پرسش و پاسخ

اشاره: در پي درخواست جمعي از خوانندگان و دوستداران «موعود»، صفحه «ميعادگاه منتظران‏» پاسخگوي سؤالهاي مختلف شما درباره «موعود آخرالزمان‏» خواهد بود.

سؤالهاي خود را به آدرس مجله ارسال داريد.

آيا امام زمان، عليه‏السلام، از اعمال و رفتار شيعيان اطلاع پيدا مي‏كنند؟

از بررسي مجموعه معارف مربوط به خصوصيات و ويژگيهاي اهل‏بيت عصمت، عليهم‏السلام، چنين برمي‏آيد كه ائمه اطهار، عليهم‏السلام، از كم و كيف عملكردهاي مردم آگاه مي‏شوند و در موقعيتها و شرائط خاصي جهت هدايت و اصلاح اعمال و رفتار آنها اقدامات بخصوصي نيز انجام مي‏دهند. دليلهايي كه براين مدعا مي‏توان ارائه نمود؛ برخي جنبه برهاني دارند و بعضي ديگر نقلي. در اينجا با توجه به مجال مختصري كه هست تنها به ذكر دو نمونه از دليلهاي نقلي باختصار اكتفا مي‏گردد:

1- مساله علم امام

با توجه به مسئوليتهاي مهمي كه امام، در بينش اسلامي، در نظام هستي و جامعه اسلامي عهده‏دار است و مردم هم ملزم به تبعيت كامل و پيروي بي‏چون و چرا از او هستند اقتضاي طبيعي چنين حقيقتي آن است كه امام در تمام زمينه‏ها اعم از امور ديني و دنيوي و كلي و جزئي و همينطور آنچه مربوط به هدايت مردم است علم و اطلاع كاملي داشته باشد. حتي براين اساس شيعه معتقد است اولا امام بايد اعلم اشخاص باشد، ثانيا علم او همانند علم پيامبر حضوري، موهبتي و عام و فراگير باشد. لذا در بخشي از روايات وقتي به توصيف علم امام پرداخته مي‏شود از كم و كيف آن با تعابيري چون علم به «ما كان و ما يكون و ما هو كائن‏» ياد مي‏شود؛ به عنوان مثال در اصول كافي مرحوم كليني بابي را تحت عنوان «ان الائمه يعلمون علم ما كان و ما يكون و انه لا يخفي عليهم شئ‏» ارائه نموده است و يا مرحوم علامه مجلسي حدود بيست و دو روايت در جلد بيست و شش بحار نقل كرده است كه برطبق مفاد آنها امام نسبت‏به همه آنچه در آسمان و زمين و بهشت و جهنم تا قيامت واقع مي‏شود عالم است و چيزي نيست كه ائمه، عليهم‏السلام، نسبت‏به آن علم نداشته باشند.

از دقت در مضمون اين دسته از روايات بخوبي معلوم مي‏شود كه ائمه اطهار، عليهم‏السلام، كه از جمله آنها وجود مبارك امام زمان، عليه‏السلام، مي‏باشند از عملكردها و رفتار و حتي نيتهاي شيعيان خود باخبر مي‏شوند بعلاوه در اين خصوص از وجود مبارك حضرت بقية‏الله، عليه‏السلام، روايتي وارد شده است:

لايعزب عنا شيئ‏من اخباركم. (1)

هيچ يك از اخبار شما از ديدما پنهان نمي‏ماند. ما بر همه امور شما اطلاع پيدا مي‏كنيم...

بنابراين كوچكترين جايي براي شك در احاطه علم امام‏زمان، عليه‏السلام، برتمام شؤون احاد مردم باقي نمي‏ماند.

2- اخبار عرض اعمال

با مراجعه به قرآن كريم و روايات معصومين، عليهم‏السلام، اين نكته هم بخوبي استفاده مي‏شود كه پيامبر، صلي‏الله‏عليه‏وآله، و امامان، عليهم‏السلام، براعمال امت آگاهي دارند. در قرآن كريم مي‏خوانيم:

قل اعملوا فسيري الله عملكم و رسوله و المؤمنون... (2)

اي پيامبر به مردم بگو: اعمال و وظايف خود را انجام دهيد و بدانيد كه خدا و رسولش و مومنان اعمال شما را مي‏بينند...

رواياتي كه در اين زمينه وارد شده است‏بسيار زياد است از جمله در تفسير همين آيه از امام صادق، عليه‏السلام، نقل شده است كه آن حضرت فرمودند:

تمام اعمال مردم هر روز صبح به پيامبر اكرم، صلي‏الله‏عليه‏وآله، عرضه مي‏شود اعمال نيك و اعمال بد. بنابراين مراقب باشيد... (3)

ويا در روايتي عبدالله بن ابان زيات مي‏گويد به حضرت رضا، عليه‏السلام، عرض كردم كه براي من و خانواده‏ام دعايي بكنيد. حضرت فرمودند:

مگر من دعا نمي‏كنم؟ به خدا سوگند اعمال شما در هر روز و شبي برمن عرضه مي‏شود لذا در هر مورد كه مناسب باشد دعا مي‏كنم

عبدالله مي‏گويد اين حرف امام، عليه‏السلام، براي من تعجب آور بود كه اعمال ما هر روز و شب بر امام، عليه‏السلام، عرضه شود امام، عليه‏السلام، وقتي متوجه تعجب من شدند خطاب به من فرمودند:

آيا كتاب خداوند عزوجل را نمي‏خواني آنجا كه مي‏فرمايد:

و قل اعملوا فسيري الله عملكم و رسوله و المؤمنون.

و در ادامه آن امام رضا، عليه‏السلام، فرمودند:

به خدا سوگند در اين آيه مراد از مؤمنون علي‏بن‏ابي‏طالب، عليه‏السلام، است. (4)

از آنجا كه همه ائمه، عليه‏السلام، به منزله نفس و احدند و همه آنها لذا يك نور هستند از هر حكمي كه به يكي از آنها ثابت‏شود به بقيه هم ثابت‏خواهد شد.

بنابراين از مفاد اين دسته از روايات و روايات عرض اعمال در شبهاي قدر به ساحت مقدس امام زمان، عليه‏السلام، بخوبي معلوم

مي‏شود كه حضرت صاحب الزمان، عليه‏السلام، براعمال شيعيان آگاهي دارند. پس از اطلاع از اين حقيقت عمده آن است كه هر كس در حد توان خود به گونه‏اي عمل كند كه موجبات شادي پيامبر اكرم، صلي‏الله‏عليه‏وآله، و ائمه‏اطهار، عليهم‏السلام، را فراهم سازد در اين باره هم نقل است كه روزي امام صادق، عليه‏السلام، خطاب به اصحاب و مردمي كه در مجلس آن حضرت حضور داشتند فرمودند:

چرا رسول خدا، صلي‏الله‏عليه‏وآله، را از خود مي‏رنجانيد؟

شخصي از حضرت سؤال كرد:

يابن رسول ما چگونه رسول‏خدا، صلي‏الله‏عليه‏وآله، را ناراحت مي‏كنيم؟

حضرت صادق، عليه‏السلام، فرمودند:

مگر نمي‏دانيد كه كليه اعمال شما بر رسول‏خدا، صلي‏الله‏عليه‏وآله، عرضه مي‏شود پس اگر معصيتي در اعمال شما مشاهده نمايد باعث ناراحتي و رنجش خاطر او خواهد شد. پس با اعمال بدتان پيامبراكرم، صلي‏الله‏عليه‏وآله، را ناراحت نكنيد بلكه سعي كنيد با اعمال خوبتان او را خوشحال و مسرور سازيد.

پي‏نوشتها: