محمود خدایی
اگر بسته به شرایط مختلف نیازهای مختلف و پیچیده‌ای در زندگی روزمرّه به وجود آید که انسان‌ها برای ادامة سیر زندگی خود محتاج جوامع دیگر باشند - حال این نیاز طبیعی یا غیرطبیعی (ممدوح یا مذموم) باشد- به تدریج جهانی پیوسته پدید می‌آید که نیازهای تمام ساکنان خود را باید مرتفع کند. با ادامة این روند، ایجاد جامعة جهانی اجتناب‌ناپذیر است. حال سؤالی مطرح می‌شود که آیا اراده‌ای نهان یا آشکار وجود دارد که به دنبال جهان باب میل خود باشد؟
پاسخ قطعاً مثبت است. حال به بررسی این نکته می‌پردازیم که چگونه و با چه روشی تمدّن غرب و در رأس آن ایالات متّحده همواره به دنبال استیلا و جهان شمول کردن ارزش‌های خود است؟
روشی که آنها در پیش گرفته‌اند، ذائقه‌سازی فرهنگی است. به عبارت دیگر «ایالات متّحده» با اشاعه و ترویج سبک زندگی آمریکایی، به دنبال جهان باب میل خود است. در این شیوه، دامنة گسترده‌ای از نیازها که عمدتاً مذموم هستند، برای انسان‌ها تعریف می‌شود و با توجّه به اینکه قدرت برتر تکنولوژیکی، سایبری و رسانه‌ای است، به شیوة خود به نیازها پاسخ می‌دهد. این پاسخ همان سبک زندگی آمریکایی (American life style) است.
دکترین امنیّت، توازن بین تهدید و آسیب است و نیاز، دروازة ورود تهدید. هر انسان دارای نیازهایی است و دامنة این نیازها می‌تواند از نیازهای ممدوح تا مذموم باشد. هر چه انسان نیازهایش بیشتر باشد، به طبع، آسیب‌هایش نیز بیشتر است و تهدیدپذیرتر. اشاره شد کسانی که داعیة اربابی جهان را دارند، نیازی را تعریف می‌کنند و زمانی که این نیاز توسط انسان‌ها پذیرفته شد، پاسخی متناسب ارائه می‌دهند. به عبارت دیگر، ایالات متّحده زمین بازی‌ای تعریف می‌کند که دیگران مجبورند با قواعد او در زمین بازی کنند که این قواعد در راستای اهداف و ارادة آنها در پروژة جهانی‌سازی است. بدون شک، استفاده از ابزارهای متعدّد به طور پیوسته و در عرض یکدیگر، بهترین روش برای تأثیرگذاری در جامعة هدف است؛ به طوری که امروزه سینما، اینترنت، بازی‌های کامپیوتری و فوتبال، بهترین زمینه‌ها برای سرمایه‌گذاری هستند.
امپریالیسم در تلاش است تا ارزش‌های خود را که عمده‌ترین آن، لیبرال دمکراسی است، در جهان بسط و گسترش دهد. در این میان، ویژگی فوتبال به عنوان یک زبان واحد جهانی، در مدل منحصر به فرد آن است. هنر غرب در تحمیل اراده به حریف، در این است که اراده را نه از اجبار، بلکه با اختیار و رضایت قلبی به حریف تحمیل کند. در این مدل که مفاهیم به طور القای غیرمستقیم، ترویج می‌یابد، فوتبال و جاذبه‌های آن به طرق مختلف، زمینه‌سازی می‌شود.
ذائقه‌سازی
برای ذائقه‌سازی در گام نخست، باید جاذبه‌سازی کرد. در این‌باره مثالی ارائه می‌شود: شخصی که در پیاده‌رو قدم می‌زند، جلب توجّه نمی‌کند. مادامی که همان فرد به جای قدم زدن، شروع به دویدن کند، مورد توجّه رهگذران واقع می‌شود.
هنر فوتبال و زیبایی‌های نهفته در این ورزش، در جلب توجّه کردن و به غلیان درآوردن هیجانات توده‌ها نقش مهمّی را در ذائقه‌سازی ایفا می‌کند.
سوپراستارسازی
قدرت نرم، تحميل ارادة خود را بر ديگران از طريق شكّ و يقين و حبّ و بغض انجام مي‌دهد. همان‌گونه که در جنگ سخت، «مديريت دفاعي» و در جنگ نيمه‌سخت، «مديريت بازار» مطرح است، در جنگ نرم نيز «مديريت شكّ و يقين و مديريت حبّ و بغض» موضوعیّت
دارد. از عناصري كه حبّ و بغض را رقم مي‌زنند، ورزشكاران هستند که با تولید هیجان، تماشاگران را ارضا کرده و این رضایت، موجب تولید حبّ در دل‌های آنها می‌شود که در نهایت، ولایت‌پذیری از ورزشکاران را در پی دارد و افراد، آنها را به عنوان گروه مرجع خود انتخاب می‌کنند. بنابراین ترویج و انتقال سبک زندگی، از طریق ستاره‌های ورزشی در حوزة ورزش، یکی از روش‌های گلوبالیزه کردن (جهاني‌سازي) است. امپراتوری فرهنگی با معرفی ستاره‌های ورزشی، نقش مهمّی را در به غلیان آوردن و مدیریت هیجانات حوزة عوام جامعه، بازی می‌کند و به طبع، احساس علاقه‌ای در دل‌های هواداران به وجود می‌آید که تحت تأثیر آن، سوپراستار ورزشی به عنوان امام و الگوی عملی در جامعه قرار گرفته و از طریق آموزش سبک زندگی، نقش خود را ایفا می‌کند.
سوپراستار ورزشی ← ارضا ← تولّی ← القای سبک زندگی
در ادامه، به چند ویژگی مهمّ فوتبال در پروژة جهانی‌سازی اشاره می‌گردد.
فیفا به مثابه شورای امنیّت
از نظر آماری، تعداد کشورهایی که عضو «فیفا» هستند، از تعداد اعضای «سازمان ملل» نیز بیشتر است. زمانی که سیاست به بن‌بست می‌خورد، مهم‌ترین راه خروج ار آن، ادامة سیاست به طرق دیگر است و پرداختن به فوتبال می‌تواند بهترین راه باشد. فیفا به عنوان یک NGO که لبة تیغ آن برّنده‌تر از شورای امنیّت سازمان ملل است، قوانین خود را به همة کشورهای عضو دیکته می‌کند و آنها را ملزم به پذیرش این فرامین می‌نماید. در این راستا، اگر حکومت هر کشوری در مسائل فوتبال به هر بهانه‌ای دخالت کند، عضویت آن کشور از فیفا تعلیق خواهد شد و به این ترتیب دولت باید پاسخ‌گوی فشار احساسات مردم عاشق فوتبال در کشور خود باشد. بنابراین هیچ دولت عاقلی سعی نخواهد کرد که چوب لای چرخ فیفا بگذارد. البتّه این قوانین و سیاست‌ها که بیشتر در راستای گرما بخشیدن به مسابقات فوتبال در سراسر جهان دنبال می‌شود، هدف دیگری دارد و آن نیز بسترسازی برای نظم نوین جهانی است.
فوتبال تمرین سیاست
مدل مهندسی اجتماعی در جامعة ایالات متّحده به صورت دو وجهی (دو حزبی) طرّاحی شده است؛ به گونه‌ای که همواره دو روزنامة اصلی «نیویورک تایمز» و «واشنگتن تایمز»، دو مجلّة «تایمز» و «نیوزویک» و دو حزب اصلی لیبرال دمکرات و جمهوری‌خواه وجود دارد و مردم نیز این مدل را پذیرفته‌اند. کارکرد این مدل، تقسیم کردن مردم جامعه به دو بخش و polarize کردن فضای اجتماعی اسـت.
در این راستا، حتّی مؤسّسـه‌ای تحت عنـوان (Bipartisan Policy Center» (BPC» با هدف تئوریزه کردن دمکراسی دو وجهی، در
سال 2007م. در ایالات متّحده تأسیس شده است. هنری کیسینجر، استراتژیست ارشد ایالات متّحده در دهة60 م. در زمان رئیس جمهور کندی، پروژة دمکراتیزه کردن جهان از طریق فوتبال را آغاز کرد. این پروژه که به ترویج و بسط دمکراسی دو وجهی می‌پردازد، در بسیاری از کشورها، نظیر «کره جنوبی»، «ترکیه»، «پاکستان» و.. کلید خورد و هم‌زمان با ورود رسانه به عرصة فوتبال، گرمای خاصّی به آن بخشید. مهندسی اجتماعی مناسبات ورزشی این مدل، به گونه‌ای است که همواره در بیشتر شهرها و کشورهای جهان، دو تیم اصلی فوتبال وجود دارند که رقابت اصلی میان آنهاست. کارکرد فوتبال در جوامع این است که مردم در آن، به تمرین سیاست می‌پردازند. در جایی که بازیکنان دو تیم در زمین بازی رقابت می‌کنند، تماشگران نیز به هواداری یکی از دو تیم می‌پردازند. فوتبال با دو قطبی کردن فضای اجتماعی جامعه، به گونه‌ای، القای غیرمستقیم نظام دو وجهی را به مردم آموزش می‌دهد و مردم تحت تأثیر آن به حمایت و هواداری یکی از دو حزب اصلی جامعه برمی‌خیزند و همانند بازی فوتبال، زمانی که از حزب «الف» خسته شدند، به حمایت از حزب «ب» می‌پردازند. در سال‌های قبل از پیروزی انقلاب اسلامی در جامعه، دو مجلّة «اطّلاعات هفتگی» و «جوانان» و دو روزنامة اصلی «اطّلاعات» و «کیهان» رایج بود که روزنامة اطّلاعات با لوگوی قرمز به جریان سیاسی چپ و روزنامة کیهان با لوگوی آبی به جریان سیاسی راست تعلّق داشت و این دو اکنون نیز پس از سه دهه از پیروزی انقلاب اسلامی، از تأثیرگذارترین رسانه‌های جامعه می‌باشند.
تبلیغات
با ادامة روند مدرنیته و صنعتی شدن جوامع، به همراه تولید و مصرف انبوه و اهمّیت‌یافتن پدیدهای به نام اوقات فراغت، توجّه مؤسّسههای تجاری به عرصة ورزش جلب شد. در این فرآیند، محیطهای ورزشی فرصت لازم برای معرفی، نمایش و تبلیغ کالاهای متنوّع تولید شده را در اختیار تولیدکنندگان قرار دادند؛ به طوری که هم اکنون هیچ میدان فوتبالی را نمی‌توان یافت که در معرض هجوم انواع کالاهای مصرفی نباشد. ورزشکاران در قبال قراردادهای مالی خود، ملزم به تبلیغ کالایی خاص میشوند و طرفداران خود را ترغیب به مصرف کالاهای یادشده مینمایند. با توجّه به اینکه بسیاری از طرفداران ورزش و سوپراستارهای ورزشی را نوجوانان و جوانان تشکیل می‌دهند، این امر سبب رواج فرهنگ مصرفگرایی مفرط در میان این قشر و به تبع آنان، جامعه خواهد شد.
نقل و انتقالات بازیکن
با پیشرفت فوتبال، زمینة انتقال بازیکنان نیز در سراسر جهان فراهم شد. در ابتدای دهة 1900م. اکثر فوتبالیست‌ها تنها در لیگ‌های کشور خود بازی می‌کردند؛ امّا اکنون تیم‌هایی در کشورهای صاحب فوتبال وجود دارند که اکثر بازیکنان این تیم‌ها، ملّیتی دیگر دارند. یک جریان سیّالی که به سرعت در طیّ چندین دهة گذشته، همة دنیا را فراگرفته و جهان را به یک دهکده تبدیل کرده است، در ضمیر ناخودآگاه تماشاگران تداعی می‌کند که: حال که پذیرفتی بازیکن خارجی در کشور بازی کند، چرا کالا یا فرهنگ خارجی نتواند وارد
کشور شود؛ به گونه‌ای که این روند در کشور خودمان نیز به سرعت در حال گسترش است. تعداد بازیکنان خارجی در فوتبال «ایران» در اواخر دهة هفتاد که به ندرت به چشم می‌خورد، به تدریج و پس از یک دهه شاهد تعدّد آنها هستیم. این تحوّلات حسّ کوچک شدن جهان را برای انسان ایجاد می‌کند.کارکردی که نقل و انتقالات فوتبال در جهان امروز دارد، با توجّه به ورود سوپراستارهای فوتبال به کشورهای مختلف جهان، ایجاد زمینه‌ای برای مولتی کالچرالیسم می‌باشد.
نظام اقتصادی و گردش مالی
قیمت هر ورزشکار معادل هیجانی است که او تولید می‌کند. در واقع ورزشکاران در مقابل پولی که دریافت می‌کنند، کالا یا خدمتی متناسب با آن ارائه نمی‌دهند. به عبارت دیگر، میان حجم پول تولید شده و عملکرد متناسب ورزشکار ارتباط معناداری نمی‌توان یافت؛ مضاف بر آن، تبادلات مالی غیرشفّاف ورزش مدرن که زمینه را برای مناسبات پول‌شویی به وجود می‌آورد و ورود آن به چرخة اقتصادی تاثیرات منفی را در اقتصاد کشور در بر خواهد داشت. کمرنگ شدن نقش دولت در کنترل گردش مالی و اقتصادی ورزش و تأثیرات آن در اقتصاد و فرهنگ کشورهای سوسیالیستی، به ویژه با توجّه به ماهیت لیبرالی فوتبال، زمینه‌ای را برای ترویج تفکّر لیبرالیستی در این کشورها به وجود آورد؛ به عبارت دیگر، کشورهایی که دشمن تفکّر لیبرالیستی بودند، با پیوستن به جریان فوتبال جهانی، آغوش خود را برای تفکّر لیبرالیستی باز کردند. شکل‌گیری جریان اقتصادی در فوتبال، با رونق گرفتن بازار نقل و انتقالات بازیکنان و مربّیان حرفه‌ای، خرید و فروش حقّ پخش تلویزیونی بازی‌های ورزشی، تبلیغات تجاری گسترده در جریان بازی‌ها و سرمایه‌گذاری کلان در حمایت از تیم‌های ورزشی، همگی از ماهیت لیبرالی ورزش مدرن حکایت دارد.
منبع: http://www.mashreghnews.ir/fa