدَنِي؛

چگونه ممکن است من آن باشم و حال آنکه می‌بینی بدنم ضعیف شده است (رو به پیری رفته‌ام).»

«إِنَّ الْقَائِمَ هُوَ الَّذِي إِذَا خَرَجَ كَانَ فِي سِنِّ الشُّيُوخِ وَ مَنْظَرِ الشُّبَّان؛19

قائم آن کسی است که وقتی ظهور می‌کند، در سنّ پیران و قیافة جوانان است.»

«وَ لَقَدْ كَتَبْنا فِي الزَّبُورِ مِنْ بَعْدِ الذِّكْرِ أَنَّ الْأَرْضَ يَرِثُها عِبادِيَ الصَّالِحُون؛20

ما در زبور، بعد از ذکر تورات نوشتیم که بندگان صالح من، وارث حکومت زمین خواهند شد.»

ظهور حضرت مهدی(ع) موعود مذاهب و امم

از مسائل مسلّم در عالم اسلام، مسئلة ظهور حضرت مهدی(ع) است که مورد اتّفاق همة فِرَق اسلامی، اعمّ از شیعه و سنّی است. علاوه بر احادیث و روایات بسیار زیادی که دربارة ظهور آن حضرت وجود دارد، آیات متعدّدی هم در این باره، تفسیر و تأویل شده است. مرحوم سیّدهاشم بحرانی، عالم محقّق و نویسنده، در کتاب «المحجّة فی ما نزل من القرآن فی القائم الحجّة» شاید بیش از صد آیة تفسیر شده دربارة ظهور آن حضرت، جمع‌آوری کرده است.

محقّقان گفته‌اند: شاید کمتر مسئله‌ای از مسائل اسلامی از جهت کثرت روایات در حدّ این مسئله باشد. روایت مشهور نبوی که به طور متواتر از طریق شیعه و سنّی نقل شده است، حتمیّت این ظهور را می‌رساند که فرمود:

«لَوْ لَمْ يَبْقَ مِنَ الدُّنْيَا إِلَّا يَوْمٌ وَاحِدٌ لَطَوَّلَ اللهُ ذَلِكَ الْيَوْمَ حَتَّی يَبْعَثَ رَجُلًا صالِحَاً مِنْ أَهْلِ بَيْتِي يُوَاطِي اسْمُهُ اسْمِي وَ كُنْيَتُهُ كُنْيَتِي يَمْلَأُ الْأَرْضَ قِسْطاً وَ عَدْلًا كَمَا مُلِئَتْ ظُلْماً وَ جَوْراً؛21

اگر از دنیا نماند، مگر یک روز، هر آینه خدا همان یک روز را آن قدر طولانی می‌کند تا مرد صالحی از خاندان مرا برانگیزد که اسم و کنیه‌اش همانند اسم و کنیة من است. زمین را پر از عدل و داد می‌نماید؛ همان‌گونه که پر از ظلم و جور شده است.»

همة کائنات در حال حرکت به سوی کمالند

حال، پیش از تمسّک به آیات و روایات در این باب، ما با اندکی تأمّل در نظام آفرینش به این حقیقت پی می‌بریم که اصلاً سیر طبیعی عالم به ظهور حضرت مهدی موعود(ع) منتهی می‌شود؛ یعنی، این عالم از درون خود، طالب مهدی(ع) است و می‌کوشد که خودش را به دامن او بیفکند و آنجا آرام بگیرد! و راز این مطلب آن است که براساس تحقیقات عمیقانة هستی‌شناسان و کسانی که کارشان کاوشگری برای

شناختن نوامیس و قوانین عالم وجود است. از طریق براهین مُتقن عقلی، این مطلب به دست آمده است که از جمله قوانین مسلّم و ثابت عالم طبیعت، قانون تکامل است؛ یعنی، همة موجودات عالم طبیعت به جوهر ذات، در حال حرکت به سوی کمالند و هر نوعی از انواع کائنات از همان نخستین روز پیدایش با نیروی مناسبی که به آن مجهّز است، سعی می‌کند خود را به کمال نوعی خویش برساند.

شما یک دانة گندم را در نظر بگیرید؛ این دانه که در دل خاک قرار گرفته است، زبان حالش این است که من به این حال نمی‌مانم؛ باید تحت شرایط و عوامل مختلف قرار بگیرم و حرکت کنم تا روزی به صورت سبزه‌ای سر از خاک بردارم و ساقة بندبندی پدید آورم که در انتهای آن، خوشه‌ای پر از سنبل‌های افشان، دارای صد یا هفتصد دانة گندم بشوم. این «کمالِ نوعی» یک دانة گندم است.

نطفة یک انسان، از همان لحظه‌ای که در رحم مادر شروع به رشد و نموّ می‌کند، زبان حالش این است که من باید مراحل و مدارج را طی کنم تا یک انسان کامل با قامتی رعنا و چهره‌ای زیبا بشوم، مغزی متفکّر و دانشمندی مبتکر بشوم که با نیروی فکرم زمین و آسمان را به هم بپیچم و جوّ و ماورای جوّ را بشکافم و خود را به عرشِ اعلای پروردگارم برسانم و ندای او را بشنوم که:

«دَنا فَتَدَلَّی ٭ فَكانَ قابَ قَوْسَيْنِ أَوْ أَدْنی»22

و برسم به جایی که:

ز احمد تا احد یک میم فرق است

همه عالم در آن یک میم غرق است

پی‌نوشت‌ها: