سرنوشت ادیان دیگر در دوران ظهور امام زمان(عج)

ممکن است گفته شود: بر اساس بعضی از آیات و روایات، یهود و نصارا از بین نمی‌روند و تا قیامت باقی هستند؛ پس این اسلام نمی‌تواند فراگیر شود؟!

برای تشکیل جامعة واحد و فراگیری حکومت جهانی، یک موضوع ضروری است و آن جهان‌بینی واحد و اعتقاد واحد است. باید نگرش و جهان‌بینی واحدی بر جامعه حاکم باشد تا انسجام و وحدتی خلل‌ناپذیر در جامعه پدیدار گردد.

بر این اساس است که در دوران ظهور و روزگار دولت مهدوی، جهان‌بینی واحدی بر جهان حاکم و راه و روش و برنامه‌ها نیز یکی می‌شود و یکپارچگی واقعی در عقیده و مرام پدید می‌آید و مردمان همه یکدل و یک زبان به سوی سعادت و صلاح حرکت می‌کنند. ناسازگاری و دوگانگی در اندیشه‌ها و عقیده‌ها نیست؛ چنان‌که در راه و روش‌های اجتماعی نیز اختلاف و چندگانگی دیده نمی‌شود.

امام صادق(ع)‌ به صراحت به این مطلب اشاره فرموده‌اند:

«فَوَ اللَّهِ يَا مُفَضَّلُ لَيُرْفَعُ عَنِ الْمِلَلِ وَ الْادْيَانِ الِاخْتِلَافُ وَ يَكُونُ الدِّينُ كُلُّهُ وَاحِداً، كَمَا قَالَ جَلَّ ذِكْرُهُ إِنَّ الدِّينَ عِنْدَ اللَّهِ الْإِسْلام‏؛1

به خدا قسم!... ناهماهنگی و اختلاف مذاهب و ادیان از بین می‌رود و فقط یک دین در سراسر گیتی حکومت می‌کند؛ چنان‌که خدای تبارک و تعالی فرموده است: به راستی دین در نزد خدا، اسلام است.»

امام مهدی(عج) با این اصل اساسی و زیربنایی (وحدت عقیده) در ساختن جامعة یگانة بشری به توفیقی بزرگ و بی‌مانند دست می‌یابد و همة علل و عوامل ناسازگاری و برخورد و اختلاف را نفی می‌کند. راه و روش او، بر قانون جاودان حق و عدل و یکتاپرستی استوار و با فطرت و سرشت انسان‌ها، هماهنگ و سازگار است. او وحدتی واقعی را براساس اصول توحید و ایدئولوژی اسلامی پی می‌ریزد و همة انسان‌ها را در زیر شعار یگانه و دین واحد گرد می‌آورد.

امام علی(ع)‌ نیز می‌فرمایند:

«تمام خیر در این روزگار است؛ در آن زمان قائم ما قیام می‌کند و همه را بر (محور) یک مرام و یک عقیده گرد می‌آورد (ثُمَّ يَجْمَعُهُمُ اللَّهُ عَلَی‏ أَمْرٍ وَاحِد).»2

با این حال ممکن است گفته شود: براساس بعضی از آیات و روایات، یهود و نصارا از بین نمی‌روند و تا قیامت باقی هستند؛ پس این اسلام نمی‌تواند فراگیر شود؟!

در این‌باره باید گفت که ما با سه دسته از آیات و روایات رو به رو هستیم؛

1. دستة اوّل، آیات و روایاتی است که ظاهر آنها، وجود غیرمسلمانان در دوران حکومت حضرت است؛ مانند:

«وَ قالَتِ الْیَهُودُ یَدُ اللّهِ مَغْلُولَهٌ... وَ أَلْقَیْنا بَیْنَهُمُ الْعَداوَهَ وَ الْبَغْضاءَ إِلی یَوْمِ الْقِیامَهِ؛3

یهود گفته دست‌خدا بسته‌است... (پس)کینه و دشمنی ‌را تاقیامت میان‌آنان افکندیم.»

مشابه این آیه دربارة مسیحیت نیز آمده است:

«وَ مِنَ الَّذِینَ قالُوا إِنّا نَصاری أَخَذْنا مِیثاقَهُمْ فَنَسُوا حَظًّا مِمّا ذُکِّرُوا بِهِ فَأَغْرَیْنا بَیْنَهُمُ الْعَداوَهَ وَ الْبَغْضاءَ إِلی یَوْمِ الْقِیامَهِ وَ سَوْفَ یُنَبِّئُهُمُ اللّهُ بِما کانُوا یَصْنَعُونَ؛4

و از كسانی كه گفتند: «ما نصرانی هستيم»، از ايشان [نيز] پيمان گرفتيم، و[لی‏] بخشی از آنچه را بدان اندرز داده شده بودند، فراموش كردند و ما [هم‏] تا روز قيامت ميانشان دشمنی و كينه افكنديم و به زودی خدا آنان را از آنچه می‏كرده‏اند [و می‏ساخته‏اند] خبر می‏دهد.»

در این آیات، دشمنی و کینه‌توزی تا قیامت در بین یهود و نصارا مطرح شده و نیز برتری نصارا بر کفّار تا قیامت آمده است و مقتضای ظاهر آیات این است که دین یهود و نصارا تا قیامت باقی خواهند ماند.

از بعضی از روایات نیز همین مضمون استفاده می‌شود: ابابصیر می‌گوید: که به امام صادق(ع)‌ گفتم: در دورة حضرت مهدی(عج) با اهل ذمّه (یهود و نصارا) چگونه رفتار می‌شود؟ فرمودند: «با آنان از سرآشتی و مسالمت رفتار می‌کند؛ همان‌گونه که پیامبر (ص)‌ با آنان از سر مسالمت رفتار کرد (يُسَالِمُهُمْ كَمَا سَالَمَهُمْ رَسُولُ اللَّه‏).»5 به هر حال از ظاهر اینها به دست می‌آید که یهود و نصارا نیز در عصر ظهور وجود دارند و تحت حکومت حضرت مهدی(عج) زندگی می‌کنند.

۲. دستة دوم روایاتی است که اشاره دارد امام(عج) در همه‌جا، دین اسلام را برپا خواهند کرد و همة مردم مسلمان خواهند شد. هیچ خانه‌ای در شهر و بیابان نمی‌ماند؛ مگر اینکه توحید در آن نفوذ می‌کند. اسلام به صورت یک آیین رسمی، همة جهان را فرا خواهد گرفت. حکومت به صورت یک حکومت اسلامی در می‌آید و غیر از قوانین اسلام، چیزی بر جهان حکومت نخواهد داشت.

در این زمینه به چند روایت اشاره می‌شود:

امام صادق(ع)‌ می‌فرمایند: «وقتی قائم ما قیام کند، اهل هیچ دینی باقی نمی‌ماند؛ مگر اینکه اظهار اسلام می‌کنند و با ایمان مشهور و معروف می‌شوند.»6

«لَيَدْخُلَنَّ هَذَا الدِّينُ عَلَی مَا دَخَلَ عَلَيْهِ اللَّيْل‏؛7

تا هر کجا که تاریکی شب وارد شود، دین اسلام نفوذ خواهد کرد.»

در آن عصر، شرک و کفر و پلیدی رخت برمی‌بندد و آموزه‌های متعالی اسلام به همه جای جهان ابلاغ خواهد شد:

«بی‌تردید آیین محمّد(ص)‌ به هر نقطه‌ای که شب و روز می‌رسد، خواهد رسید و دیگر اثری از شرک، روی زمین نمی‌ماند.»8

در آن عصر، دین برتر و مسلّط اسلام خواهد بود و یهودیان، مسیحیان و... همة آن را خواهند پذیرفت:

«به درستی، خداوند هنگام قیام قائم(عج) اسلام را بر تمامی ادیان برتری خواهد داد.»9

و نیز:

«لَا يَكُونُ ذَلِكَ حَتَّی لَا يَبْقَی‏ يَهُودِيٌ‏ وَ لَا نَصْرَانِيٌ‏ وَ لَا صَاحِبُ مِلَّةٍ إِلَّا دَخَلَ فِي الْإِسْلَام‏؛10

هیچ یهودی و مسیحی و صاحب دینی باقی نمی‌ماند؛ مگر اینکه داخل اسلام شده باشد.»

امام(ع)‌ چندگانگی و اختلافات دینی را بر طرف می‌کند و وحدت عقیدتی در سایة اسلام به وجود می‌آورد:

«همة ادیان و مذاهب از روی زمین برداشته می‌شود و جز دین خالص باقی می‌ماند.»11

3. بر اساس دستة سوم روایات، امام مهدی(عج) ابتدا همگان را به دین اسلام دعوت می‌کند و از آنان می‌خواهد که همگان با رغبت و بصیرت، آن را بپذیرند و در صورت سرپیچی و باقی ماندن در کفر و ضلالت، برخورد شدیدی با آنان می‌کند.

عبداللّه‌ بن بکیر از امام موسی‌بن جعفر(ع)‌ در تفسیر آیة «وَ لَهُ أَسْلَمَ مَنْ فِی السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ طَوْعاً وَ کَرْهاً...» پرسید. حضرت فرمودند:

«آیة مذکور در شأن حضرت قائم(عج) نازل شده است. وقتی آن حضرت ظاهر شد، دین اسلام را بر یهود، نصارا، صائبین و کفّار شرق و غرب عرضه می‌دارد. پس هر کس با میل و اختیار اسلام بیاورد، به نماز و زکات و سایر واجبات، امرش می‌کند و هر کس از قبول اسلام امتناع ورزد، گردنش را می‌زند تا اینکه در شرق و غرب زمین جز موحّد و خداپرست کسی باقی نماند.»12

امام باقر(ع)‌ نیز می‌فرمایند: «...خدا شرق و غرب جهان را برای صاحب امر مفتوح می‌کند؛ آن قدری می‌جنگد تا اینکه جز دین محمّد، دینی باقی نماند.»13

امام صادق(ع)‌ فرمودند: «وقتی که قائم قیام کند، هیچ کافر و مشرکی پیدا نمی‌شود؛ مگر اینکه قیام او را انکار کرده و ناپسند می‌شمرد؛ ولی کار به جایی می‌رسد که اگر کافر و مشرکی در شکم سنگی سخت پنهان شده باشند، آن سنگ می‌گوید: ای مؤمن در شکم من کافر است، مرا بشکن و او را بکش.»14

امام باقر(ع)‌نیز می‌فرمایند: «قائم(عج) هر منافق شکاکی را به قتل می‌رساند.»15

با توجّه به این احادیث، همة مردم جهان، اسلام را می‌پذیرند و البتّه عموم آنان با علاقه و رغبت مسلمان می‌شوند و منافقان و کافران نیز با الزام حکومتی، اسلام را می‌پذیرند؛ قرآن نیز به این مطلب اشاره فرموده است:

«هُوَ الَّذِی أَرْسَلَ رَسُولَهُ بِالْهُدی وَ دِینِ الْحَقِّ لِیُظْهِرَهُ عَلَی الدِّینِ کُلِّهِ وَ لَوْ کَرِهَ الْمُشْرِکُونَ؛16

او كسی است كه پيامبرش را با هدايت و دين درست، فرستاد تا آن را بر هر چه دين است پيروز گرداند، هر چند مشركان خوش نداشته باشند.»

جمع‌بندی روایات

این چند دسته از روایات و آیات، مربوط به دوره‌ها و مراحل مختلف حکومت حضرت مهدی(عج) است:

دستة اوّل اشاره به سیره و روش حضرت مهدی(عج) در ابتدای ظهور و دستة دیگر، اشاره به دورة تحکیم و تثبیت حاکمیت آن حضرت دارد.

توضیح اینکه امام(ع)‌ در ابتدای ظهور، تنها کافرانی را که به ظلم و فساد در زمین مشغولند، سرکوب می‌کند یا ملزم به پذیرش اسلام و قوانین حیات بخش آن می‌کند.

امام با کافرانی که از ظلم و جور و فساد به دورند و پذیرای حکومت دادگستر ایشان هستند، همانند سیرة پیامبر اکرم(ص)‌ از سر مسالمت رفتار می‌کند و از آنان، جزیه (مالیات مخصوص) می‌گیرد و به تدریج، با برقراری عدل و فراگیری آن در سراسر زمین و از بین بردن باطل‌ها و بدعت‌ها و آشکار شدن نشانه‌ها و آیات حق، حجّت‌های روشن الهی بر مردم، تمام می‌شود و دیگر جای هیچ عذری برای کفر و شرک باقی نخواهد ماند و در آن دوره، مردم مسلمان خواهند شد و کفر و شرک مصداق روشن ظلم و تجاوز از حق خواهد بود که جایی در حکومت الهی مهدی(عج) ندارد و باید از اساس حذف شود.

حضرت صادق(ع)‌ در تفسیر آیة «هُوَ الَّذِی أَرْسَلَ رَسُولَهُ بِالْهُدی» به مُفضَّل فرمودند: «ای مفضّل! اگر پیامبر بر همة دین‌ها غالب شده بود، از آتش پرستان، یهودیان، نصارا، ستاره پرستان و از تفرقه، نفاق و شرک اثری نبود. اینکه خداوند فرموده «لِیُظْهِرَهُ عَلَی الدِّینِ کُلِّهِ» مربوط به روز ظهور مهدی(عج) است»17

وضعیت اهل کتاب (یهود و نصارا)

با توجّه به مطالب پیش گفته، مانعی ندارد که بگوییم: اقلّیتی از یهود و نصارا در پناه حکومت حضرت مهدی(عج) با شرایط اهل ذمّه وجود داشته باشند.

از امام باقر(ع)‌ نقل شده است:

«وقتی قائم قیام کند، میان اهل تورات به تورات و میان اهل انجیل به انجیل حکم می‌کند و میان اهل زبور به زبور و میان اهل قرآن به قرآن...»18

می‌توان گفت اینها مربوط به مراحل آغازین ظهور است؛ ولی تکامل بشر به حدّی می‌رسد که همگان موحّد و مسلمان می‌شوند یا حدّاقل آنان از عقاید شرک آلود خود (مانند تثلیث و اینکه خدا پسر دارد و...) دست بر دارند تا مدّتی تحت حکومت اسلامی به زندگی خود ادامه می‌دهند.

دربارة آیات مربوط به وجود یهود و نصارا تا قیامت می‌توان گفت: منظور از ادامة زندگی، می‌تواند مربوط به دورة آخرالزّمان باشد و به جهت نزدیکی ظهور امام زمان(عج) و برپایی قیامت و با یک تعبیر از آن یاد شده است؛ چنان‌که بسیاری از علایم آخرالزّمان و علایم برپایی قیامت یکسان باشد. بنابراین یهود و نصارا تا آن دوران هستند و با ظهور امام زمان(عج) و اقتدای حضرت مسیح(ع)‌ به ایشان، پیروان حق‌طلب ادیان با حق آشنا می‌شوند و همه زیر پرچم امام زمان(عج) می‌آیند.

پی‌نوشت: