قسمت اول

از شدت درد، لبهايش را به دندان گرفت و بزحمت قدم ديگري برداشت. در آن صبح زود، كمتر رهگذري از كوچه مي‏گذشت و «محله سيفيه‏»، هنوز در خنكاي صبح بهاري در خواب بود.

به ديوار گلين خانه‏اي تكيه داد و ايستاد تا نفسي تازه كند. پيرمردي از انتهاي كوچه به سويش مي‏آمد. با ديدن او شادمان شد و وقتي نزديكش رسيد، سلام كرد و گفت: پدر جان مسافرم و به كوچه پس كوچه‏هاي حله آشنا نيستم. خانه «سيد بن طاووس‏» را مي‏خواهم. او را مي‏شناسي؟

پيرمرد با خوشرويي جواب سلام جوان را داد و گفت: كيست كه در حله «سيد بن طاووس‏» را نشناسد؟ اين كوچه را كه تا انتها بروي در كوچه سمت چپت اولين خانه، خانه اوست

جوان تشكر كرد و به راه افتاد. طبق نشاني پيرمرد خانه را يافت و در كوچك و چوبي آن را به آهستگي زد و با خودش گفت: مردي چون «سيد بن طاووس‏» نبايد الآن در خواب باشد.

سيد هنوز در خانه بر سر سجاده به ذكر و دعاي بعد از نماز صبح مشغول بود كه صداي در را شنيد.

«فتح‏» خادم پيرش كه با كاسه‏اي شير و قرصي نان صبحانه سيد را به اتاق آورده بود گفت:

- اين وقت صبح كه مي‏تواند

باشد؟

سيد سجاده‏اش را جمع كرد و كاسه شير و نان را از دست او گرفت و گفت:

- برو فتح، هر كس كه هست‏خوب نيست منتظر بماند.

فتح رفت و در را باز كرد و با شتاب به اتاق برگشت و گفت: آقا مرد جواني بيرون در ايستاده و با شما كار دارد، به نظر مي‏آمد بيمار باشد.

سيد با تعجب برخاست و گفت: نكند فكر كرده من طبيب هستم و اشتباهي آمده باشد؟!

فتح با اطمينان خاطر گفت: نه آقا شما را به نام مي‏شناخت و در حله چه كسي است كه نداند شما كه هستيد؟ سيد از اتاق بيرون رفت. در آستانه در جواني بلندقد اما تكيده و لاغر ايستاده بود، چهره‏اي رنگ‏پريده و رنجور داشت و پيدا بود كه از دردي رنج مي‏برد. سيد جلو رفت و دست او را به گرمي در دست گرفت. جوان سلام كرد و پرسيد: سيد بن طاووس شما هستيد؟

سيد پاسخ سلام جوان را داد و گفت: بله من سيد بن طاووسم.

جوان به چشمان نافذ و سيماي نوراني سيد خيره شد و با خودش گفت: الحق كه طاووسي سيد!!

سيد با آنكه محاسنش رو به سفيدي مي‏رفت ملاحت‏خاصي در چهره‏اش موج مي‏زد. جوان شنيده بود كه سادات ابن طاووس را در حله به خاطر زيبايي و ملاحتشان به اين نام، ناميده‏اند. سيد كه متوجه شد جوان سخت‏به او خيره شده پرسيد: كه هستي جوان؟

جوان به خود آمد و با شرم چشم از چشمان گرم سيد گرفت و به زمين پيش پاي او دوخت و گفت:

- از اهالي «هرقل‏» هستم، يكي از آباديهاي اطراف حله.

- بيا به اتاق برويم. پيداست از دردي رنج مي‏بري. بنشين و همه چيز را برايم بگو.

جوان خوشحال، دعوت سيد را پذيرفت و همراه با او به اتاق رفت. فتح به اشاره سيد كاسه ديگري پر از شير گرم و تازه با قرص ناني براي مهمان جوان سيد آورد. مسافر خسته و گرسنه با ميل و رغبت محبت‏سيد را پذيرفت.

سيد پرسيد: تو مي‏داني من طبيب نيستم؟

جوان لبخندي زد و گفت: بله مي‏دانم. در حله و اطراف آن همه شما را مي‏شناسند.

- نگفتي كيستي؟

- اسماعيل بن حسن هرقلي هستم و راه دوري را بزحمت طي كرده‏ام تا به حله و نزد شما رسيده‏ام.

- مشكلت چيست؟ از چه دردي رنج مي‏بري؟ و از من چه كاري ساخت است؟

- مدتهاست كه روي ران چپم غده‏اي بيرون آمده كه هر سال بهار مي‏تركد و چرك و خون زيادي از آن بيرون مي‏زند. درد زيادي دارد و مرا از همه كارم باز داشته. طبيبي نبوده كه به سراغش نرفته باشم. آوازه شما را شنيدم و اينكه از خاندان طاووسي و گره‏گشاي مردم. آمده‏ام تا چاره‏اي بينديشي. مي‏دانم طبيب نيستي اما دلم مرا به سوي تو هدايت كرد.

سيد بن طاووس آهي كشيد و گفت: كاش طبيب بودم و مي‏توانستم دردت را درمان كنم. اما دوستاني دارم كه اطباي حاذقي هستند. به ديدارشان مي‏روم و از آنها مي‏خواهم تا تو را معاينه كنند و ان‏شاءالله درمان شوي.

چشمان كم‏فروغ اسماعيل درخشيد: خدا خيرت بدهد سيد مي‏دانستم نااميدم نمي‏كني.

- تو اينجا نزد خادم من بمان. من پيش دوستانم مي‏روم و وقتي توانستم همه آنها را يك جا جمع كنم، به دنبالت مي‏آيم و اسبي هم مي‏آورم تا تو را به نزد آنها ببرم. تا آن وقت استراحت كن و هر چه لازم داشتي به فتح بگو.

چشمان اسماعيل با نگاهي سرشار از قدرشناسي پر از اشك شد: سيد مي‏داني كه من در حله غريبم و محبتت‏يك دنيا برايم ارزش دارد. اما اول صبح مزاحم كارت نشوم.

- كاري واجبتر از كمك به خلق خدا هم سراغ داري؟ همين جا باش تا من برگردم.

سيد با آرامش از خانه بيرون رفت و اسماعيل در خانه او ماند. با آنكه براي اولين بار به خانه سيد بن طاووس آمده بود و او را ديده بود، حس مي‏كرد سالهاست كه او را مي‏شناسد و خانه او برايش آشناترين خانه‏هاست.

***

اسماعيل در نهايت درد و انتظار

به ديوار تكيه داده بود و سيد بن طاووس با جراحان حله حرف مي‏زد.

قلب اسماعيل از شدت دلهره و ترس درد گرفته بود. دلش گواهي مي‏داد كه خبر خوبي ندارند. موسي، بزرگ طبيبان حله بعد از مشورت با بقيه رو به سيد كرد و گفت:

- سيد بن طاووس، اميدي به بهبودي اين جوان نيست. همه ما او را به دقت معاينه كرديم. اين غده در جايي رشد كرده كه اگر عمل شود به احتمال قوي مي‏ميرد. هيچكدام از ما اين مسؤوليت را نمي‏پذيريم كه او را عمل كنيم. سيد با نگراني گفت:

- تكليف اين جوان با اين همه دردي كه مي‏كشد چيست؟

موسي سر تكان داد و گفت: كاري از دست ما ساخته نيست. عمل كردن او مساوي با مرگ اوست نه بهبود او.

سيد بناچار از جا برخاست. موسي و همه طبيبان و جراحان حله كه همگي به احترام سيد دور هم جمع شده بودند او را تا جلوي در بدرقه كردند. اسماعيل كه بعد از معاينه بيرون در منتظر نتيجه مشورت اطبا مانده بود با ديدن سيد جلو آمد. از چهره گرفته او فهميد كه نتيجه‏اي نگرفته است. با اضطراب گفت: خير است؟! سيد سرش را پايين انداخت تا چشمش به چشمان منتظر و نگران اسماعيل نيفتد و آهسته گفت:

- حتما خير است.

اسماعيل در نهايت اضطراب پرسيد: چه شد؟

سيد آهي كشيد و گفت: نظرشان اين است كه عمل كردن پايت‏خطرناك است. اما نااميد مشو. من قصد دارم بزودي به بغداد بروم. تو هم با من بيا تا با هم پيش دوستان طبيبم در بغداد برويم. شايد آنها بتوانند تو را معالجه كنند.

دل اسماعيل فرو ريخت و با صدايي لرزان گفت: يعني پزشكان حله نمي‏توانند كاري بكنند؟

- حتما خيرت در اين است. حرف من را گوش كن و بيا به بغداد برويم.

- هر چه تو بگويي سيد، ولي با اين درد چه كنم؟

- بر خدا توكل كن.

اسماعيل درمانده سر بر شانه سيد گذاشت و به صدايي بلند گريه كرد. سيد با دو دست‏شانه‏هاي او را گرفت اما هر چه كرد حرفي براي تسلي خاطر او بزند نتوانست. بغضي كه راه گلويش را بسته بود امانش نداد.

تا به حال هيچوقت پيش نيامده بود همه اطبا و جراحان بغداد يك جا دور هم جمع شوند. اما به حرمت‏سيد بن طاووس با همه مشغله‏هايشان دعوت او را پذيرفتند و در خانه بزرگ طبيبان بغداد احمد بن يونس جمع شدند. اسماعيل در حالي كه از دلهره مي‏لرزيد و پيشاني‏اش خيس عرق شده بود، نشسته بود. سيد هم كنارش نشسته بود و براي تسلي دلش، دستش را محكم در دست گرفته بود. يك يك اطبا غده را معاينه كردند. نگاه معني‏داري بين آنها رد و بدل شد و دل اسماعيل از اين نگاهها فرو ريخت. سيد با نگاهش به دلداري مي‏داد. احمد سكوت سنگين و دلهره‏آور اتاق را شكست و گفت: سيد عمل اين غده كار بسيار خطرناكي است.

همه سر تكان دادند و حرف او را تاييد كردند. احمد ادامه داد: نظر همكاران ما در حله كاملا درست است. اگر عمل كنيم به احتمال قوي مي‏ميرد...

قلب اسماعيل از كلام آخر طبيب بغدادي از جا كنده شد. عرق سردي بر پيشاني‏اش نشست. بزحمت دهان خشك و تلخش را گشود: اگر عمل كنم مي‏ميرم، اگر عمل هم نكنم كه بايد زجر بكشم... پس من چه بايد بكنم؟

همه سر تكان دادند. هيچكس براي اين سؤال توام با درماندگي اسماعيل پاسخي نداشت. با سكوت سنگين اطبا، اسماعيل حس كرد دهانش از قبل هم خشكتر و تلختر شده. سيد كه درماندگي اسماعيل را ديد كمك كرد تا او بلند شود. با هم از خانه احمد بيرون رفتند. طاقت اسماعيل تمام شد. چشمانش پر از اشك شد و گفت:

- ديدي سيد چقدر راحت جوابم كردند؟ من با اين وضع چطور زندگي كنم؟ اين درد روزگار مرا سياه كرده. جواني‏ام را تباه كرده. هميشه لباس من غرق خون و چرك است.

سيد سعي كرد او را دلداري بدهد: خدا عبادت تو را با همين نجاست و آلودگي هم قبول مي‏كند. اگر بر اين درد صبر كني خدا به او اجر مي‏دهد.

- مي‏گويي چه كنم؟

- متوسل به امام عصر بشو تا تو

را شفا عنايت كنند.

شدت گريه اسماعيل بيشتر شد. نام امام عصر دلش را روشن كرد. با پشت دست اشكهايش را پاك كرد و گفت: پس من در همين جا از تو جدا مي‏شوم و به سامرا مي‏روم.

- مي‏خواهي تو را تا سامرا همراهي كنم؟

- نه تو به حله برگرد. همين كه تا اينجا اين همه زحمت كشيده‏اي سپاسگزارت هستم.

همديگر را در آغوش گرفتند و سيد صورت تكيده و اشك‏آلود اسماعيل را بوسيد و برايش دعا كرد و از هم جدا شوند تا اسماعيل راهي سامرا و سيد راهي حله شود.

دل اسماعيل مثل ظرفي بلورين كه ناگهان سنگي سخت محكم بر آن فرود آيد هزار هزار تكه شده بود. شكسته بود. شكسته‏تر از آن زماني كه در قريه «هرقل‏» زندگي مي‏كرد و بي‏كس و بي‏پناه با دردش مي‏ساخت. پدرش سالهايش مرده بود و مادرش را هم سال گذشته از دست داده بود. نه خواهر و برادري داشت و نه آشنايي و حالا كه از همه جراحان و طبيبان حله و بغداد هم نااميد شده بود احساس تنهايي و بي‏كسي بيشتر آزارش مي‏داد و حس مي‏كرد درد غده پايش هم شديدتر شده. بزحمت زخمش را پاكيزه كرد و به حرم امام هادي و امام عسكري، عليهماالسلام، رفت و بعد از زيارت به سرداب مطهر حضرت صاحب‏الامر، عليه‏السلام، رفت تا شب را در آنجا بماند. از پله‏ها پايين رفت و شمعي را روشن كرد. يك گوشه نشست و سرش را به ديوار تكيه داد و بي‏آنكه حتي لحظه‏اي خواب بر او غلبه كند تمام شب را اشك ريخت و ناله كرد و در اوج نااميدي هر لحظه انتظار مي‏كشيد تا سرداب مطهر روشن شود و حضرت به سراغش بيايد و او را از اين همه درد و رنج و غربت نجات دهد. مرتب با خودش ناله مي‏كرد: اين همه كه «او» را ديده‏اند قصه كه نيست...

شب به سپيده پيوند خورد و چشمان اسماعيل ديگر از شدت گريه باز نمي‏شد. به هر زحمت‏بود نماز صبحش را به نماز شب پيوند داد و با دلي شكسته و نااميد از سرداب بيرون آمد. اين آخرين نقطه اميدي بود كه سراغ داشت. درد و نااميدي امانش را بريده بود. از سرداب به طرف دجله به راه افتاد. زخم پايش دوباره پر از خون شده و لباسش را آلوده كرده بود. دلش نمي‏خواست مردم سامرا او را با اين وضع آشفته و نابسامان بينند. به سمت‏خارج شهر به راه افتاد تا در دجله زخمش را شستشو دهد. همانطور كه مي‏رفت. اشك مي‏ريخت و با خودش حرف مي‏زد. در آن صبح بهاري جز آن مسافر غريب و دردمند هيچكس كنار دجله نبود. اسماعيل در پناه نيزارهاي كنار ساحل زخمش را شست و غسل كرد و ظرفي را كه همراه داشت پر از آب كرد و برخاست. در خودش توان رفتن به سمت «هرقل‏» را نمي‏ديد. تصميم گرفت دوباره به حرم امام هادي و امام عسكري، عليهماالسلام، برود. حس مي‏كرد هيچ پناهي جز آغوش گرم حرم ندارد. در امتداد دجله در كنار نيزارهايي كه با نسيم صبح آرام تكان مي‏خوردند به راه افتاد. تا رسيدن به آبادي شهر و حرمين راهي بود كه رفتنش براي اسماعيل كه تمام شب بيدار مانده بود و درد كشيده بود، راه سخت و طولاني بود. بزحمت قدم برمي‏داشت كه ناگهان از دور چهار نفر اسب‏سوار را ديد كه به سويش مي‏آيند. با خودش انديشيد: