اشاره: در پي درج ترجمه مقالهاي با عنوان «نعماني و كتاب الغيبة» از حجةالاسلام سيد محمدجواد شبيري در شماره پيشين مجله، نامهاي از ايشان به دستمان رسيد كه در آن به برخي از اشكالات ترجمه اشاره شده است. ضمن تشكر از ايشان به خاطر دقت نظري كه در ترجمه مبذول داشتهاند و همچنين به خاطر اظهار محبتي كه نسبتبه اين مجله نمودهاند، توجه شما عزيزان را به متن نامه ارسالي جلب ميكنيم:
جناب آقاي اسماعيل شفيعي سروستاني مسؤول محترم مجله وزين و دوست داشتني موعود با عرض سلام و تقديم احترام
نام مجله شما، طربانگيز است و اميدافزا، ياد آن يار سفركرده را كه صد قافله دل همره اوست در خاطرهها زنده ميدارد و درخت اميد را در بوستان قلبهاي منتظران بارورتر ميسازد. هر چند توفيق همراهي مستمر با اين مجله گرامي رفيق نگرديد ولي نگاهي گذرا به عناوين و مطالب شماره17 مجله، از پختگي دستاندركاران مجله و تلاش تحسينبرانگيز ايشان حكايت روشن دارد. اميد كه صاحب حقيقي ما به نگاه لطفي همه ما را بنوازد و تلاش خالصانه شما مقبول درگاه ربوبي قرار گيرد.
باري، چندي قبل، دوست عزيزي، راقم سطور را از ترجمه مقاله طولاني از وي درباره ابوعبدالله نعماني كه در مجله «علومالحديث» نشر يافته باخبر ساخت. مسؤولان مجله اجازه نشر اين ترجمه را خواسته بودند. حقير چندان ضرورتي به اجازه در اين كار نميديد ولي لطف و ادب دوستان چنين اقتضا مينمود.
به هر حال، پس از چندي چشم ما به جمال دلآراي مجله شما (بلكه مجله تمام منتظران طلعت دلرباي او) روشن گرديد. ترجمه قسمتي از مقاله فوق، با قلم شيوا و روان و در مجموع دقيق و موفق به چاپ رسيده بود. اي كاش پيش از چاپ اين ترجمه را رؤيت ميكردم تا با اصلاح پارهاي از اغلاط آن تلاش فراوان و زحمتبسيار مترجم محترم را ارج مينهادم. و نيازي به مزاحمت كنوني نبود.
به هر حال اغلاط اين ترجمه برخي ناشي از غلط چاپي اصل مقاله است و برخي ممكن است غلط چاپي ترجمه باشد و بيشتر در خود ترجمه ميباشد، تلخيص مقاله در برخي موارد نيز باعثخلل به مطلب مقاله شده كه ذيلا به عرض ميرسد:
در پينوشت 14 آمده كه «كلمه «نيف» به از يك تا سه اطلاق ميشود» كه اين مطلب با اصل مطلب مقاله سازگار نيست و تلخيص زياد از حد عبارت مقاله منشا اين نارسايي است. ترجمه صحيح پينوشت (با تلخيص) چنين است: در قاموس كلمه «نيف» را به معناي عدد مبهم 1 تا9 (كه پس از دهگان ميآيد) و نيز به معني 1 تا3 معنا كرده و از آنجا كه مفاد اين واژه در نزد نعماني روشن نيست و شايد آن را به معناي نخست تفسير كند (ر.ك: غيبة نعماني ص196) نميتوانيم از تفسير دوم در اين بحث استفاده كرده [و تاريخ دقيقتري براي تاليف كتاب غيبة ارايه دهيم].
- گفتني است كه در متن (ص79، ستون دوم، سطر 4 و 5) كلمه «نيف و ثمانون» به «هشتاد و چند» ترجمه شد، كلمه «چند» يا «اند» ترجمه «بضع» است و به معناي3 تا9 ميباشد ولي كلمه «نيف» معناي ديگري دارد (1 تا3، 1 تا9) و مراد في براي آن در فارسي نبوده و ميتوان به ذكر خود واژه با توضيح كافي در ذيل آن بسنده كرد.
- در پينوشتهاي 5،6، 8،16، حرف «س» كه رمز سطر ميباشد اشتباه بوده كه ظاهرا غلط چاپي است
و صحيح آن «ش» كه رمز شماره استبايد به جاي آن نهاده شود.
- در ص78، ستون دوم سطر 5، كلمه «است» پس از «بلندمرتبهاي» زايد است كه شايد غلط چاپي باشد.
- ص79، ستون اول سطر6-8، در متن اصل مقاله سقطي در چاپ رخ داده كه منشا اشتباه ترجمه گرديده است.
- در ترجمه آمده است: «احمدبن محمدبن سعيد كوفي با واسطه ابن عقده»، در حالي كه صحيح آن «احمد بن محمد بن سعيد كوفي معروف به ابن عقده» است.
ساير كاستيهاي ترجمه مقال:
- ص78، ستون اول، (سطر آخر)، غلط: «محمدبن جعفر نعماني»، صحيح: «محمدبن ابراهيم بن جعفر نعماني».
- ستون دوم، سطر 8، غلط: «او ابتدا در بغداد بود». صحيح: «او به بغداد قدم نهاد».
- سطر 22، غلط: «بطرية». صحيح: «طبرية».
- سطر 25، «همچنين گفته ميشود» زايد است.
- ص79، ستون اول، سطر17، غلط: «پس ممكن است». صحيح: «گمان ميرود».
- سطر 24، غلط: «در مقدمه به چاپ رسيده بعضي نسخهها اينچنين آمده است». صحيح: «در مقدمه چاپ كتاب از بعضي نسخهها اين چنين نقل شده است».
- سطر 31، غلط: «پس قاعده». صحيح: «پس حتما».
- ستون دوم سطر 32 و33، غلط: «به علم صحيح دسترسي نداشتند». صحيح: «به علم تكيه نورزيدند».
- ستون سوم، سطر 1، غلط: «بهتر ديد». صحيح: «لازم ديد».
- سطر3-7، غلط: «اين كار جز از طريق... ممكن نبود». صحيح: «و اين كار را از طريق... انجام داد».
- سطر 11، غلط: «فرقههاي تشيع». صحيح: «فرقههايي از منسوبين به تشيع».
- سطر 15-16، غلط: «بعضيها به اوج صعود كردند و بعضي ديگر به حضيض ذلت هبوط نمودهاند». صحيح: «برخي به سوي غلو (و زيادهروي در حق ائمه، عليهمالسلام) پرواز كردند و برخي به وادي تقصير (و كوتاهي در حق ائمه، عليهمالسلام) افتادند».
- ص80 سطر 20 و 21، غلط: «ارزش بحث و بررسي و حتي رد كردن نيز نداشتند». صحيح: «ارزش نداشتند كه درباره آنها بحث و بررسي و رد ويژهاي صورت گيرد».
- ص81، س3، غلط: «فرقههاي چهارگانه». صحيح: «فرقههاي چهاردهگانه».
در پايان لازم ميداند متذكر شود كه راقم سطور بر دشواريهاي ترجمه، بويژه ترجمه متون تخصصي بخوبي واقف است و هيچ مايل نيست كه با به قلم آوردن اين چند سطر زحمات مترجم گرامي خدشهدار شود و تلاش ايشان ناديده انگاشته شود، بلكه اشتباه براي هركس طبيعي است.
اميد كه آن كس كه هيچ اشتباهي در كارش نيستبزودي از پرده غيبتبه درآيد و دوران هجران و غم و اندوه و بيم و اميد به سر آيد.
با تقديم احترام مجدد و عرض پوزش از تصديع
سيد محمدجواد شبيري
ليله 11 رمضان المبارك 1420