پیامد گناهان

علی ربّانی گلپایگانی

نقش گناهان در ناگواری‌هایی که در زندگی بشر رخ می‌دهد، در روایات نیز به صورت برجسته و گسترده مطرح شده است. روایات دربارة پیامدهای ناگوار گناهان دو دسته‌اند: برخی از آنها ناظر به پیامدهای سوء عمومی و فراگیر گناهان و برخی دیگر به پیامدهای ناگوار فردی گناهان نظر دارند. دربارة فلسفة ناگواری‌ها در زندگی بشر نیز روایاتی بیان شده که برخی مربوط به گناهکاران و برخی دیگر مربوط به بی‌گناهان است.

پیامد‌های عمومی گناهان

امیرالمؤمنین از پیامبر اکرم(ص) روایت کرده است که فرمودند:

«هر گاه خداوند بر امّتی غضب کند و آنان را [به] عذاب [استیصال و نابود کننده] گرفتار نکند، نرخ اجناس بالا می‌رود، عمرها کوتاه می‌شود، تجارت‌ها سودآور نمی‌باشد، میوه‌ها فراوان و نیکو نخواهد بود، نهرها کم آب می‌گردد، باران نمی‌بارد و افراد شرور بر آنان مسلّط می‌شوند.»1

پیامبر اکرم(ص) همچنین فرمودند:

«تا وقتی که امّت من به یکدیگر محبّت ورزند، پشتیبان یکدیگر باشند، ادای امانت کنند، از حرام دوری گزینند، مهمان‌نوازی کنند، نماز بر پای دارند و زکات بپردازند، از زندگی سرشار از خیر برخوردار خواهند بود و هنگامی که این کارهای نیک را انجام ندهند، به قحطی و خشکسالی گرفتار خواهند شد.»2

پیامبر اکرم(ص) در روایت دیگری فرموده‌اند:

«اگر پنج چیز را درک کردید از آنها به خدا پناه ببرید: در میان هیچ قومی بی بند و باری جنسی رایج و آشکار نشده؛ مگر آنکه به طاعون و دردهایی که سابقه نداشته، گرفتار شده‌اند. کم فروشی نکرده‌اند؛ مگر اینکه به قحطی، تنگدستی و جور فرمانروا مبتلا گردیده‌اند؛ از پرداخت زکات خودداری نکرده‌اند؛ مگر اینکه از نزول باران محروم شده‌اند و اگر حیوانات نبودند، باران بر آنها نمی‌بارید. عهد خدا و رسول خدا را نشکستند؛ مگر اینکه دشمنی بر آنان مسلّط شده و بخشی از دارایی‌های ایشان را از آنان بازستاندند. به غیر آنچه خدا نازل کرده است، حکم نکردند؛ مگر آنکه خداوند ترس از یکدیگر را در بین آنها قرار داد.»3

امیرالمؤمنین(ع) به خدا سوگند یاد کرده که هیچگاه نعمت‌های زندگی از قومی گرفته نشده است؛ مگر به سبب گناهانی که انجام داده‌اند؛ زیرا خداوند به بندگان خود ستم نمی‌کند و اگر مردم هنگامی که نقمت‌ها بر آنان نازل شده و نعمت‌ها از آنان زایل می‌گردد، با نیّت‌های صادق و قلب‌های مشتاق به درگاه پروردگارشان پناه ببرند و طلب یاری کنند، خداوند نعمت‌های از دست رفته را به آنان باز خواهد گرداند و مفاسد زندگی آنان را اصلاح خواهد کرد.4

امام باقر(ع) فرموده‌اند:

«[از نظر اسباب و عوامل طبیعی] هیچ سالی از سال دیگر کم باران تر نیست؛ ولی خداوند آن را در جایی که بخواهد، فرو می‌فرستد. هر گاه قومی معصیت کنند، بارانی را که در آن سال برای آنها مقدّر گردیده است، از آنان دریغ کرده برای دیگران یا در بیابان‌ها، دریاها و کوه‌ها فرو می‌فرستند.»5

از امام کاظم یا امام رضا(ع) روایت شده است که فرمودند:

«در هر روز و شبی، ندا کننده‌ای از سوی خداوند ندا می‌کند: ای بندگان خدا، از معاصی خدا دست بردارید که اگر چهارپایان علف‌خوار و کودکان شیر خوار و پیران قد خمیده نبودند، عذاب کوبنده بر شما وارد می‌شد.»6

در روایتی از امام زین‌العابدین(ع) نیز پیامدهای ناگوار بسیاری از گناهان بیان شده است.7

پیامدهای فردی گناهان

امیرالمؤمنین(ع) فرموده‌اند:

«خویشتن را از گناهان حفظ کنید؛ زیرا هیچ بلیّه یا کم شدن روزی و حتّی خدشه‌ای که بر بدن وارد می‌شود و به صورت بر زمین افتادن و مصیبتی که وارد می‌شود، نیست؛ مگر به سبب گناهی که انجام شده است. خداوند می‌فرماید: «وَ ما أَصابَکُمْ مِنْ مُصیبَةٍ فَبِما کَسَبَتْ أَیْدیکُمْ وَ یَعْفُوا عَنْ کَثیر.»8

امام باقر(ع) نیز فرمودند:

«انسان به خاطر ارتکاب گناه از روزی محروم می‌شود.»9

آن حضرت در کلام دیگری می‌فرمایند:

«گاه انسان حاجتی را از خدا درخواست می‌کند و شرایط برای برآورده شدن درخواست او در زمانی کوتاه یا بلند فراهم است؛ ولی او گناهی مرتکب می‌شود. در این هنگام خداوند به فرشتة مأمور برآورده شدن درخواست او دستور می‌دهد، حاجتش را برآورده نکند.»10

امام صادق(ع) فرمودند:

«قضای حتمی خداوند بر این قرار گرفته است که نعمتی را که به بنده‌ای عطا می‌کند، از او باز نگیرد؛ مگر اینکه مرتکب گناهی شود که مستحقّ نقمت گردد.»11

این کلام حضرت برگرفته از این آیة شریفه است که فرمودند:

«إِنَّ اللَّهَ لا يُغَيِّرُ ما بِقَوْمٍ حَتَّى يُغَيِّرُوا ما بِأَنْفُسِهِم‏.»12

آن حضرت در کلام دیگری می‌فرمایند:

«آگاه باشید که رگی بریده نمی‌شود، کسی به صورت به زمین نمی‌افتد و سری درد نمی‌گیرد و مرضی حاصل نمی‌شود؛ مگر به گناهی که واقع می‌شود. این است سخن خداوند بزرگ که فرمودند:

«و ما أَصابَكُمْ مِنْ مُصيبَةٍ فَبِما كَسَبَتْ أَيْديكُمْ وَ يَعْفُوا عَنْ كَثير؛ گناهانی که خداوند آنها را می‌بخشد، بیشتر از گناهانی است که افراد را به آن مؤاخذه می‌کند.13»14

ایشان در حدیث دیگری فرمودند:

«یکی از شما گرفتار ترس بسیار از سلطان می‌شود. این نیست؛ مگر به سبب گناهان. پس تا می‌توانید از گناهان دوری گزینید.»15

گناهان علاوه بر پیامدهای ناگوار مادّی، پیامدهای سوء معنوی نیز دارند که محروم شدن از نماز شب، از آن جمله است.16

پی‌نوشت‌ها: